Bıýdjettiń tıimdi jumsalýyn qadaǵalaý – barshamyzdyń mindetimiz (suhbat)

Jýyrda Parlament 2017-2019 jyldarǵa arnalǵan respýb­lıkalyq bıýdjetke ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasyn qabyldady. Osyǵan oraı biz Májilistiń Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy Nurtaı SABILIаNOVTY áńgimege tartyp, ózgeristerdiń qandaı máselelerdi qamtyǵanyn suraǵan edik. – Zań jobasy Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 31 qań­tarda jarııalaǵan jańa Jol­daýynda berilgen tapsyrmalardy iske asyrýǵa baǵyttalǵan. On­da elimizdiń ekonomıkasy men óńir­ler­di damytýǵa arnal­ǵan qosymsha qarajattar qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, Joldaýdaǵy birin­shi basymdyq: ekonomıkany teh­nologııalyq jedel jańartýǵa 197 mlrd 100 mln teńge kózdelgen. Onyń ishinde kólik jáne logıs­tıka salasyn damytýǵa, ıaǵnı res­pýb­lıkalyq jáne jergilikti mańyzy bar joldardy jóndeýge qo­symsha 72 mlrd 200 mln teńge qaral­ǵan. Sonymen qatar, AО́K-ti da­mytýǵa da 58 mlrd 200 mln teńge bólý kózdelgen. Osynyń ishin­de aýyldyq kooperatıvti, otba­sylyq, fermerlik sharýashy­lyqtardy qoldaýǵa 15 mlrd teńge qarastyrylyp otyr. Osynyń bári úlken jetistik emes pe? – Qarjy negizinen qandaı baǵyttaǵy joldardy jańǵyr­týǵa jumsalady? – Biz óńirlerge baryp, saılaý­shylarmen kezdesýler ót­kizgende avtojoldarǵa baı­lanysty tur­ǵyndar arasynda kóptegen suraq­tar týyndap, jol sapasynyń na­shar­lyǵyna narazylyqtar bil­dirilip jatady. Endi osy másele birtindep sheshiler dep úmittenýge bolady. Bólinetin qarajat Astana – Petropavl, Taskesken – Baqty, Beıneý – О́zbekstan Respýblıkasynyń shekarasy, Úsharal – Dostyq, О́skemen – Taldyqorǵan, Astana – Almaty, Merki – Býrylbaıtal baǵyttaryndaǵy joldarǵa jań­ǵyrtý jumystaryn júrgizýge jumsalatyn bolady. – Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtýǵa qansha qarajat bólinbek? – О́ńirlerdi damytýdyń 2020 jyldarǵa deıingi baǵdarlamasy aıasynda turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtýǵa da qo­symsha 25 mlrd 248 mln teń­ge qa­ras­­tyrylǵan. Bular – qala kó­she­l­eri men alańdardy abat­tan­dy­rý­­ǵa, eldi mekenderdiń áleý­met­­tik-eko­no­mıkalyq jaǵ­daıyn jaq­­sar­­tý­ǵa arnalǵan qara­jat. Byl­­tyr res­pýblıkalyq bıýd­jet tal­­qy­lanǵanda aýyldyq eldi me­k­en­der­di taza aýyz sýmen jabdyq­taý­ǵa qosymsha 3 mlrd 930 mln teń­ge qa­ral­dy. Bul bıyl 19 aý­qym­dy jo­bany tolyq aıaqtaýǵa múmkindik beredi. Shalǵaıdaǵy eldi mekenderdegi turǵyndarmen kezdeskende kóterilgen máseleniń biri – osy taza aýyz sýmen jabdyqtaý. Olardyń jobalyq-smetalyq qujattary jasalǵanymen, másele áli tolyq sheshilgen joq. Endi kelesi respýblıkalyq bıýdjetti qaraǵanda, naq osy máseleni tolyq sheshý úshin qarajat bólinýi kerek qoı dep oılaımyn. – Zań jobasyn talqylaý kezinde siz ony ázirleýshiler tara­pyna birshama syn aıtty­ńyz. Sony gazet oqyrman­daryna da bildire ketseńiz. – Syn túzelmeı, min túzel­meıdi emes pe? Bizde boljamdaý men josparlaý máselesi áli de tómen deńgeıde. Osydan biraz bu­ryn Parlamentte osy zań jo­basy qaralǵan kezde depý­tat­­tar tarapynan bıýdjet kiris­terine baılanysty birshama suraq týyn­daǵan. Sondaı-aq, bir­shama usynys ta jasalǵan edi. О́ki­nishke qaraı, Qarjy jáne Ult­tyq eko­nomıka mı­nıst­r­likteri olar­dyń kóbin qabyl­damady. Endi 3 aıdan keıin salyqtyq túsimder 566 mlrd teńgege ulǵaıady dep zań jobasyna engizip otyrmyz. Bul bir jaǵynan jaqsy, ekinshi jaǵynan muqııat esepteý, boljamdy durys jasaý bolmaǵanynyń belgisi. Taǵy bir aıta ketetin jaıt, Ulttyq ekonomıka mınıstrligi zańda jańa tórt zertteý júr­gizý úshin 1 mlrd 370 mln teńge qarastyryp otyr. Bul – qara­jatty memlekettik tapsyrys arqyly basqa uıymdar, zańdy tulǵalar, ıaǵnı deldaldar alady degen sóz. Menińshe, osyndaı zertteýlerdi Úkimet óz kúshimen-aq júr­gizýine bolady. Elbasy óziniń Jol­daýynda talap etkendeı, bıýd­jettik qarajattyń tıimdili­gin túbe­geıli arttyrý úshin, sony­men bir­ge, tıimsiz baǵdarlama­lar qara­­jat­taryn qaıta bólýge baı­lanysty, ıaǵnı memlekettik baǵ­darlamalardy tıimdi iske asyrý boıynsha zert­teýge 392 mln teńge bólingen eken. Osyndaı zert­teýlerdi Úki­met qosymsha qara­jat bólmeı-aq Par­lamentpen biri­gip júzege asyrýyna bolady ǵoı dep oılaımyn. Sonda memleket qarjysy tıimsiz jum­salýdan saqtalyp qalar edi. Al únem­delgen qarajatty basqa jumys­tarǵa baǵyttaýǵa bolady. Sondaı-aq, bıznes shyǵys­taryn azaıtý jónindegi zańnama­ny zertteýge 168 mln teńge bólin­gen. Muny «Atameken» Ult­tyq kásipkerler palatasy men Úki­met, Parlament birlese otyryp, ózderi jasaýyna tolyq múmkinshiligi bar. Taǵy bir usynysym, makroeko­nomı­kalyq turaqtylyqty júzege asy­rýǵa bólingen qarajattyń tıim­di jumsalýyn, ashyqtyǵyn, qaı­­ta­ry­lýyn qamtamasyz etý úshin Úki­met quramynda parla­menttik saıa­sı partııalar frak­sııa­larynyń ókil­d­eri, sonymen qatar, sarap­shy­lar, tıis­ti ókiletti organdar ókil­de­ri qat­y­satyn komıssııa qurý­dy usy­­na­myn. Osy komıssııa ju­my­syn Úki­met ózi rettep oty­rýy ke­­rek. Bó­lin­gen bıýdjet qara­jat­tary tıim­di jum­salyp, eldiń ıgi­li­­gi­­ne ja­ra­tylsa, nur ústine nur bolar edi. Áńgimelesken Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»