Halyqtyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa tikeleı áser etetin reformalar

Keshe elordadaǵy Ulttyq-áskerı patrıottyq ortalyq janyndaǵy Áskerı-tarıhı mýzeıde Parlament Májilisiniń depýtaty Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyq etýimen «Nur Otan» partııasy janyndaǵy «Mıras» respýblıkalyq qoǵamdyq keńesiniń otyrysy ótti. Elge tanymal qoǵam qaıratkerleri, shyǵarmashylyq jáne ǵylymı zııaly qaýym ókilderi, «Mıras» respýblıkalyq keńesiniń músheleri, Parlament depýtattary, ortalyq memlekettik organdardyń, áskerı-patrıottyq uıymdardyń, «Jas Otan» jastar qanatynyń ókilderi qatysqan jıynda Elbasynyń memlekettik bılik tarmaqtarynyń ókilettigin úılestirý jáne soǵan sáıkes, Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna tıisti ózgerister engizý týraly bastamasy talqylandy. Sonymen qatar, otyrysqa qatysýshylar Prezıdenttiń «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynyń tórtinshi jáne besinshi basymdyǵy aıasynda jas býyndy adamgershilik rýhynda tárbıeleý, jańa qazaqstandyq patrıotızmdi qalyptastyrý máselelerin qarastyrdy. Jıyndy ashqan Májilis depýtaty, «Mıras» respýblıkalyq qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy Máýlen Áshimbaev konstıtýsııalyq reformanyń negizgi strategııalyq maqsaty memleketti basqarý júıesiniń tıimdiligin arttyrý ekenin atap ótse, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Myrzataı Joldasbekov, jazýshy Ákim Tarazı Elbasynyń Joldaýy men usynyp otyrǵan ózgerister jobasynyń tarıhı mańyzyna keńinen toqtaldy. Máýlen Áshimbaev, Parlament Májilisiniń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy, «Mıras» respýblıkalyq qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy: – Konstıtýsııa qabyl­dan­­ǵan 1995 jyldan beri 22 jyl ótipti. 22 jylda qoǵam óz­­gerdi, ekonomıka ózgerdi, álem ózgerdi, sáıkesinshe, ja­ńa úrdister paıda boldy. Son­­dyq­tan, Elbasy osynyń bárin eskerip, jańa úrdisterge saı, basqarý júıemizdi jetil­­dirip, tıimdiligin arttyrý­dy kózdep otyr. Bul – halyq­t­yń jaǵdaıyn jaq­sartýǵa tikeleı áser etetin refor­malar. Iаǵnı, mınıstr­­ler durys jumys istese, jaýapkershilikteri artsa, ózekti máselelerdiń túıinin tarqatsa, ol mem­le­kettiń ilgerileýine, halyqtyń jaǵ­daıynyń durystalýyna oń yqpal eteri sózsiz. Demek, bul reforma eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵ­daıyn odan ári jaqsartýǵa sep bolary anyq. Sony­men qatar, ol bılik tarmaqtary arasynda teń­gerim­­dilikti, memlekettik organdar jumysynyń ashyq­tyǵyn qamtamasyz etýge, baqylaý tetigin kúsheı­týge baǵyttalǵan. Jalpy, prezıdenttik bılik álsire­meı­di. Prezıdenttiń endi, kerisinshe, strategııalyq máse­le­lerge kóbirek mán berýine múmkindigi bolady, ıaǵnı qaýip­siz­dik salasyna, syrtqy saıasatqa basymdyq beredi. Myrzataı Joldasbekov, Memleket jáne qoǵam qaıratkeri, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor: – Elbasy halyqqa Jol­daýyn 1997 jyldan bastady. Bul – 21-shi Joldaý. Osy Joldaýlardyń báriniń tarıhı mańyzy boldy. Eldi damytý jolyndaǵy bizdiń úlken, aıqyn joldarymyzdy saralap, anyqtap berdi. Bıylǵy «Qazaqstannyń Úshin­shi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýda bes ınstıtýttyq reforma, «100 naqty qadam» Ult jospary sııaqty taǵdyrly qujattardy júzege asyrýǵa qatysty ádister men joldar kórsetilgen. Máselen, onda Elbasy búkil álemdi qamtyp otyrǵan ındýstrııalyq tóńkeris, sıfrly ınnovasııalyq tehnologııa sekildi máselelerdiń zamany týdy degendi aıtyp otyr. Bul úshinshi jańǵyrýǵa bastaıtyn qadamdar. Bul jańǵyrý arqyly biz aldyńǵy qatarly 30 eldiń qataryna qosylýdy maqsat tutyp otyrmyz. Al eldegi konstıtýsııalyq reformaǵa qatysty ózgeristerge keler bolsaq, men mynany aıtar edim. Konstıtýsııa 1995 jyly qabyldandy, sodan beri oǵan 59 ózgeris engizildi. Osy joly Elbasy 40-qa jýyq ózgeris engizýdi usynyp otyr. Táýelsizdik alǵan alǵashqy qıyn kezde, dúnıe júzinde jer kólemi jaǵynan 9-oryndaǵy memleketke bári qyzyǵýshylyqpen qarap turǵan kezde bıliktiń bir qolda bolǵany jaqsy boldy. Sonyń arqasynda osyndaı dáýletke jettik. Irgeli memleket boldyq. Qazir biz demokratııanyń jańa baspaldaǵyna qadam basyp jatyrmyz. Osy kezde Prezıdenttiń ózi oılanyp-tolǵanyp, bılikti bóliseıin dep otyr. Osyǵan sáıkes, elde úlken konstıtýsııalyq reforma júrmek. Eger, ol júzege assa, Úkimet pen Parlament aýqymdy ókilettikterge ıe bolady. Endi Úkimet belgili bir jospar-baǵdarlamany ózi qabyldap, ózi oryndaıtyn bolady. Iаǵnı, árbir mınıstr ózine júktelgen júkti moınymen kóterýi kerek. Al bul jumystardyń bári kadrǵa kelip tireledi. Máselen, memlekettik qyzmetke keletin adam memlekettik tilden emtıhan tapsyrýy tıis. Iаǵnı, ol jerge Otanyn súıetin, elin, ultynyń salt-dástúrin qadirleıtin adamdy alýymyz kerek. Ákim TARAZI, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, jazýshy: – Qazaqstanǵa óz egemen­digin alý ońaıǵa túsken joq. Elbasynyń eshqandaı abyrjymaı, aıqaı kótermeı, ózi­niń minezine saı, jaı ǵana túsin­dirip, bizge egemendikti alyp bergeni úlken jeńis bol­dy. Onyń ústine, 1986 jyl­ǵy oqı­ǵa da esterińizde. Sol kezde qazaq halqyn jeńý múm­kin emes eke­nin, qazaq hal­qyn quldyqta us­taý múmkin emes ekenin bildi ǵoı dep oı­laımyn. Búgingi jıyn da óte jaqsy máseleni kóterip otyr. Biz jaı ǵana sóz­ben, basymyzdy shulǵyp qoıyp, otyra bersek bol­maı­dy. Ásirese, joǵary oqý oryndarynda, mektepterde kez­desý­ler ótkizý kerek. Oblystarda da kezdesýler ótki­zip, osy mańyzdy máseleni halyqqa jan-jaqty túsindirý qajet. Jıyn barysynda sóz alǵan «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti AQ Basqarma tóraǵasy Darhan Qydyráli konstıtýsııalyq reformaǵa qatysty másele el arasynda kóp talqylanyp jatqanyn, onyń ishinde bas basylym betinde de oqyrmandardyń, el aǵalarynyń, zııaly qaýym ókilderiniń oı-paıymdary men usynys-pikirleri shyǵyp jatqanyn tilge tıek etti. Sondaı-aq, Qazaqstan Prezıdenti usynǵan kons­tıtýsııalyq reformalar jobasyna alys-jaqyn sheteldik sarapshylar da zor qyzyǵýshylyq tanytyp, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń betinde óz paıymdaryn ortaǵa salǵanyna toqtaldy. Bul pikirlerdiń deni «Qazaq­standaǵy úderis Ortalyq Azııanyń jetekshi mem­leketi retinde demokratııalyq úderisterge jańa ser­pin beredi, tutastaı óńirdiń damýyna oń yqpalyn tıgi­zedi» degen ortaq tujyrymǵa toǵysatynyn aıtty. Sondaı-aq, ol Germanııa, Italııa, Fınlıandııa, Fran­sııa elderiniń tájirıbesin mysalǵa keltire kele, Qazaq­stannyń bul qadamy jalpy halyqaralyq sarapshylar tarapynan joǵary baǵalanyp otyrǵanyn atap ótti. Budan keıin otyrysqa qatysýshylar «Qazirgi jahandyq ózgerister jaǵdaıyndaǵy jańa qazaqstan­dyq patrıotızmdi qalyptastyrý máseleleri» taqyry­by aıasynda óz pikirlerin bildirdi. Atap aıtqanda, Parlament Májilisiniń depýtattary Baqytbek Smaǵul, Bekbolat Tileýhan, Din isteri jáne azamattyq qoǵam vıse-mınıstri Abzal Núkenov, jazýshy Aldan Smaıyl, qo­ǵam qaıratkeri Orazkúl Asanǵazy, «Serpin» ulttyq bilim qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Murat Ábenov, Qazaq­stan Ulttyq mýzeıiniń dırektory Darhan Myńbaı, Qazaq­stan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Bas shtaby Tár­bıe jáne ıdeologııalyq jumystar departamenti bas­ty­ǵynyń mindetin ýaqytsha atqarýshy, polkovnık Qaı­sar Muǵalov, Mádenıet jáne sport mınıstrligi Til­der­di damytý qoǵamdyq-saıası jumys komıtetiniń tóraǵa­sy Qýanysh Asylov jáne basqa da azamattar kún tár­tibindegi máselelerge qatysty óz oılaryn ortaǵa saldy. Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan»