Jahandaný aıasyndaǵy Qazaqstan

Búgingi tańda tarıhı ýaqyt­tyń adam aıtqysyz jyldam­dyq­pen jyljyp kele jatqany – daý tý­ǵyzbaıtyn shyndyq. Bul ási­re­se, jahandyq aqparat­tyq-kom­mý­nıkasııa tehno­logııa­la­ry­nyń óte tez ári úzdiksiz ja­ńa­rý­ynan aı­qyn sezilýde. Osy úrdis, sonymen qatar, a­l­ǵash­qy ındýstrııalyq revolıý­sııa­nyń qozǵaýshy kúshi bolǵan kómir men býdyń birtindep yǵysyp, munaı men gazǵa, odan soń atom qýatyna, en­di, mine, Úshinshi ındýstrııalyq re­volıýsııanyń energııa ıirimine aı­nalyp úlgergen balama qýat kóz­derine oryn bere bastaǵanynan da anyq kórinedi. Bul qubylys, sonymen qatar, Tór­­­tinshi ındýstrııalyq revolıý­sııa­­nyń kúretamyry bolyp otyrǵan ro­bottaný, bıotehnologııa, ınfor­ma­tıka jáne nanotehnologııa sın­tez­derinen týyndap jatqan sony ǵy­lymı nátıjelerden de anyq baı­qa­lyp otyr. Sodan soń qaıta qalpyna keletin, ári tek qana qorshaǵan ortadan aly­na­­tyn taza energııa qorlarynyń múl­­de jańa tehnologııalyq deńgeıde ón­­dirilip, jańasha saqtalyp, alys-ja­­qyn aımaqtarǵa asa tıimdi onlaın tá­silmen tasymaldaný múmkindigi de búgingi adamzat sanasyna qona bas­tady. О́z kezeginde atalǵan qubylys­­tar­dyń geosaıasatqa da, memleket­ara­­lyq qarym-qatynastar men na­ryq­tarǵa da, sol sııaqty, azamattyq qoǵamdardyń jańasha qalyptasyp, jańasha damýyna da tikeleı áser ete bastaǵany kúmán týdyrmaıdy. О́ıt­keni, megaózgerister tolqyny qaz­irdiń ózinde-aq aıqyn syr berip, pla­neta tynysynyń bolashaq bolmysyn boljaıtyn fýtýrıst-fılosoftardy da, fızıkterdi de, ekologtar men bıologtardy da, makroekonomıster men mıkroekonomısterdi de, memleket tizginin ustaǵan saıa­sat­kerlerdi de jappaı oılandyra bastaǵany shyndyqtan alys emes. Máselen, Elbasy Nursultan Na­zarbaevtyń sońǵy Joldaýy – jo­ǵa­ryda aıtylǵannyń aıqyn dáleli. Bulaı deýge tolyq negiz bar. О́ıt­­keni, ózge elder sekildi damýdyń tu­raqty jolyn tańdaǵan bizdiń mem­leketimiz de tehnologııalyq me­ga­ózgerister aǵynynan tys qalyp otyr­ǵan joq. Kezinde qol jetpes­teı bolyp kórinetin qııal-ǵajaıyp dú­nıeler búgingi Qazaqstannyń kúndelikti bolmysyna qalaı tez enip ketkenin de baıqamaı qaldyq. Tastan saraı da saldyryp, aıshylyq alys jerlerden jyldam habar da alǵyzyp, sáıgúlik tulparlardy avtokólik pen ushaqtar, hat pen habardy SMS, telefon stansalary men poshta qyzmetin uıaly telefondar, sııa men qalamdy kompıýterler, kitaphanalardy ınternet-portaldar, baspahanalardy prınterler, kınoteatrlardy televızor men vıdeotekalar almastyryp otyrǵanyna da etimiz áldeqashan úırenip ketti. Ony bylaı qoıǵanda, búginde tu­tynýshylardyń qolynda júrgen alaqandaı ǵana aıfondar men pla­n­shetter búkil aqparattyq-kom­mý­nıkasııa tehnologııalarynyń kó­me­gimen iske asyrylatyn qyzmet túr­lerin túgel qamtamasyz etetin ám­bebap quralǵa aınalyp ketkeni de úı­renshikti jaı bolyp qaldy. Munyń syrtynda «Google», «Yahoo», «Yandex» sekildi aqparat iz­deý júıeleriniń kómegimen búgingi tań­da kez kelgen qazaqstandyq bú­kil adamzat órkenıetiniń rýhanı qundylyqtarynyń ǵalamtor je­li­lerinde jınaqtalǵan ulan-ǵaıyr qoımalaryna súńgip ketip, ǵylym men bilimniń, óner men ilimniń ár sa­lasyna qatysty uǵymdar men termınderdiń kez kelgenin qas-qa­ǵym sátte sýyryp alyp, keregine ja­ratyp otyr. Demek, búgingi tańda qalyptasyp otyrǵan álemdik geosaıasat kartasynan bizdiń elimiz shet qalyp otyr deý­ge eshbir negiz joq, sebebi, bú­kil­álem­dik aqparat muhıtynan sýsyndaý óz elimizdiń de sheksiz ıgi­ligine aı­­nalyp ketkeni kúmánsiz. Táýelsizdik tizginine ıe bolǵan shı­­rek ǵasyr ishinde Qazaqstan áýel bas­ta qolbaılaý bolǵan eko­no­mı­ka­lyq qıyndyqtardy artqa tas­tap, búginde damýdyń turaqty jo­ly­na túsip qana qoımaı, búkil pla­ne­ta­ǵa tanylyp, álemdegi ekonomıka­sy qaryshty damyp kele jatqan sa­naýly memleketterdiń sanatyna qo­syldy. Muny qalaısha oń úrdis dep qabyldamaısyń?!.

Ádil AHMETOV,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri