Kúı oınaıdy qazaǵymnyń qanynda...

Qaıbir kúni ortalyqqa baraıyn dep avtobýsqa otyryp edim, qap­taǵan aıaldamalardyń birinen dom­by­­ra qushaqtaǵan jas bala mindi. Dom­byrasynyń shabadan sııaqty eki jerden qulyptanatyn syrtqy qa­by bar. Árıne, aıaldama saıyn qanshama adam minip-túsip jatyr, qaısybirine kóńil aýdaryp qaraısyń. Biraq, osy jo­ly avtobýstaǵy jolaýshylar qaq ja­rylyp jol bermese de eptep ysy­­ry­lyp, álgi qarshadaı balany jo­ǵa­ry shyǵardy. Jáne baıqaǵanym, jurt­tyń bári dombyra ustaǵan balaǵa kóz­de­ri­niń qıyǵymen bolsa da bir qarap, súı­sinip otyr. Bul árıne, eń aldymen qa­zaqtyń qara dombyrasyna, ónerge, óner­paz janǵa degen qurmet edi. «Eger dom­byrasy bolmaǵanda osylaı bolar ma edi?» degen de oıdyń jyltyń ete qal­ǵany ras. Qasıetińnen aınalaıyn, qazaq­tyń qara dombyrasyna degen el­diń qurmeti erekshe ǵoı. Nebir tur­mys­tyq zattardyń, áli de qa­jetińe ja­­raıtyn nebir jaqsy dú­nıe­ler­diń qo­qysta jatqanyn kóz kórdi. «Oıpyr­maı, obal emes pe?» dep, eshkim eshteńe aıt­­qan joq. Sol qoqysta bir synyq dom­byranyń qısaıyp jatqanyn kó­rip, búkil qazaq shýlady. Áleýmettik je­li­lerde sol halyq aspabyn kózi qıyp tastaǵan jandy jerden alyp, jer­ge saldy. Dombyra dese qazaqtyń qa­ny qyzyp, namysy qozady ǵoı. Qo­qys­ta jatqan qos ishektiń hıkaıasy ar­­qyly qoǵamnyń da kem-ketigi aıty­lyp, ult janashyrlary solyǵyn áreń basty. Endeshe, qalaı oılaısyz, qazir osy­naý halyq aspabyn úırenemin deý­shilerdiń qatary mol ma? Astana qa­lasyndaǵy №2 saz mektebiniń mu­ǵa­limi Jiger Talǵatulynyń domby­ra úıirmesinde 16 bala bar eken. «Osy shańyraqta dombyradan sabaq be­retin 20-dan astam muǵalimniń árqaı­sy­synda osynshamadan bala bar. Jurt mýzyka óneri jas balany rýhanı je­til­diretinin jyl ótken saıyn tú­si­nip ke­ledi. О́nerli bala ózgeshe bolady. My­saly, sport seksııasyna qatysatyn ba­lanyń ózi qatarlaryna qaraǵanda, bas­qasha jetiledi. Sol sııaqty mýzyka úıir­mesine kelip júrgen balanyń oılaý qabileti tez damıdy», deıdi Jiger Talǵatuly. Dombyrany jas urpaqqa, ási­re­se, qala balalaryna nasıhattaý baǵy­tyn­da qaıbir jyly «Dombyra patı» sha­r­a­sy qolǵa alynǵan bolatyn. О́nerli, dom­byrashy jastar án salyp, kúı sher­tip, jınalǵan kópshilikke óner kór­setip, qazaqtyń ulttyq aspaptaryn, sonyń ishinde dombyrany, ulttyq mý­zykany, umytyla bastaǵan ıgi dás­túr­lerdi qaıtadan sánge aınaldyrý já­ne jalpy qazaqshylyqty nasıhattaý maqsatynda týyndaǵan bul flesh-mob óz dárejesinde dombyranyń jap-jaqsy jarnamasyn jasady. – «Meni tárbıelegen, ósirgen dom­by­ra» dep aıtýshy edi aǵam, – deıdi dom­byrashy, kúıshi Aıbek Bekbosyn biz­ben áńgimesinde. – Shynynda dombyra tartyp, terme tyńdap ósken baladan jamandyq shyqpaıdy. Dosymnyń balasy jastaıynan dombyramen birge ósti. Qazir oı-órisi, sóz saptaýy erekshe. Dombyra – kıeli aspap, kıesi juǵady dep aıtady, áıteýir. Sońǵy jyldary jurttyń, onyń ishinde jas urpaqtyń dombyra úırenýge degen yqylasy artyp keledi. Degenmen de mektepterde arnaıy dombyra degen pán ashylyp jatsa artyqtyq etpes edi. Ár qazaqtyń balasy osynaý qasıetti aspapty meńgerip, qyr-syryn túsinip shyǵatyn bolsa, qanekı... Árıne, án-kúı degen pán bar. Biraq, ol jalpylama ǵana úıretedi ǵoı. Aıtpaqshy, osy aptada Aqordada Qazaqstannyń áıelder qaýymy ókil­de­ri­men «Kóktem shýaǵy» atty kezdesý ba­rysynda Soltústik Qazaqstan oblysy «Vozvyshenko» orta mektebiniń dırektory Irına Sedova Elbasy Nursultan Nazarbaevqa dombyra syı­lady. «Qazaqtyń sharshaǵanyn basatyn da, jan saraıyn ashatyn da qasıetti dombyra. Sizdiń dombyrany jaqsy tartatynyńyzdy bárimiz de bi­lemiz. Men sizge 9 pernesine Qazaq­stan­daǵy 9 mıllıon áıeldiń ózi­ńizge de­g­en yqylasy syıatyn domby­ra syı­laǵym keledi» dep aǵynan ja­ryl­ǵan Irınanyń syıyn Elbasy qabyl aldy. Al, Atyraý oblysynyń ákimi Nurlan No­ǵaev Mahambet aýdanyna jumys sa­pary kezinde jergilikti kásipker Nur­lybek Bısenbaevtyń óz qolymen ja­saǵan dombyrasyn satyp aldy. Mine, osyndaı aqparattardy oqyp, qa­zaqtyń dombyrasyna degen qol­daý­­dy kórgende kóńiliń marqaıyp qa­­lady. Naǵyz qazaqpyn deseńiz, per­zen­­tińizdiń dombyra úırenýine jaǵdaı ja­­sańyz, al, bireýge syı-qurmet kór­s­et­kińiz kelse, dombyra syılańyz, aǵa­ıyn. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan»