Qadyr akanyń haty

Elbasy oǵan rızashylyq tanytyp, shynaıy alǵysyn jetkizýdi tapsyrdy «Asa qurmetti Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaev myrza! Taraz qalasy, Eseı bı 11 «a» kóshesinde týyp-ósken men Bekmurzaev Qadyr Myrzabekuly 56 jyldan beri gúl, baý-baqsha ósirýmen áýestenemin. Osy albomdy jáne kassetany Sizge eskertkish retinde shyn júrekten syılaımyn. Sizge Alladan tileıtinim: mártebeńiz budan da bıik bolsyn, tek bıik shyńdardan ǵana kórinińiz! Alla Sizdi kúsh-qýattan aıyrmasyn. Siz aman-esen bolsańyz, keleshekte Qazaq eliniń abyroıyn budan da bıikke kóteretinińizge kámil senemin. Aman-saý bolyńyz! Bekmurzaev Qadyr Myrzabekuly». Qadyr akanyń Prezıdentke jazǵan haty, negizinen, osy. Hatta aıtylǵan albom men kasseta degeni de yp-ras. Albomda júzimderdiń sýretteri beınelense, kassetada Qadyr akanyń ózi de, júzimderi de «tirideı» kórsetiledi. Aıtpaqshy, Qadyr akanyń Prezıdentke hat jazýy ózinshe bir hıkaıa. Aıalap ósirgen jú­zimderin, gúlderin, kóshetterin bazarǵa shyǵaryp, satýǵa otyr­sa boldy, bireýler: «Sen bu­lar­dy Tashkentten ákep, «ózim­diki» dep otyrsyń», dep ashýyn keltiredi eken.  Júdá bolmaǵan soń Qadyr aka albomyn apa­rypty da tili uzyn aǵaıyn­dar­ǵa: «Mine, mynaý  – aýlam, my­naý – júzimim» dep, aıqara ashyp aldaryna qoıa salypty. Sóıtse olar endi: «Sen muny bizge kórsetip nemenege áýre bo­lasyń, odan da Elbasyǵa jol­da, sonda seniń aq-adal óni­mińdi satyp otyrǵanyńdy bú­kil el biledi», dep aqyl aıtady. Hat tez-aq jazyldy. Kompakt dıskiniń «montajy» da jedel daıyndaldy. Endi úshbý hatty Aqordaǵa joldaý ǵana qalǵan. Biraq «Qazposhtadaǵy» qyz-kelinshekter albomdaǵy jú­zimder men gúlderdiń sýretine tań-tamasha qalǵanymen, Aq­ordanyń meken-jaıy men ındeksin bilmeıtinin aıtyp, ony anyqtaýdy baǵban shaldyń ózine tapsyrady. Qadyr aka úıine saly sýǵa ketip oraldy. «О́ı, seniń aýlańdaǵy júzimiń kimge dári, hatyń jetpeıdi Aq­ordaǵa» degenderdiń sózi rasqa aınalǵany ma dep te namys­tan­dy. Oı qushaǵynda onshaqty kún júrip, «Qazposhtaǵa» taǵy ba­rady. Bul joly týra basty­ǵy­nyń ózine kirmek. Biraq esik­tiń aldynan qaraýyl jolyǵyp, mán-jaıdy túsingen soń Qadyr akaǵa jón biletin bir qyzmet­kerdi kórsetedi. Shynynda ol kisi Aqordanyń meken-jaıyn da, ındeksin de taýyp, hatty jó­neltýge yqylastana kó­mektesedi. Qadyr akanyń haty Aqordaǵa 2010 jyldyń 30 jeltoqsany kúni tirkelipti. Ile-shala jaýap hat keldi. Joǵary jaǵynda «Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Keńsesiniń bastyǵy» degen quzyretti jazýy bar aq paraqqa: «Qurmetti Qadyr Myrza­bekuly! Elbasymyz N.Á.Nazarbaevqa jaqsy tilekterińizdi aıtyp hat ja­zyp, ósirgen júzimderińiz beınelengen fotoalbom men kompakt dıskińizdi jibergenińiz úshin kóp rahmet! Olar Prezıdentke kórsetildi. Nursultan Ábishuly baǵbandyq ónerińiz ben eńbegińizge rızashy­lyq tanytyp,  Sizge óziniń shy­naıy alǵysyn jetkizýdi tap­syrdy. О́kinishke qaraı, elimizde esiginiń aldyndaǵy qunarly jerlerdi utymdy paıdalana bilmeıtin azamattar az emes. Bireýler buǵan jete mán bermeıdi, baǵban­dyq óner ekinshi bireýlerdiń qo­ly­nan kelmeıdi. Sizdiń tájirı­beńizdi qalyń kópshilikke jet­kizýdiń mańyzy zor. Sol sebepti, eńbegińiz ben tájirıbeńiz týraly jan-jaqty jazyp, halyqqa taratý týraly «Egemen Qazaqstan» gazetiniń redaksııasyna usynys aıtyldy. Sizge zor densaýlyq, ot­basyńyzǵa amandyq, baǵbandyq ju­mystyń lázzaty men tolaıym tabysyn tileımiz. M.Qasym­bekov», dep qol qoıylypty. Qadyr aka hatty kelinderine, nemerelerine qaıta-qaıta oqyt­ty. Ásirese, hattaǵy: «Olar Prezıdentke kórsetildi. Nursultan Ábishuly baǵbandyq ónerińiz ben eńbegińizge rızashylyq tanytyp, Sizge óziniń shynaıy alǵysyn jet­kizýdi tapsyrdy», degen jol­dardy estigende kózine jas kelip, kóńili bosady. Qadyr aka jas kezinde qıyn­shylyqty kóp kórdi. Ákesi so­ǵys­taǵy «eńbek armııasynan» aýyryp keldi de, bir jyldan soń qaıtys boldy. Anasy eki balamen jesir qaldy. Biraq qanattyǵa qaqtyr­maı, tumsyqtyǵa shoqyttyrmaı aman-esen ósirdi. Degenmen, Qa­dyr aka eńbekke erte aralasty. Á degende qurylysshy boldy, Jam­byl GRES-i iske qosylǵanda órt sóndirýshi bolyp jumysqa tur­dy. Sol jerden zeınetke shyqty. Zeınetke shyqqanymen on alty jastan bastap aınalysqan baǵ­ban­dyq óner úıinde tynysh jat­qyzbady. Erte turyp, kesh jatyp degendeı, esiginiń aldyndaǵy 3 sotyq jerdi júzim men gúlge kómkerip tastady. Aýlasynda qazir 35 túp júzim bar, onyń 15 túri jyl saıyn jap-jaqsy ónim beredi. Júzimniń ózi áp-ádemi bol­ǵanymen, eńbegi óte aýyr. Júzim­niń iri ári nárli bolýy úshin ja­pyraqtaryn bir-birlep ju­lyp oty­rýyń kerek. Al 35 túp júzim­niń japyraǵan julý jetpisten asqan qarııaǵa ońaı sharýa emes. Búginde Qadyr akadan tájirı­be alýǵa keletinder de az emes. Bul bolsa olarǵa: «Mynaý tájik­ter­diń elinde ósetin «Káttá­qor­ǵan» dep atalatyn júzim. О́zi iri, aq tústi bolady. О́nimi jaqsy. Al mynaý – «Iаgdana». Bul da jú­zimdi kóp salady ári iri bolady, sosyn óte tátti... Al endi myna turǵan iri ári qyzyl júzimdi  «Rız­mat-ata júzimi» deıdi. «Hu­saıyn» júzimin keıbireýler «Dam­skıı palchık» dep júr. Negizinde «Husaıyn» basqa sortty júzim, al shyn «Damskıı palchık» áıelderdiń saýsaqtary sııaqty óte jińishke bolady», dep asyqpaı túsindire bastaıdy. Qadyr akadan júzim kóshet­terin suraı keletinder de barshy­lyq. Bireýler AQSh-qa, endi bireý­ler Germanııaǵa attaı qalap alyp ketipti. Kavkazdan kelip su­raý­shylar da bar deıdi. Qadyr aka olarǵa: «Aý, júzimniń otany­nan kelip otyryp menen  kóshet suraǵandaryńa jol bolsyn», demeı me. Sóıtse olar: «Bizdiń baǵ­bandar júzimniń «sharaptyq» tú­rine kóship ketti de, «ashanalyq» júzimder qasqaldaqtyń qanyn­daı qat bop qaldy», deıdi. Jú­zim­niń «Ashanalyq» degen sorty bıik bop ósedi de, ónimdi meılinshe mol salady eken. Shynynda, Qadyr akanyń aýlasynda kileń ashanalyq, ıaǵnı sáni de, dámi de kelisken júzimder ósedi. Júzimniń ózi tátti bolǵa­ny­men, eńbegi «ashy» demep pe ek mana, aıtsa aıtqandaı, júzimniń «úsik», «burshaq» jáne «shym­shyq» dep bastalatyn «jaýlary» óte kóp. Úsh sotyq jerdi kóziniń qarashyǵyndaı qorıtyny son­dyq­tan qarııanyń. Áýlıeata aýa raı­ynyń da qyltyń-syltyńy kóp. «Naýryz keldi, kún ysy­dy» dep júzimdikti ashyp tas­ta­ǵanyń sol, bir túnde «úsik jú­rip» ótedi. Qadyr aka mundaı «qu­qaıdyń» talaıyn kórgen. О́rik, júzim, alma aǵashtary gúl­dep turǵanda úsik pen bur­shaq esil eńbekti esh qyp kete barǵan talaı ret. Qadyr akanyń júzimi, ásirese, 2009 jyly kóp saldy. Tipti júzimdikter úıdiń shatyrynyń ústine deıin «qap­tap» ketti. Ondaıda ónimderin shymshyqtan qorǵaý úshin ká­dimgi aınanyń synyqtaryn ilip qoıady. Aına kúnge shaǵylysyp, qustardy úrkitedi. Qadyr aka jınaǵan ónimdi, negizinen, otbasy qajetine paı­da­lanady. Artylsa bazarǵa shy­ǵarady. Qańtar men aqpanǵa deıin saqtap, satýǵa bolatyn sort­tary da bar. Sosyn eptep... «sharap» ashytady. Ony qa­zaq­tarsha «qolbala» dep qoıady. Qazaqtardyń ortasynda otyr­ǵan soń ózin qazaqpyn dep sezinedi. Elbasyna arnaǵan hatyn da taza qazaq tilinde jazdy. Qazaq tilimen birge óziniń ana tili men orys tilinde erkin sóıleıdi. «Kezinde saıası-aǵartý mektebin úzdik bitirip, obkomǵa nusqaýshy bop kete jazdaǵam», dep te qoıady. Biraq úırenip qalǵan Jambyl GRES-in qımapty. Aıtpaqshy, áńgime ústinde ózi ósirgen júzimnen daıyndal­ǵan «qolbalasyn» ákep, rúm­ke­lerin shyǵaryp: «Dámin kóremiz be?» degeni. «Jo-joq, aqsaqal, rólde edim» dedim. «Durys eken, onda bolmaıdy», degen Qa­dyr aka tez kelise saldy. So­ǵan qaraǵanda Qadyr akanyń «qolbalasy» kúshti me dep qaldym. – Elbasy hatymdy EQYU Sammıti ótip jatqanda alsa dep oılap em. Sál keshigip qaldym. Biraq oqasy joq, báribir oqyp­ty. Dana adam ǵoı, hattan el úlgi alsyn depti. Shynynda jyl­qy baqqan, qymyz ishken, qazy-qartany qatyryp daıyn­daı­tyn qazaq baý-baqshany da bap­tap, ósire alady. Áne, Ju­magúl Omarova qyzymyz qan­daı gúlder ósirip, alys-jaqyn­daǵy el-jurtty tańǵaldyryp jatyr. Jaqynda kelip ketti ózi. Sondaı ashyq-jarqyn, jaı­da­ry adam eken. Bul iste adamǵa tek qana qunt pen ynta kerek, – degen Qadyr aka bizben qoshtasarda. Kósemáli SÁTTIBAIULY. Jambyl oblysy, Taraz qalasy. --------------------------------- Sýrette: Tarazdyń baǵban qarııasy Qadyr aka Myrza­bek­uly.