Qazaqstannyń ındýstrııalyq damýynyń jańa kezeńi

Memleket basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaev óziniń 2017 jyly 31 qańtardaǵy «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda ekonomıka damýynyń jańa vektoryn belgiledi, ol eń aldymen ekonomıkanyń tehnologııalyq jańǵyrtylýyna baǵyttalady. Alǵa qoıylǵan bes basym­dyqtyń ishinen birinshi kezek­ke ekonomıkany údemeli teh­no­logııalyq jańǵyrtý shyǵa­ryl­dy. Buryndary qııal-ǵa­jaıyptaı kórinetin ıdeıa­lar búginde álemde naqty is júzine asyp otyr dep nyq senimmen aıtýǵa bolady. Bıylǵy jyldyń aqpan aıy­nyń basynda Bloomberg japon­­dyq SoftBank kom­panııa­syn­yń jasandy ıntellektige ıe Pep­per gýmanoıd roboty ame­rıka­lyq áýejaılardyń biri­niń tolyq­qandy qyzmet­kerine aınalǵany týraly maqala jarııalady. Bul – alǵashqy qar­lyǵashtardyń biri. McKinsey kompanııasynyń zertteý bol­jamdaryna súıensek, alda­ǵy ýaqytta óndiristik úde­ris­­­ter­diń 59%-yna deıin avto­mat­­­tandyrylatyn bolady. Sońǵy ýaqyttardaǵy bar­­lyq álemdik trendterdi es­kersek, Joldaýda 3D-prın­tıng, onlaın-saýda, mobıldi ban­­­kıng, sıfrlyq servıster táriz­­­di sıfrlyq tehnologııalar qol­­danylatyn jańa ındýs­trııa­ny keńinen taratý qajettiligine erekshe basymdyq berildi. Bul tusta jańa ındýst­rııa­lardy qurýmen qatar, óner­kásip­tik, AО́K, kólik jáne lo­gıs­tıka tárizdi dástúrli ne­giz­gi salalardy damytýǵa ser­­pin berý qajet ekendigi erek­she atap kórsetildi. Búginde Qazaq­stan ındýstrııalyq-ın­no­vasııalyq damý baǵytyna senimdi túrde bet aldy. Birinshi kezekte bul, árıne, óndiris. 2015-2016 jyldardaǵy daǵdarys jaǵdaılarynda biz kásiporyndardyń ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq baǵ­dar­lamaǵa qomaqty úles qos­qany­nyń kýási boldyq. Jańa kásip­oryndardyń iske qosylýy bıýdjettiń shıkizattyq taýarlar eksportynyń tómendeýinen bolatyn shyǵyndaryn joıdy. 2016 jyly alǵash ret 10 jyl ishinde óńdeý ónerkásibiniń ón­di­ris kólemi kómirsýtekti shı­ki­­­zatty óndirý kóleminen asyp túsip, 0,7% ósimdi kór­setti. О́tken jyldyń qorytyn­dy­lary boıynsha shıki munaı men tabıǵı gazdy óndirý kóle­mi 7,3 trln teń­geni, óńdeý óner­kási­bi óndir­isi­niń kólemi 7,7 trln teńgeni qurady. Memlekettik ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdar­lamasynyń júzege asyrylýy óńdeý ónerkásibindegi ón­diris kólemi naqty ósiminiń tómen­deýine múmkindik bermedi. Sóı­tip, atalǵan baǵdarlama bız­­nesti júrgizý úshin qolaıly jaǵ­daı­lar qalyptastyrýǵa oń áserin tıgizgen osyndaı basqa da damý baǵdarlamalaryn ázirleý men júzege asyrýdyń negizgi yqpal etýshi kúshine aınaldy. Ekonomıkany ártaraptan­dyrýdyń tańdalǵan baǵytynyń durys­tyǵyn halyqaralyq qar­jy ınstıtýttary maqul­dady. Halyqaralyq valıýta qory 2017 jyldyń 8 aqpanynda Qazaqstan ekonomıkasynyń 2017 jyldaǵy ósiminiń boljamyn 2,5%-ǵa deıin arttyrdy. Ekonomıka ósimi 2017 jyly da, ortasha merzimdi keleshekte de jyldamdaı túsedi degen boljam bar. 2017 jyly ekonomıka ósimi 2,5%-ǵa jetedi dep shamalanýda, onyń ishinde munaıly emes salalar boıynsha 2021 jylǵa qaraı 4% ósýi tıis. Joldaýda bıznesti júrgizý úshin qajetti ınfraqurylym­dy jáne qolaıly jaǵdaılardy da­mytýdyń mańyzdylyǵy erek­­­she atap ótildi, onyń ishin­de sa­­lyq jeńildikteri, jeńil­detil­gen vıza jáne eńbek rejim­deri bar. PricewaterhouseCoopers aýdı­torlyq kompanııalarynyń ma­man­dary dúnıe júzindegi 32 iri eko­nomıkaǵa taldaý jasap, satyp alýǵa jaramdylyǵy­nyń tepe-teńdigi boıynsha IJО́ kólemi reıtıngin qurdy. «2050 jyl­daǵy álem» baıandama­syn­da ekonomıkasy damyp kele jatqan elderge uzaq merzim­di ósim áleýetin júzege asy­rý úshin óz ınstıtýttary men ınf­­ra­­qurylymdaryn nyǵaıtý qajet­­tigi atap ótildi. Bul tur­ǵy­­dan alǵanda, Elbasynyń kó­r­egendigin halyqaralyq sarap­shylar da naqtylap otyr. Memleket basshysy óziniń «Qazaqstan-2050» Strategııasy, «Nurly jol» jáne 5 ınstıtýttyq reformalardy júzege asyrý bo­ıynsha «100 naqty qadam» Ult jospary men negizgi damý baǵ­dar­lamalarynda otandyq eko­nomıkany damytýdaǵy kásipker­liktiń rólin arttyrý boıynsha naqty mindetter qoıdy. Bul tusta 2050 jyl­ǵa qaraı shaǵyn jáne orta bıznestiń IJО́-degi úlesin 50%-ǵa deıin qamtamasyz etý bo­ıyn­sha naqty maqsat qoıyl­ǵan. Jahandyq shıkizat naryq­tarynda baǵanyń turaq­syz­dyǵyna baılanysty álemdik táji­­rıbe óńdeý sektoryn damy­tý qajettigin kórsetti. Ser­pin­di tehnologııalar týraly áńgi­me bolǵanda, bul birinshi kezek­te mashına jasaý salasy eke­nin aıta ketken jón. Mashı­na jasaý salasynyń yqpaly irgeles salalarda 10-ǵa deıin qosymsha jumys or­nyn qurý múmkindigimen sıpat­ta­lady. Tipti, qazirgi kúr­deli jaǵ­daı­lardyń ózinde otan­dyq mashına jasaýshylar halyq­ara­lyq transulttyq kompanııa­larmen birlesip, baǵanyń jahan­dyq tizbegin qurýda. Kelesi kezeń óńdeý óner­kási­bin­degi qosylǵan qun ­deń­­­geıin birtindep art­tyrý qa­jet­­­tiligi bolady: agroóner­ká­sip­­tik ke­shen­de jáne tamaq óner­­kási­bin­de shıkizat óńdeý ba­ry­sy tere­ń­irek bolýy, al taý-ken me­tal­­lýrgııasy kesheni men ma­shı­­na jasaýda joǵa­ry­raq j­áne kúrdelirek shekterge kóshýi kerek. Nelikten Elbasy Joldaýy naq búgingi kúnde asa ózekti bo­lyp otyr? Onyń jaýaby aı­qyn: eger Qazaqstan qazirdiń ózinde Tórtinshi ónerkásiptik tóń­keristiń aldynda bolmasa, erteńgi kúni ekonomıkalyq ósim qarqynynan aıyrylyp qalýy yqtımal. Halyqaralyq eńbek uıymy qazirgi ekonomıka jaǵdaı­laryn­da jumys kúshiniń arzan­dyǵy burynǵydaı ról atqar­maıtynyn atap ótti. Sebep: robottar konveıerdegi jáne ujymdyq jumystardy birtin­dep jaqsyraq oryndaýda, sonymen qatar, olar burynǵy­dan arzanyraq bola túsýde. Dúnıejúzilik ekonomı­kalyq forýmnyń (WEF) bol­jamynsha, 2020 jylǵa qaraı robotty tehnıka men jasandy ıntellektiniń damýy 5 mln jumys ornynyń qysqarýyna ákeledi eken. Bul esep qatarynda Avstralııa, Qytaı, Fransııa, Germanııa, Úndistan, Italııa, Japonııa, Ulybrıtanııa, AQSh tárizdi elder bar jáne barlyǵy 15 damyǵan eldi qamtıdy. 2016 jyly Davostaǵy Dúnıe­júzilik ekonomıkalyq forýmda Tórtinshi ónerká­siptik tóńkeris úshin fızı­ka­lyq, sıfrlyq jáne bıo­lo­gııalyq salalardyń arasyn­daǵy shekarany joıatyn teh­nologııalardyń úılesimi tán bolatyny atap ótildi. О́ndiristiń negizgi faktor­laryna kapıtal emes, talant aınalady. Básekelestik deńgeıi birneshe esege artady, sebebi, naryq «qarapaıym daǵdylar – qarapaıym jalaqy», «qomaqty daǵdylar – qomaqty jalaqy» qaǵıdaty boıynsha bólinedi. Joǵaryda atalǵan jahandyq ózgeristerdi eskere otyryp, El­basy Qazaqstan damýynyń eń mańyz­dy ári jaýapty kezeńinde teh­nologııalyq jańǵyrtýdyń jańa baǵytyn belgiledi. Taǵdyrsheshti osy kezeńde bizge aýyzbirshilik pen is-áreketterimizdiń úılesimdiligi kerek. Qazaqstannyń Úshinshi jań­ǵyrýynyń barlyq belgi­len­gen bes basymdyǵyn oryn­da­ǵanda ǵana, biz álemniń asa damyǵan 30 eliniń qataryna ený josparyna qol jetkize alamyz. Bizdiń kúshimiz – birlikte. Meıram Pshembaev, Májilis depýtaty