Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrliginiń buıryǵy №166

2011 jylǵy 25 naýryz, Astana qalasy Jalpy paıdalanymdaǵy avtomobıl joldaryn kútip ustaý, aǵymdaǵy, ortasha jáne kúrdeli jóndeýler kezinde oryndalatyn jumystar túrlerin synyptaýdy bekitý týraly «Avtomobıl joldary týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2001 jylǵy 17 shildedegi Zańynyń 12-baby 2-tarmaǵynyń 25) tarmaqshasyna sáıkes buıyramyn: 1. Qosa berilip otyrǵan jalpy paıdalanymdaǵy avtomobıl joldaryn kútip ustaý, aǵymdaǵy, ortasha jáne kúrdeli jóndeýler kezinde oryndalatyn jumystar túrleriniń synyptalýy bekitilsin. 2. Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrliginiń Avtomobıl joldary komıteti (Z.S.Saǵynov) osy buıryqty memlekettik tirkeý úshin Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrligine usynýdy qamtamasyz etsin. 3. «Avtomobıl joldary men jol qurylystaryn paıdalaný kezinde jumystardy synyptaý jónindegi nusqaýlyqty bekitý týraly» (Normatıvtik quqyqtyq aktileriniń memlekettik tirkeý tiziliminde №2938 tirkelgen) Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrliginiń Avtomobıl joldary jáne ınfraqurylymdyq keshendi salý komıteti tóraǵasynyń 2004 jylǵy 14 maýsymdaǵy №89 buıryǵynyń kúshi joıyldy dep tanylsyn. 4. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa vıse-mınıstri A.Ǵ.Bekturovqa júktelsin. 5. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń kúshine enedi. Mınıstr Á.QUSAIYNOV. Qazaqstan Respýblıkasy  Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstriniń 2011 jylǵy 25 naýryzdaǵy №166 buıryǵymen bekitildi Jalpy paıdalanymdaǵy avtomobıl joldaryn kútip ustaý, aǵymdaǵy, ortasha jáne kúrdeli jóndeýler kezinde oryndalatyn jumystardyń túrlerin synyptaý 1. Jalpy erejeler 1. Osy Jalpy paıdalanymdaǵy avtomobıl joldaryn kútip ustaý, aǵymdaǵy, ortasha jáne kúrdeli jóndeýler kezinde oryndalatyn jumystardyń túrlerin synyptaý (budan ári – synyptaý) jalpy paıdalanymdaǵy avtomobıl joldaryn kútip ustaý, aǵymdaǵy, ortasha jáne kúrdeli jóndeýler kezinde oryndalatyn jumys túrlerin belgileıdi. 2. Synyptaý jol-jóndeý jumystarynyń kó­lem­derin negizdeý jáne olardy oryndaý úshin res­pýb­lıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterden bóline­tin qarjy qarajattaryn esepteý úshin qol­danylady. 3. Osy Synyptaýda mynadaı anyqtamalar qol­danylady: 1) jol jamylǵysy – bul avtokólik qural­darynan túsetin salmaqty qabyldaıtyn jáne ony topyraqqa beretin avtomobıl joldarynyń bólin­gen beldeýleriniń shegindegi kóp qabatty qurylǵy. 2) avtomobıl joldaryn marshrýtty jóndeý tásili – bul kólik qozǵalysy úshin qaýipti aqaýlyqtardy joıý jáne uzaqtyǵy 500 metrge deıingi ýchaskelerdegi jol jabynynyń tegistigin qalpyna keltirý jumystaryn qosa alǵanda, aǵymdaǵy jóndeý esebinen marshrýt boıynsha oryndalatyn jóndeý is-sharalarynyń kesheni. 3) jol jamylǵysy qyzmetiniń jóndeý aralyq merzimi – bul jol qurylysynyń kóterý qabilettiligin (kúsheıtý) arttyrýmen baı­la­nys­ty kezekti kúrdeli jóndeýge deıingi qurylys, qaıta jańartý nemese kúrdeli jóndeýden keıin joldy paıdalanýǵa tapsyrǵan kúnnen bastalǵan kezeń. 4) jol jabyny qyzmetiniń jóndeý aralyq merzimi – bul tozý qabatyn qalpyna keltirý jáne tegistilik pen kólik qozǵalysynyń qar­qyn­dylyǵy boıynsha qajetti mańyzdylyǵyna deıin uqsas sapalaryn ornyna keltirýmen baılanysty kezekti ortasha jóndeý oryndaýǵa qajettilik týyndaǵanǵa deıin qurylys, qaıta jańartý, kúrdeli nemese ortasha jóndeýden keıin joldy paıdalanýǵa tapsyrǵan ýaqyt kezeńi. 5) avtomobıl joldary men jol qury­lys­taryn paıdalanýdy basqarý – bul únemdi negizdelgen jol-jóndeý jumystarynyń strate­gııa­syn ázirleý arqyly olarǵa dıagnostıkalaý men monıtorıng júrgizýdiń negizinde avtomobıl joldary men jol qurylystarynyń qajetti tehnıkalyq deńgeıin jáne kóliktik-paıdalaný jaı-kúıin qamtamasyz etý boıynsha uıymdyq jáne reglamentteıtin is-sharalar kesheni. 6) avtomobıl joldarynyń jaı-kúıine monıtorıng júrgizý – bul paıdalaný jáne qorshaǵan ortanyń yqpal etýi nátıjesinde múmkin bolatyn antropogendik ózgeristerdiń jaı-kúıin qadaǵalaý men baqylaý, baǵalaý men boljamdaý júıesi. 7) jol-jóndeý jumystarynyń strategııasy – bul bólinetin resýrstardy tıimdi paıdalaný kezinde avtomobıl joldary men jol qury­lys­tary jelisiniń kóliktik-paıdalaný jaı-kúıin saqtaý jáne jaqsartý boıynsha asa tıimdi uzaq ýaqytty tehnıkalyq sheshimderdi jáne bas­qa­ratyn yqpal etýler kesheni. 8) avtomobıl joldaryn basqarýshylar – avtomobıl joldarynyń menshik ıeleri bolyp taby­latyn nemese sharýashylyq júrgizý nemese jedel basqarý quqyǵyndaǵy avtomobıl joldaryn bas­qarý qyzmetin júzege asyratyn jeke jáne zańdy tulǵalar. 9) zııatkerlik kólik júıesi (ITJ) – avtomobıl joldaryn ákimshilik-sharýashylyq basqarý tap­syr­malaryn qyzmettik jáne aqparattyq deńgeıde sheshetin, ǵalamdyq qyzmetter men úde­ris­terdi quraıtyn ıntegrasııalanǵan máli­met­terdi jınaý, óndeý jáne saqtaýdy; aqparattyń ortalyq­tan­dy­rylǵan ıntegrasııalanǵan massıvterin qamtamasyz etetin, ıntegrasııany qoldan­baly baǵdarlamalyq qamtamasyz etý jáne engizýdi qamtamasyz etý málimetterin basqarý, bir­yńǵaı bıznes-erejeler boıynsha málimetterdi túzetý jáne qol jetkizý, sharýashylyq-óndiristik esepterdi júrgizý júıe­sin, óziniń ishki sáý­lettiligi, qyzmetteri, úderisteri jáne joǵary sanattaǵy avtomobıl joldarynda kólik qural­darynyń qajetti ótkizý qabilettiligin jáne qaýipsizdigin qamtamasyz etetin málimetteri bar jol qozǵalysyn basqarý júıesin qamtamasyz etetin, óz quramynda Júıeni Basqarý Ortalyǵy bar jol qozǵalysyn basqarý men jol júrý úshin aqy jınaý jáne qozǵalysty basqarý kesheni. 10) jol júrý úshin tólem aqy alý júıesiniń baǵdarlamaly-apparatty kesheni – jol júrýge tólem aqy alý úshin arnalǵan avtomobıl jol­darynyń jabdyqtar, baǵdarlamalyq qamtama­syz etý jáne elementter jıyntyǵy. 4. Jalpy paıdalanymdaǵy avtomobıl jol­dary memlekettik menshik bolyp tabylady. Olar eseptik jyldamdyqtary bar kólik aǵynynyń táýlik boıy, jyl boıy, úzdiksiz, qaýipsiz jáne jaıly qozǵalysyn qamtamasyz etý úshin arnal­ǵan. Olardyń quramyna mynalar kiredi: bó­lin­gen beldeýler, joldardyń qurylymdyq ele­mentteri, jol­dar­dy jaılastyrý jáne abattan­dyrý, sý jibergish jáne sý ótkizgish qurylystar, kópirler, jol ót­kiz­gishteri, kólik aıryqtary, sý doǵalary, úńgi jol­dar, qorǵaý galereıalary, jol qozǵaly­sy­nyń qaýip­sizdigin arttyrýǵa arnalǵan qurylystar men qu­ryl­ǵylar, orman alqaptary, gúlzarlar, gúl baq­tary, gúl baqshalary, qoldan otyrǵyzylǵan aǵash­tar, mem­lekettik menshik bolyp tabylatyn jelili tur­ǵyn úı ǵımarattary men jol-paıdalaný qyz­met­teriniń keshenderi, sondaı-aq, jol júrý úshin aqy alý júıesi jáne zııatkerlik kólik júıesi (ITJ). 5. Avtomobıl joldary men jol qurylys­taryn paıdalaný jumystaryn júrgizýge naqty bólingen qarjy resýrstary avtomobıl joldary men jol qurylystarynyń kóliktik-paıdalaný jaı-kúıin tekserý jáne dıagnostıkalaý mate­rıal­dary negizinde belgilengen ótkiziletin jón­deý is-sharalarynyń túrlerine jáne jol-jóndeý ju­mys­tarynyń ázirlengen strategııasyna qaraı bólinedi. 6. Avtomobıl joldaryn kútip ustaý, aǵym­daǵy, ortasha jáne kúrdeli jóndeýler kezinde oryndalatyn synyptalatyn jumys túrleri jol salasynda qoldanylatyn osy jumys túrleriniń normatıvtik-tehnıkalyq qujattarynyń talap­tary­na sáıkes oryndalady. 2. Avtomobıl joldary men jol qurylystaryn paıdalanýdy basqarý 7. Avtomobıl joldary men jol qury­lys­taryn paıdalanýdy basqarý ózine kelesi uıym­dyq jáne reglementtik is-sharalardy engizedi: 1) avtomobıl joldary men jol qurylys­taryn dıagnostıkalaý jáne monıtorıng júrgizý; 2) jol-jóndeý jumystarynyń strategııasyn negizdeý jáne qajetti qarjy resýrstaryn josparlaý; 3) kólik qozǵalysynyń qaýipsizdigin jáne jaı­lylyǵyn uıymdastyrý jáne qamtamasyz etý; 4) avtomobıl joldary men jol qurylys­taryn saqtaýdy qamtamasyz etý jáne olardy ýaqytynan buryn tozýdan aldyn ala saqtaý; 5) aldyńǵy qatarly tájirıbe jáne ǵylym men tehnıkaǵa qol jetkizý negizinde avtomobıl joldary men jol qurylystaryn jóndeý men kútip ustaýdy qosa alǵanda, jobalaý, salý, qaıta jańartý, paıdalaný boıynsha normatıvtik-tehnıkalyq bazany jetildirý; 6) tehnologııany jetildirý jáne avtomobıl joldary men jol qurylystaryn jóndeý men kútip ustaý jumystaryn uıymdastyrý; 7) avtomobıl joldary men jol qurylys­ta­ryn paıdalanýdy basqarý jumystaryn oryn­daý­dy uıymdastyrý, basqarý, retteý jáne baqylaý; 8) avtomobıl joldary men jol qurylys­taryna túsetin jer ýchaskelerine quqyq bekitetin qujattardy rásimdeý jáne qaıta rásimdeý. 8. Avtomobıl joldary men jol qurylys­taryn dıagnostıkalaý men monıtorıng júrgizý is-sharalarynyń quramyna myna jumys túrleri kiredi: 1) joldar men jol qurylystaryn olardy kú­tip ustaý sapasyn baǵalaý arqyly júıeli túrde (kóktemgi, kúzgi jáne aılyq) tekserý; 2) joldar men jol qurylystarynyń tehnı­ka­lyq deńgeıin jáne kóliktik-paıdalaný jaı-kú­ıin baǵalaý arqyly kózben sholý jáne as­paptyq tekserý, joldar men jol qurylystaryn pasport­tandyrý; 3) joldardaǵy kólik qozǵalysynyń qarqyn­dylyǵy men quramyn esepke alý; 4) joldar men jol qurylystarynyń tehnı­ka­l­yq deńgeıi jáne kóliktik-paıdalaný jaı-kúıi týraly baǵdarlamalyq qamtamasyz etýge sáıkes málimetter bankisin qurý, únemi jańartý jáne jumys kúıinde ustaý; 5) ǵylymı-tehnıkalyq saraptama jáne obektilerdi ınspeksııalaý, sonyń ishinde jedel sheshimder qabyldaýdy talap etetin tótenshe jaǵdaılarda jáne ózge jaǵdaılarda materıaldar men jumystardyń sapasyn baǵalaý. 9. Jol-jóndeý jumystarynyń strategııasyn negizdeý jáne qarjy resýrstaryn josparlaý is-sharalarynyń quramyna myna jumystar kiredi: 1) joldar men jol qurylystaryn kútip ustaý men jóndeý jumystaryn negizdeý arqyly kólik­tik-paıdalaný jaı-kúıi týraly málimetterdiń aqparattyq bankin taldaý; 2) joldar jelisiniń jaı-kúıin boljamdaý arqyly jol-jóndeý jumystarynyń strategııa­syn óńdeý. Jol-jóndeý jumystarynyń aǵym­daǵy jáne perspektıvalyq josparlaryn, sonyń ishinde joldardyń jelisin kútip ustaý jos­parlaryn qurý; 3) joldar jelisin qajetti paıdalaný úshin jaı-kúıinde saqtaý jáne kútip ustaý úshin qajetti qarjy resýrstaryn josparlaý; 4) jol qozǵalysynyń qaýipsizdigin arttyrý já­ne jol-kólik oqıǵalary (budan ári - JKO) sho­ǵyrlanatyn jerlerdi joıý baǵdarlamalaryn ázirleý. 10. Joldarda kólik qozǵalysynyń qaýipsiz­digi men jaılylyǵyn uıymdastyrý jáne qamtamasyz etý is-sharalarynyń quramyna kelesi jumystar kiredi: 1) avtokólik aǵyndary qozǵalysynyń tárti­bin oqyp-bilý, joldardy belgileý syzbasyn ázirleý, jol belgilerin dıslokasııalaý, qozǵalys jyldam­dyǵyn retteý, qozǵalysty basqarýdyń avtomat­tandyrylǵan júıesin uıymdastyrý; 2) JKO taldaý, JKO bolǵan oryndardy tekserý, sebepterin anyqtaý jáne jol qozǵylysy qaýipsizdiginiń talaptaryn jaqsartý usynys­taryn daıyndaý; 3) qozǵalys qaýipsizdigine qaraı asa qaýipti jol ýchaskelerin anyqtaý jáne avarııalardyń aldyn alýǵa arnalǵan profılaktıkalyq is-shara­lardy ázirleý; 4) bólingen beldeýler sheginde qurylys ju­mys­taryn óndirýdi kelisý; 5) kommýnıkasııalar men ınjenerlik jelileri bar avtomobıl joldary men qurylystardyń qıylysý men janasýyna tehnıkalyq talaptardy ázirleýdi kelisý; 6) jelili jol qyzmetteriniń jumyskerlerin joldarda jaralanǵandarǵa alǵashqy medısınalyq kómek kórsetý erejelerine úı­retý­di uıymdastyrý; 7) jol boıyndaǵy sý kózderinde aýyz sýdyń jaı-kúıine sanıtarlyq qadaǵalaý júrgizýge kelisim jasasý jáne olardyń oryndalýyn baqylaý; 8) qorshaǵan ortany qorǵaý jónindegi is-sharalary, sonyń ishinde, shyǵaryndy kózderinde jáne aspaptyq ólsheý jolymen baqylaý núkte­le­rinde (postarda) shyǵaryndylardyń shekti ruqsat etiletin normatıvteriniń saqtalýyn ba­qy­laýdy júzege asyratyn mamandandyrylǵan uıym­darmen kelisim jasasý; mindetti ekolo­gııa­lyq saqtandyrý kelisimderin jasasý, qorshaǵan ortany qorǵaý jó­nindegi is-sharalarynyń jos­paryn ázirleý, О́n­di­ris­tik ekologııalyq baqylaý baǵdarlamalaryn ázir­leý, qorshaǵan ortaǵa yq­pal etýin baǵalaý, aýa­ǵa shekti ruqsat etiletin normatıvteriniń jobalaryn ázirleý, qaýipti qal­dyqtardyń tólqujattaryn ázir­leý jáne olardyń oryndalýyn baqylaýdy qosa alǵanda jol salasy uıymdarynda, jol sharýashylyǵy obekti­lerin­de jáne jol boıy ınfraqurylymdarynda qor­shaǵan ortany qorǵaý jáne jaı-kúıin qadaǵalaý men jetildirý. 9) órtke qarsy is-sharalardy qadaǵalaý jáne jetildirý jónindegi órtke qarsy qyzmetteri uıymdarymen kelisimder jasasý, órtke qarsy sıgnal berýlerge, elektrmen jaryqtandyrýǵa jáne t.b. josparly tekserý jáne saraptama júrgizý jáne olardyń oryndalýyn baqylaý; 10) jol boıyndaǵy kommersııalyq servıs­teri­niń obektilerin ornalastyrýdy kelisý; 11) avtomobıl joldary ótetin aýmaqtarda aýa-raıy boljamy týraly júıeli aqparatty alýǵa gıdrometqyzmetteri uıymdarymen kelisimder jasasý; 12) boran qubylystaryn qadaǵalaý jáne qar ólsheıtin postylardy ólsheý; 11. Avtomobıl joldary men jol qurylys­taryn saqtaýdy qamtamasyz etý jáne olardy ýaqytynan buryn tozýdan saqtap qalý is-sharalarynyń quramyna kelesi jumystar kiredi: 1) avtomobıl joldaryn paıdalaný jáne olardy qorǵaý tártibin buqaralyq aqparat quraldarynda nasıhattaý; 2) iri gabarıtti jáne aýyr salmaqty kólik quraldarynyń jol júrýin kelisý; 3) úlken salmaqty kólikterdiń jol jamyl­ǵysy men jol qurylystarynyń saqtalýyna yqpal etýine taldaý jasaý jáne qolaısyz aýa-raıy jaǵdaı­larynda, sondaı-aq, jol jamyl­ǵysy jetkiliksiz myqtylanǵan álsiz ýchaskelerde úlken salmaqty kólikterdiń qozǵalysyn shekteýdi nemese uıym­das­tyrýdy qamtamasyz etý usynystaryn ázirleý. 12. Avtomobıl joldary men jol qurylys­ta­ryn jóndeý men kútip ustaý tehnologııasy men uıymdastyrýdy qosa alǵanda, olardy jóndeý men kútip ustaýdyń normatıvtik-tehnıkalyq bazasyn jetildirý jáne ózektendirý is-sharalarynyń quramyna kelesi jumystar kiredi: 1) avtomobıl joldary men jol qurylys­taryn jóndeý men kútip ustaýdy qosa alǵanda, jobalaý, salý, qaıta jańartý, paıdalaný jónin­degi normatıvtik-tehnıkalyq bazany jáne nor­matıvtik-tehnıkalyq qujattardy tekserý, ja­ńar­tý jáne jetildirýdi qosa alǵanda standart­taýdyń jáne olardy iske asyrýdyń perspek­tı­valy jáne aǵymdaǵy josparlaryn qurý; 2) avtomobıl joldary men jol qurylys­taryn salý, jóndeý jáne kútip ustaý boıynsha jańa tehnologııalarǵa, mashınalarǵa jáne qural-jabdyqtarǵa hronometrajdy jumystar júrgizý arqyly normalar men baǵalardy ázirleý; 3) avtomobıl joldary men jol qurylys­taryn jóndeý men kútip ustaý tájirıbesine engizý boıynsha nusqaýlyqtar men qorytyndylardy ázir­leý arqyly tehnologııalar, mashınalar jáne qural-jabdyqtar boıynsha álemdik tájirıbege já­ne ǵylym men tehnıkaǵa qol jetkizýdi oqyp-bilý; 4) tájirıbeli-saraptamalyq, tájirıbeli-qu­ras­tyrmaly jumystar jáne jańa materıaldar, qurylǵylar, tehnologııalar, mashınalar jáne qural-jabdyqtardy súıemeldeý jáne engizý boıynsha ǵylymı-tehnıkalyq súıemeldeý; 5) avtomobıl joldary men jol qurylys­taryn jóndeý men kútip ustaý salasyndaǵy jumys baǵdarlamalyq ónimderin jetildirý jáne olardy jumys kúıinde ustaý; 6) avtomobıl joldary men jol qurylys­tarynyń uzaqtylyǵyn jáne únemdiligin arttyrý maqsatynda olardy jóndeý men kútip ustaý salasyndaǵy ózekti problemalar boıynsha izdestirý jáne ınnovasııalyq jumystary; 13. Avtomobıl joldary men jol qurylys­tary­nyń paıdalanylýyn basqarýdy uıym­dastyrý, úılestirý, retteý jáne baqylaý is-sharalarynyń quramyna kelesi jumystar kiredi: 1) avtomobıl joldary men jol qurylys­tary­nyń jelisin kútip ustaý boıynsha jol-jóndeý jumystarynyń oryndalýyn úılestirý jáne retteý; 2) joldar men jol qurylystaryn kezeńdi esepke alý, eseptilikti jasaý; 3) joldardy kútip ustaý men aǵymdaǵy jóndeý kezinde sapany baqylaýdy uıymdastyrý, baqylaý júıesin jetildirý jáne jol-jóndeý jumystarynyń sapasyn qamtamasyz etý, sapany baqylaýdy aspaptyq qamtamasyz etý; 4) azamattyq qorǵanys obektileri men múlik­terin jáne jumyldyrý rezervterindegi qoıma­lar­dy saqtaý men kútip ustaýdy qam­tamasyz etý; 5) avtomobıl joldary men jol qury­lystaryn paıdalanýdy basqarýdyń qurylymy men ádisterin únemi jetildirip otyrý. 3. Avtomobıl joldaryn kútip ustaý 14. Avtomobıl joldary men jol qurylys­taryn kútip ustaý jumystary jóndeý ju­mys­taryn jyl boıy úzdiksiz júzege asyrady. Joldar men jol qurylystardy kútip ustaý jumystaryn ýaqtyly júrgizý maqsatynda olar­dy kózben kórip tekserý kún saıyn júzege asyrylady. 15. Joldardy kútip ustaý jumystaryn júr­gizý nátıjesinde jyl boıy kólik quraldarynyń úzdiksiz, qaýipsiz jáne jaıly qozǵalysy qamtamasyz etilýi qajet. 16. Kútip ustaý jumystary jobalyq qujat­ta­many jasaýdy talap etpeıdi. Olardy qol­danystaǵy normatıvtik qarjylandyrýǵa sáıkes, kútip ustaýǵa bólingen qarajat sheginde aqaý­lyqtar tizbesi boıynsha joldardy tekserý nátıjesiniń negizinde josparlaıdy. 17. Avtomobıl joldary men jol qury­lys­taryn kútip ustaý jumystary kóktemgi, jazǵy jáne kúzgi kezeńde kútip ustaý, qysqy kútip ustaý, joldardy kógaldandyrý jáne ózge ju­mystarǵa bólinedi. 18. Avtomobıl joldaryn kútip ustaý ju­mys­tarynyń quramyna operatorlardyń aıtýy­men aqparatty jınaý, óndeý jáne kún saıyn jyl boıy usyný kiredi, sonyń ishinde: 1) buqaralyq aqparat quraldaryn avtomobıl joldaryndaǵy jol júrýler týraly aqparattyq qamtamasyz etýdi qosa alǵanda, avtomobıl joldaryndaǵy jol júrýler týraly, 2) bolǵan JKO týraly, 3) tal jáne tasqyn sýlardy jiberý kezindegi jumystar týraly, 4) qysqy ýaqytta qar tazalaıtyn mashınalar men mehanızmderdiń jumysy týraly. 19. Avtomobıl joldary men jol qury­lys­taryn kóktemgi, jazǵy, kúzgi kezeńderde kútip ustaý kezinde kelesi jumystar oryndalady: 1) avtomobıl joldary men jol qury­lystarynyń jaı-kúıin jáne olardy paıdalaný erejeleriniń saqtalýyn patrýldik qadaǵalaý; 2) jer jamylǵysy men sý ótkizý júıesi boıynsha: sý ótkizgish jyralardy kóktemde qardan, al jazda qoqysty shyǵarý arqyly jınalǵan qoqyspen balshyqtan tazalaý; jıekterdegi, ıirimdi ýchaskelerdegi keptirgish naýalardy qazý jáne sebý; jıekterdi josparlaý, shóptermen sebý; shabý jáne shabylǵan shópterdi jınaý; shabylǵan materıaldardy jınaý arqyly jer jamylǵysynyń jıekteri men shetterindegi butalardy qazyp alý, aǵashtardy, jabaıy ósetin butalardy tamyrymen julý; materıaldar qospastan jıekter men sebý bermderin josparlaý. 3)  bólingen beldeýler boıynsha: sý aǵysyn qamtamasyz etý úshin bólý jola­ǵyn josparlaý; bólý jolaǵyndaǵy qoqysty jınaý, ony tıeý jáne qoqys tógiletin jerge shyǵarý; shabylǵan materıaldardy jınaý arqyly jol qozǵalysynyń qaýipsizdigine yqpal etetin aǵash­tardy, butalardy, jabaıy ósetin butalar­dy shabý jáne tamyrymen julý; bólingen beldeýlerdi shabý jáne shabylǵan shópterdi, qamystardy jáne qýraılardy jınaý. 4) Kúrdeli jamylǵysy bar júrý bóligi boıynsha: júrý bóligin tazalaý jáne jýý; jaryqshaqtardy quıý; shuńqyrlardy joıý, sharyqshaqtardy, shuń­qyr­­lardy, otyryńqy jerlerdi biteý, jamylǵy aýmaǵynan ortasha 5 %–ǵa, alaıda jóndeletin jol ýchaskesiniń bir km 150 tonna asfaltobetonnan aspaıtyn jıekterdi tegisteý; júrý bóligin belgileý; sement–beton jamylǵylarynda jaryqshaq­tar­dy jóndeý jáne toltyrý; 5) jetildirilgen jamylǵysy bar júrý bóligi boıynsha: tutqyr materıaldary kóp ýchaskelerdi kútip ustaý. jaryqshaqtardy quıý; shuńqyrlardy joıý, sharyqshaqtardy, shuń­qyrlardy, otyryńqy jerlerdi biteý, jamylǵy aýmaǵynan ortasha 5 %–ǵa, alaıda jóndeletin jol ýchaskesiniń bir km 150 tonna qara qospadan aspaıtyn jıekterdi tegisteý; júrý bóligin belgileý; 6) ótpeli jamylǵysy bar júrý bóligi boıynsha: tósemdi balshyqtan tazalaý; tósemdi sýmen shańsyzdandyrý; 1 km–ge 100 tekshe metrge deıin materıaldar qosý arqyly tósemdi keskindeý jáne nyǵyzdaý; tósemderge tas úgindileri men ılendilerdi úıý, katýndardy jınaý. 7) Toparyqty jáne topyraqty jaqsartyl­ǵan tósemi bar júrý bóligi boıynsha: paıda bolǵan shuńqyrlar, soraptar, basqa tegissizdikterdi joıý úshin tósemdi keskindeý; iri tegissizdikter paıda bolǵanǵa deıin júr­giziletin tegisteý-profılaktıkalyq is-sharalary. joldardy hlorly kalsıı, bıtým jáne basqa materıaldarmen shańsyzdandyrý; avtomobıl joldarynyń kepken ýchaskelerin kútip ustaý, ýaqytsha qorshaý, aýa naýalaryn ornalastyrý jáne sebý, jol tósemi men jol jamylǵysynyń ústinen sý ótýin qamtamasyz etý. 8) joldardyń jaǵdaıy jáne abattandyrý, qozǵalysty uıymdastyrý, baılanys, jaryq­tandyrý obektileri boıynsha: shý jolaqtary, shýdan qorǵaý ekrandaryn salý jáne jóndeý; jetispeıtin belgilerdi, qorshaýlardy ornatý, buzylýlardy qalpyna túzetý, jol belgileri men qorshaýlardyń qalqandaryn tolyq aýystyrý, pannolardy ornatý jáne jóndeý, joldy jaıǵastyrý elementterin qalpyna keltirý; sáýlet bezendirýleri men abattandyrý ele­mentteriniń jeke buzylýlaryn jáne aqaýlyq­taryn jóndeý; avtopavılondar, kúrkeler, jol belgileri, qorshaýlar jáne avtomobıl joldarynyń basqa jaıǵastyrý elementterin syrlaý jáne aqtaý, tik jáne kóldeńen belgilerdi túsirý; kúrkeler, oryndyqtardy ornatý jáne jóndeý; jańa materıaldar qoldanbastan ótpeli, topy­raqty jáne topyraqty jaqsartylǵan tósemderi bar jol boıyndaǵy servıs obektileriniń memlekettik menshiktegi demalys alańdary men kireberis joldaryn keskindeý; qorshaýlardy, sıgnal berý baǵandaryn, belgilerdi, qalqandardy únemi tekserý, bekitkishterin tartý, qalqandardy túzetý, shań men balshyqtan tazalaý, jýý; avtobýs aıaldamalaryn, dárethanalardy, kúr­ke­lerdi, avtopavılondardy kezeńdi tekserý, shańnan, balshyqtan jáne qoqystan tazalaý, jýý; qozǵalysty uıymdastyrý, baılanys jáne jaryqtandyrý quraldaryn kútip ustaý, kútý jáne jaramdylyǵyn qadaǵalaý. júrý bóligin jáne jıekterdi bóten, jol qozǵalysynyń qýipsizdigine qaýip tóndiretin zattardan tazalaý, joldardy, kópirlerdi, jol ótkizgishterdi, úńgi joldardy, kólik aıryqtaryn, paromdyq ótkel­derdi jáne basqa jol qurylystaryn elektrmen jabdyqtaý jelilerin tazalyqta jáne retke keltirip ustaý, isten shyqqan shamdardy, shamshy­raq­tardy, symdardy, kabelderdi, transfor­mator­lardy jáne basqa elektrmen jabdyqtaý element­terin aýystyrý, radıo baılanysyn, aqy alý júıesin, zııatkerlik kólik júıesin (ITJ), basqa tehnologııalyq jáne sıgnal berý baılanysynyń basqa quraldaryn, kabel jelilerin, sondaı-aq, baǵ­darsham obektilerin, qozǵalysty uıymdas­ty­rý quraldaryn, olardyń qyzmet etýi úshin baı­lanys kanaldaryn jalǵa alýdy qosa alǵanda, qoz­ǵa­lysty dıspetcherlik jáne avtomattandyryp bas­qarý quraldaryn tazalyqta jáne retke keltirip ustaý; qozǵalysty uıymdastyrý, baılanys jáne jaryqtandyrý obektileriniń quraldaryn jeke buzylýlardan jáne aqaýlyqtardan jóndeý, pas­porttaǵy derekterdiń talaptaryna sáıkes aqy alý júıesin jáne zııatkerlik kólik júıesin (ITJ), sonyń ishinde jol boıyndaǵy qural-jabdyqtar, derbes jumys stansııalary, Orta­lyq basqarý pýkntiniń (OBP) uıymdastyrý tehnıkasy, baılanys quraldary, OBP serverlik, júıelik jáne beıne qural-jabdyqtarynyń to­rap­tary men bólshekterin josparly jóndeý jáne aýystyrý; onyń kepildik qyzmet etý merzimi aıaqtal­ǵan­nan keıin pasport derekteriniń talaptaryna sáıkes, aqy alý jáne zııatkerlik kólik júıeleri (ITJ), qural-jabdyqtarynyń shyǵyndalǵan jáne tozyp qalǵan bólikterin, bólshekterin, elementterin jáne toraptaryn aýystyrý. jol jelilik telegraftyq nemese radıo baılanys jáne basqa tehnologııalyq jáne sıgnal-shaqyrý baılanysyn qalpyna keltirý; kabel jelilerin, jol júrýge aqy alý júıesiniń jáne zııatkerlik kólik júıesiniń (ITJ) tehnı­kalyq keshenderin pasport derekteriniń talap­taryna sáıkes, ýaqtyly qalpyna keltirý. 9)  jasandy qurylystar boıynsha: tapsyrys berýshiniń nusqamasy boıynsha jol qaýipsizdigin negizge ala otyryp, súıeýler men tosqaýyl qorshaýlarynyń buzylýlaryn túzetý, súıeý qorshaýlarynyń boıaý qabatyn (boıama) jergilikti qalpyna keltirý; júrý bóliginiń jıektas qorshaýlaryna belgi qoıý; avtojoldardyń ústindegi jol ótkizgishteriniń mań­daı aldy arqalyqtarynyń astyna tik belgiler qoıý; avtojoldardyń ústindegi jol ótkizgishteriniń tirekterine tik belgiler qoıý; jınaý tehnıkasy ótkennen keıin jaıaý júr­ginshiler joldarynyń boıyndaǵy júrý bóligin balshyq pen bóten zattardan tazalaý; qar tazalaıtyn tehnıka ótkennen keıin jaıaý júrginshiler joldarynyń boıyndaǵy júrý bóligin qar men muzdan tazalaý; sý qaıtaratyn tútikterdi balshyqtan, tastardan jáne qardan tazalaý; sorǵylardan bolǵan deformasııalyq jikteri­niń sý qaıtaratyn naýalaryn tazalaý; qabattardy ashyq tıpti deformasııalyq jikterge almastyrýǵa arnalǵan oıyqtardy balshyq­tan tazalaý; ashyq tıpti deformasııalyq jikterdiń kúr­deli qurylystarynyń mehanızmderin tazalaý jáne maılaý; jaıaý júrginshiler joldaryn balshyqtan, qardan, qoqystan jáne bóten zattardan tazalaý; sýdy jiberýge arnalǵan jaıaý júrginshiler joldary shyǵyrlaryndaǵy terezelerdi tazartý; kópirdiń jaıaý júrginshiler joly men júrý bóliginiń arasyndaǵy tosqaýyl qorshaýlarynyń qısyq syzyqty bileýiniń astyndaǵy keńistikti balshyqtan, qardan jáne muzdan tazalaý; súıenish, tosqaýyl qorshaýlaryn, jol belgilerin kir men qardan tazalaý; arqalyqtardyń ústin kirden, jaǵylǵan topyraqtan, ósimdikterden tazalaý; arqalyqtardyń tirek toraptaryn jýý; tirek bólikterin qardan, kirden tazalaý; tirek bólikteriniń jumys isteıtin ústine grafıtti qurylystardy jaǵý; temir tirek bólikteri bekitkishteriniń buran­da­malaryn tartý; tirekterdiń bastaryn jáne fermalyq alań­dar­dy qoqys pen kirden, qar men muzdan tazalaý; konýstar men eńis bekinisterin kirden, shópten jáne taldardan tazalaý; tirekterdegi muzdy ýatý jáne muzdy kesý; seń júrý jáne tasqyn sýlardy ótkizýdi uıymdastyrý; baıqaý quraldaryn (baspaldaqtar, arbashalar) tazalaý; kópir qurylystaryn aǵymdaǵy jáne kezeńdi tekserý; kópir aımaqtarynan araqashyqtyǵy 15-25 metrdegi, aǵyny boıynsha joǵary jáne tómen butaly ósimdikterdi joıý jáne aǵashtardy shabý, kópir astyndaǵy aımaqtardy sanıtarlyq tazalaý; temir-beton qubyrlarynyń aralyqtaryn laı men balshyqtan tazalaý; shaǵyn kópirler men qubyrlardyń aralyq­taryn kúzde jabý jáne kóktemde ashý; sel júrýdi, tasqyn sýlardy jiberý, joldar men qurylystardy tasqynnan, muz basýdan, orman jáne dala órtterinen qorǵaý boıynsha saqtandyrý jumystary; paromdyq joldardy, retteletin sý ótkizgish qurylystardyń shandorly qalqalaǵyshtaryn kú­tip ustaý jáne qyzmet kórsetý; navıgasııalyq jab­dyqtar quraldaryn ornatý jumystary, kópir al­dyndaǵy ýchaskede júzý, keme júzetin qu­raldardy kútip ustaý jáne «Ishki sý kóligi týraly» Qazaq­stan Respýblıkasy Zańynyń 14-babynyń negizinde avtomobıl joldarynyń kópir qurylystaryna kireberisterdegi túbin tereńdetý jáne túbin tazartý jumystaryn júrgizý. 10) ǵımarattar, óndiris bazalary, jol zert­hanalary jáne paıdalaný qyzmetiniń aýla al­dyn­daǵy qurylystary men qosalqy qurylys­tary boıynsha: jańa materıaldardy qospastan aýyspaly, topyraqty jáne topyraqty jaqsartylǵan tóse­mi bar jol-jóndeý qyzmetteriniń ǵımarat­taryna memlekettik menshikte turǵan kireberis jol­dar­dyń kóldeńenin durys túsirý; ǵımarattardy, óndiris bazalaryn, jol zertha­na­laryn, aýla aldyndaǵy qurylystar men qosalqy qurylystardy júıeli túrde kútip ustaý (shatyrlaryn, sýaǵar qubyrlaryn, naýalaryn, tútindikterin tazalaý, sý ótkizý jáne kanalı­zasııalyq qurylǵylardy tazartý jáne basqa jumystar), jol qyzmeti ǵımarattarynyń aýla­laryn, úı-jaılaryn jáne kireberis joldaryn tazalyqta jáne retke keltirip ustaý, órtten qorǵaý, kúzet sıgnalızasııasyn, kúzet qyzmetin, dıspetcherlik qyzmetti kútip ustaý, aýmaqty jaryqtandyrý, sý, gaz, jylý elektr jabdyqtary, radıo baılanysty qamtamasyz etý jáne olardy jumys kúıinde kútip ustaý. shynylardy aýystyrý, jeke elementterin jartylaı aýystyrý arqyly sý qubyryn jáne kana­lızasııalyq jelini, baılanys jelisin jón­deý, jylýmen qamtamasyz etý, jeldetpe, jaryq­tan­dyrý júıelerin jáne elektr jabdyqtaryn jóndeý. 11) qysqy kútip ustaý jumystaryna jata­tyndary: kók taıǵaqqa qarsy materıaldardy ázirleý; kók taıǵaqqa qarsy materıaldardy daıyndaý; qardan qorǵaný quraldaryn (qalqandar, kishkene qorshaýlar, sharbaqtar jáne sol sııaqtylar) ázirleý; qardan qorǵaný sharbaqtaryn, qalqandardy, panelderin jáne basqa da qardan qorǵaný qurylǵylaryn ornatý, bólshekteý jáne jóndeý; joldardy patrýldik qardan tazalaý, jol­dardy qarly borasyndardan arshý, joldardyń júrý bóligin qarly jamylǵydan tazalaý, jıekterden, eńisterden jáne rezervterden qarly dýaldardan joıý; jol belgileri men tosqaýyl qorshaýlaryn qarly borasyndardan tazalaý; júrý bóligin frıksııalyq, hımııalyq jáne basqa da kók taıǵaqqa qarsy materıaldarmen óndeý jáne olardy keıinnen júrý bóliginen qajetti ýaqyttan keıin tazalaý; avtobýs aıaldamalaryn, pavılondardy, dema­lys alańdaryn jáne jol qyzmeti obektilerin qar men muzdan júıeli túrde tazalaý; qar toqtatý úshin avtomobıl joldarynyń boıynan qar borasyndary men orlaryn qurý; qar kóshkinine qarsy is-sharalardy júrgizý; muz basýmen kúres; jol tehnıkasynyń turaqtary men jylytý pýnktterin jylýmen qamtamasyz etý; taıǵaq jamylǵysy bar ýchaskelerde qysqa ýaqyt áreket etetin jol belgilerin ornatý; demalys jáne mereke kúnderi aýyr aýa raıy jaǵdaılarynda jol tehnıkasyn, me­hanı­zator­lardy táýlik boıy kúzetýdi uıymdastyrý; 20. Avtomobıl joldaryn kógaldandyrý qar­ly jáne qumdy borasyndardan, mújilýden qorǵaý jáne sáýlettik-kórkemdik bezendirý úshin oryndalady. Kógaldandyrý óndiristik bazalar­daǵy orman aǵashtaryn, jasyl ósimdikterdi, kólik aıryqtaryndaǵy gúlzarlardy, gúl baq­shalaryn, kógal alańdaryn kútýdi, olardy jasaý, qalpyna keltirý jáne sándi bezendirýdi quraıdy. 21. Aǵash otyrǵyzýdy kútýge kelesi jumys­tar jatady: jer qyrtysyn kútý (traktormen kýltıvatorlaý, qatarlardaǵy jer qyrtysyn qopsytý, aram shóptermen hımııalyq kúres); orman jolaqtaryn jyrtý; shabý; jol boıyndaǵy ósimdikterdegi zııankestermen jáne aýrýlarmen kúresý; óndiristik bazalarda jańa ósimdikter otyr­ǵyzý, qazirgi jasyl ósimdikterdi sýarý jáne kútý. 22. Aǵash otyrǵyzý, qalpyna keltirý jáne sándi bezendirýge kelesi jumystar jatady: aǵash otyrǵyzýǵa jer qyrtysyn daıyndaý, sándi bezendirý jáne kóshetterdi ósirý; orman alqaptaryn salý jáne sonyń ishinde óndiris bazalaryn sándi bezendirý; orman alqaptaryn tolyqtyrý men salý jáne sándi bezendirý; qudyqtardy, uńǵymalardy, sýaratyn sý qubyrlaryn jáne qurǵatý orlaryn salý. 23. Aıryqtardaǵy gúlzarlardy, gúl baqsha­la­ryn, kógal alańdaryn jáne sándi ósimdikterdi kútýge kelesi jumystar jatady: jer qyrtysyn daıyndaý; kóshetterdi ósirý; otyrǵyzý, sýarý jáne otaý; aram shópterdi jınaý; kúzde birjyldyq ósimdikterdi jınaý. 24. О́zge jumystarǵa jatatyndary: joldar men jol qurylystaryn kúzettik jáne órt kúzeti; joldardyń jaı-kúıin jáne jol júrýdi anyqtaý maqsatynda joldardy patrýldeý, usaq jumystardy oryndaý (jol belgilerin túzetý, júrý bóligi men jıekterden jol qozǵalysynyń qaýipsizdigine qaýip tóndiretin bóten zattardy jınaý), joldarda jaralanǵandarǵa alǵashqy medısınalyq kómek kórsetý; jol boıy jolaqtarynda ýaqytsha tyıym salynǵan ósimdiktermen jáne zııankestermen hımııalyq jáne mehanıkalyq kúres. 4. Avtomobıl joldary men jol qurylystaryn aǵymdaǵy jóndeý 25. Aǵymdaǵy jóndeý joldar men jol qurylystaryn buzylýlardan aldyn alý jáne túzetý jumystaryn oryndaýdy kózdeıdi. Qarjylandyrý normatıvterine sáıkes aǵymdaǵy jóndeýge bólingen qarjy sheginde aqaýlyqtar tizbesi boıynsha jol­dardy tekserý nátıjeleri negizinde josparlanady. Jumystardy baǵdarly tásilmen oryndaý kezinde jumystardy smetalyq esepter negizinde oryndaýǵa jol beriledi. Múmkin bolatyn údeýdiń jáne olardyń asa mańyzdy buzylýlarǵa aınalýynyń aldyn alý maqsatynda aǵymdaǵy jóndeý sheńberinde aqaýl­yqtar men buzylýlardy joıý jumystaryn tolyǵymen oryndamaýǵa jol berilmeıdi. 26. Avtomobıl joldary men jol qurylys­taryn aǵymdaǵy jóndeý kezinde kelesi jumys­tar oryndalady: 1) jer tósemi jáne sý qaıtarǵysh boıynsha: jer tósemi, sý qaıtarǵysh, rezervter, qor­ǵanys, bekitý jáne rettegish qurylys­tarynyń jeke buzylýlaryn túzetý; jeke ýchaskelerdegi 1 kılometrde kólemi 100 tekshe metrge deıin kólik quraldarynyń qaýipsiz qozǵalysyn qamtamasyz etetin sebý arqyly jıekterdi sebý, kesý jáne josparlaý; materıaldardy qosý arqyly sebý bermderin josparlaý. 2) jol jamylǵylary boıynsha: jaryqshaqtardy, shuńqyrlardy biteý, sorap­tardy joıý, shuńqyrlardy, otyryńqy jerlerdi joıý, jıekterdi tegisteý, joldyń jóndeletin ýchaskesindegi bir km tósemniń aýmaǵynan 5 % joǵary tósemniń barlyq tıpterinde jeke jıektastardy almastyrý; ıirim ýchaskelerdi, otyryńqy jerlerdi, so­rap­tardy jáne shuńqyrlardy joıý jumys­taryn josparlaý kezinde jumystar kólemi avtokóliktiń qaýipsiz qozǵalysyn qamtamasyz etý úshin qajetti sanynda joldardy kóktemgi jáne kúzgi tekserý nátıjeleriniń málimetterine sáıkes qabyldanady; sonyń ishinde monolıtti sement-beton tósem­deri boıynsha: segmentterdiń tozǵan betin qalpyna keltirý, sement-beton tósemderi taqtalarynyń synyq­tary men omyrýlaryn jóndeý, qalpyna keltirýge jatpaıtyn buzylǵan taqtalardy almastyrý, sement-beton tósemderin bettik buzylýlardan qorǵaý; sonyń ishinde jınalmaly temir-beton tósem­deri boıynsha: temir-beton tósemderindegi jikterdi jóndeý jáne toltyrý; jeke taqtalardy kóterý jáne tegisteý, taqta­lardyń synyqtaryn jóndeý, qalpyna keltirýge jatpaıtyn buzylǵan taqtalardy almastyrý, tósemderdi bettik buzylýlardan qorǵaý; sonyń ishinde bıtýmmen óndelgen tósemdi qosa alǵanda, shaǵyltasty jáne qıyrshyqtasty tósemder boıynsha; elendilerdi jáne usaq qıyrshyqtastardy sebý; 1 kılometrge 200 tekshe metrge deıin jańa materıaldar qosý arqyly jeke ýchaskelerde qıyrshyqtasty jáne topyraqty joldardyń qaptaldaryn túzetý; 3) jasandy qurylystar boıynsha: kishkene buzylýlardy, qurylystardyń jeke elementterin (tirek bólikteri, súıenishter, tos­qaýyl qorshaýlary, tósenishter, dińgekter, ti­reýish­ter, dýal qabyrǵalary, qurǵatý qurylǵy­lary jáne t.b.) túzetý; kópirlerdiń temir elementterin jergilikti syrlaý; qurylǵylardaǵy jaryqshaqtardy biteý, qa­lań­dylardy, sylaqtardy jóndeý, toıtar­ma­lardy jekelep almastyrý; orlar arqyly ótpeli jáne kóshpeli kópir­lerdi aýystyrý jáne túzetý; aspaly kópirlerdiń, paromdyq ótpelerdiń jáne aılaq qurylǵylaryn (tyǵyndaý, qaptama­ny jóndeý, takelajdy jáne soǵan uqsastardy túzetý); kópirlerdiń, jol ótkizgishterdiń júrý bóligindegi tósemdi shuńqyrly jóndeý, tósemdegi jaryqshaqtardy biteý; ótpeli taqtalardyń janasý toraptaryn germetızasııalaý; deformasııalyq jikterdi usaq jóndeý; deformasııalyq jikterdiń aǵýyn buranda­malardy tartý arqyly joıý; deformasııalyq jikterdi eski shaıyrdan aldyn ala tazalaý arqyly shaıyr quıý; syrǵanaý taqtalarynyń deformasııalyq jikterin dánekerleý (olar julynyp qalǵan jaǵdaıda), jetispeıtin serippelerdi ornatý; deformasııalyq jikterdiń mehanızmderi men qurylǵylaryn usaq jóndeý; deformasııalyq jikterdiń aımaǵyndaǵy nemese jikterdiń aldyndaǵy tósemdi almastyrý; aıaq joldardyń asfalt-beton tósemderindegi jaryqshaqtar men eńisterdi biteý; aıaq joldardyń sement-beton tósemderindegi jaryqshaqtar men eńisterdi biteý; bekitkishterdiń beton taqtalary arasyndaǵy jikterge sement eritindisin quıý; qubyrlardyń bólikterin, bastaryn, qulama qanattardyń, arnalardyń kiris jáne shyǵys bekitkishteriniń jeke buzylǵan býyndaryn al­mas­tyrý jáne jóndeý jáne qubyrlardyń naýa­laryn túzetý, tas uzyn yrǵalaryn qalpyna keltirý; qubyrlardyń gıdro oqshaýlanýyn jóndeý jáne olardyń býyndary men bólikteri arasyn­daǵy jikterdi biteý; úıindilerdiń shaıylǵan jergilikti jerlerin jáne retteý qurylystaryn joıý; úıindisi bar kópirlerdiń janasqan jerlerindegi shaıylýlardy sebý, osy jerlerdegi sýdy bir ýaqytta joıý; tirekterdegi shaıylý shuńqyrlaryn biteý; elementterdi shirikten tazalaý, taqtaılardy, aǵash kópirlerdegi tóseýlerdi almastyrý; jeke toıtarmalardy almastyrý, temir aralyq qurylystar elementteriniń usaq aqaýlyqtaryn túzetý. 4) jol ǵımarattary, óndiris bazalary, jol zerthanalary, paıdalaný qyzmetiniń aýla aldyn­daǵy qurylystary men qosalqy qurylystary boıynsha: 1 kılometrge 100 tekshe metrge deıin jańa materıaldar qosý arqyly aýyspaly, topyraqty jáne topyraqty jaqsartylǵan tósemi bar jol-jóndeý qyzmetteriniń ǵımarattaryna memlekettik menshikte turǵan kireberis joldardy jóndep keskindeý; sylaqtardy túzetý, qabyrǵalardy, edenderdi, tóbelerdi, shatyrlardy, aralyqtardy, terezeler, esikter jáne sol sııaqtylardy syrlaý jáne aqtaý; túsqaǵazdardy jabystyrý jáne aýystyrý, shyny­lardy salý, jeke elementterin jartylaı almastyrý arqyly qalqalardy, qabyrǵalardy, tóbelerdi, shatyr­lardy, aralyqtardy, terezeler, esikter, peshter, qudyq