Turǵyn úı satylymyndaǵy taraptar quqy jaıly ne bilemiz?

Zańgerler turǵyn úı satylymy kezinde qujattardyń zańdy ekendigin anyqtap, satylymdaǵy úıge qatysty alaıaqtyq isterdiń bar-joǵyn tekserý qajet ekendigin aıtady. Alaıda, naqty iske kelgende kópshilik notarıýstyń kómegimen turǵyn úıdi satý jáne satyp alý týraly ekijaqty ózara kelisimshart jasaýmen shektelip jatady. Tipti, kepilaqy tólemin esh kýágersiz rásimdep, artynan opyq jep jatatyndar da joq emes. Sonymen qatar, úıdi kúrdeli jóndeýden ótkizgende keıbir turǵyndar úıdiń tehnıkalyq josparyn ózgertip jiberedi. Munyń arty nege ákelýi múmkin? Úıdiń jobasy ózgergennen keıin ony satý kezinde qandaı qıyndyqtar oryn alyp jatady? Osy rette «Turǵyn úı satylymyndaǵy taraptar quqy» máselesi jóninen quqyqtyq saýatyńyz bolǵany abzal. Osyǵan baılanysty zańger notarıýs Raıhan QÝANTAEVANYŃ keńesine júgingen edik. – Úı satyp alý úshin qujattardyń zańdy ekenin qalaı tekserýge bolady? Iаǵnı, baspanany satar tusta ne­me­se satyp alar kezde qandaı qu­jat­­tar tııanaqty ári tolyq bolýy tıis? – Satyp alarda nemese satar kezde jyljymaıtyn múliktiń barlyq qujattary túpnusqa ekenin tekserip alyńyz, ıaǵnı múliktiń quqyqtaryn bildiretin: satyp alý-satý sharty, syıǵa tartý sharty, muraǵa quqyq týraly kýáligi, jeke menshikke berý kýáligi, salynǵan úıdiń zańdastyrylǵan aktisi jáne t.b. qujattary bolýy kerek. Osy qujattarda birinshi – no­ta­rıýstyń nemese qujatty bergen me­kemeniń kók boıaýly móri jáne satyp alýshy men satýshynyń, jaýapty oryndaýshynyń qoly qoıylǵan bo­lýy kerek, ekinshi – memlekettik tir­keýden ótti degen móri nemese mem­le­ket­tik tirkeý týraly elektrondyq ha­bar­­lamasy bolýy mindetti. Sonymen qa­tar, múliktiń tehnıkalyq jospary, jer teliminiń memlekettik aktisi bo­lýy shart. Eger siz satyp alýshy bol­sa­ńyz, úı ıesimen notarıýsqa, nemese ha­lyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵyna ba­ryp, qujattaryńyzdy kórsetip, jyl­jymaıtyn múlikke tirkelgen qu­qyqtar (aýyrtpalyqtardy) jáne onyń tehnıkalyq sıpattamalary týra­ly anyqtamany alyp, qujattardyń orta­lyq bazada durys tirkelgenin tekserip alǵanyńyz jón. – Páterdiń qoldan-qolǵa jıi ótýi oryn alyp jatsa, al rıeltorlar ony «ınvestısııalyq» maqsattaǵy páter dep satýǵa usynyp otyrǵan jaǵdaıda satyp alýshy qandaı qujattarǵa basa nazar aýdarýy kerek? – Jyljymaıtyn múliktiń qoldan-qolǵa jıi ótýi oryn alyp jatsa, ol «ınvestısııalyq» maqsattaǵy nemese «zań­syz tustary bar, krımınaldy» bo­lýy da múmkin. Mundaı jaǵdaıda s­atyp alýshy jyljymaıtyn múlikti jan-jaqty, ıaǵnı kórshilerinen, KSK arqyly nemese Halyqqa qyzmet kór­setý ortalyǵy arqyly tekserip al­ǵany du­rys jáne joǵaryda aıtyp ket­kendeı, jyljymaıtyn múliktiń qu­jattary túpnusqa ekenine kóz jet­ki­zýi qajet. – Eger satyp alýshy qurylys kom­panııasynan úı satyp alǵysy kel­se, aqshasyn bólip tóleıtin bolsa, onda qandaı kelisimshart jasalady? Úleskerlik kelisimshart jasalsa, qaryzyn ótep bolǵannan keıin qo­symsha shart jasala ma álde sol jet­kilikti me? – Satyp alýshy men qurylys kom­panııasy arasynda alǵashqy jarna tólengennen keıin úleskerlik kelisimshart jasalady. Sodan keıin úı salynyp bitip, qujattar tolyq tirkeýden ótkennen keıin, eger satyp alýshy páterdiń qunyn tolyq tólese kelesi kelisimshart, ıaǵnı menshikke berý kelisimsharty jasalady jáne bul kelisimshartty aýdandyq ádilet bas­qarmasyna baryp tirkeýden ótkizý qa­jet bolady, sonda ǵana satyp alý­shy­nyń alǵan jyljymaıtyn múlki tolyq men­shigine ótedi. – Jyljymaıtyn múlikti satyp alar kezde aqshany berýdiń qaýipsiz tásilderi qandaı? Úıdi satýshy bank ar­qyly esep aıyrǵysy kelse, onda ke­lisimshart qaı kezde jasalýy tıis? Aq­sha aýdarylýǵa deıin be, álde keıin be? Eger aldymen aqsha aýdarylsa, oǵan kýáger kerek pe, al satýshy qo­ly­­nan aqsha alǵandyǵy týraly ras­ta­­ma qaǵazy qajet pe? – Jyljymaıtyn múlikti satyp alar kezde, nemese aqshany berý kezinde qasyńyzǵa jaqyn týystaryńyzdy ertip alǵanyńyz durys. Aqshany menshik quqyǵy aýysý shartyn jasaǵan kezde qolma-qol bergenińiz jón. Sondaı-aq, satyp alýshy qolynan aqsha alǵandyǵy týraly rastama qaǵaz alýyńyz qajet. Satýshy bank arqyly esep aıyrǵysy kelse, onda kelisimshartty jasar aldynda ortaq bir sheshimge kelip alǵan durys. Eger aldymen aqsha aýdarylsa, árıne, kýágerdiń bolǵany jaqsy. Múmkin bolsa, kelisimshart jasaǵanǵa deıin bankke ótinish berý arqyly shotqa buǵaý salyp qoıǵan jón, jáne satýshy qolynan aqsha alǵandyǵy týraly rastama qaǵaz alý qajet. Eger kelisimshartty aqsha aýdarylýǵa deıin jasaǵan jaǵdaıda, kelisimshartyńyzda tólemaqy bankte jasaldy dep kórsetkenińiz durys bolady. Arman OKTIаBR, jýrnalıst ALMATY