Tehnıkalyq palma maıy azyq-túlikke paıdalanylmasyn

Qazirgi ýaqytta Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda óndiril­gen jáne basqa memleketter aýmaǵynan ákelingen azyq-túlik ónimderiniń sapasy alańdatpaı qoımaıdy. Máselen, Azyq-túlik qaýipsizdigi ındeksine (The Global Food Security Index) sáıkes, Qazaqstan 2016 jyldyń qorytyndysy boıynsha reıtıngke qatysýshy 113 eldiń arasynda 2015 jylmen salystyrǵanda 56-orynnan 68-orynǵa syrǵydy. Tehnıkalyq palma maıyn jáne basqa da kúmándi ıngredıentterdi qoldaný óndirýshilerdiń azyq-túlik ónimderine shyǵyndaryn aıtar­lyq­taı arzandatatyny bel­gili. Bi­raq olardy qoldaný aza­mat­­tar­dyń ómiri men densaýlyǵy úshin boljap bol­maıtyn keleń­siz sal­dar­larǵa alyp kelýi múm­kin, birin­shi kezekte biz­diń bala­lary­myzǵa keri áser etedi. Tek resmı statıstıkalyq derek­ter boıynsha elge 2015 jy­ly 5 532 787 tonna, 2016 jyly 5 874 295 tonna azyq-túlik ónim­deri ım­porttalǵan. Sonymen qatar, 2016 jyly Qazaqstanǵa Malaı­zııa men Irannan jalpy kólemi 1 092 576 tonna bolatyn palma ma­ıy ákelinipti. Palma maıy otan­dyq óndiristiń basqa shıkizat balama­larynan áldeqaıda arzan, sondyqtan, ol quramynda bar kez kelgen ónim óndiriste otandyq ıngredıentter qoldanǵan azyq-túlikterden arzan bolyp keletinin atap ótken jón. Mamandardyń pikirinshe, qura­mynda tómen sapaly palma maıy qoldanylǵan azyq-túlik ónimderin tutyný júrek-qan tamyrlarynyń uıýyna, ateroskleroz aýrýlarynyń da­mýyna, semirýge, holesterın deń­geıi­niń artýyna, onkologııa aýrý­lary­nyń damýyna alyp keledi eken. Me­d­ısınalyq zertteýler kór­set­­ken­deı, palma maıy eń kúsh­ti kanse­ro­gen­derdiń biri bolyp tabyla­dy, sondaı-aq qan tamyrlary, ishek­ter men basqa da organdardyń qa­byr­ǵa­larynda qoqystardyń paıda bolý­y­na soqtyrady. Sebebi, palma ma­ıy­­­­nyń erý temperatýrasy 42°S, adam de­nesiniń tempera­týrasynan joǵary. Ony qoldanýdyń taǵy bir keri sıpaty bar: palma maıynyń qura­mynda úlken kólemde qanyq­qan maı qyshqyldary bolsa, olar­dyń negizgisi – oleın qyshqyly. Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý boıynsha bizdiń elimizdiń ýáki­letti organy 2015 jyldan azyq-túlik ónimderiniń qaýipsizdik mo­nı­torıngin júrgizetinin atap ót­ken jón. Olar tek 2015 jyly 30,1% sáıkessiz azyq-túlik ónim­der­iniń ótkizilgenin, al 2016 jyly mun­daı ónimniń 12%-y ótkizilgenin anyqtady. Azyq-túlik ónimderi normalaryna sáıkessizdiktiń eń kóp paıyzy naqty ımporttyq ónimderdiń úlesine tıip otyr – 86%, olardyń 61%-y Reseı Fede­ra­sııa­syna tıesili. Kórsetilgen talap­tarǵa jaýap bermeıtin otandyq ón­dirý­shilerdiń ónimderi tek 14%-dy quraıdy. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń (EEO) sharttyq-quqyqtyq bazasyn taldaý onyń qoldanystaǵy Tehnıkalyq reglamentinde pal­ma maıyn, onyń ishinde tómen sapaly palma maıyn qoldanýǵa tolyq tyıym salynbaǵanyn, tek álemniń kóptegen elderinde tyıym salynǵan zııandy zattar naqtylanbaı, jalpy kórsetkishter reglamenttelgenin kórsetti. EEO-nyń Tehnıkalyq reglamenti tek azyq-túlik ónimderin markalaý boıynsha mindetti talaptardan turady. Bul óndirýshilerge kórse­til­gen talaptardy resmı oryndaı otyryp, quramynda tómen sapaly palma maıy bar azyq-túlikti ón­dirýge jáne bólshek saýda júıe­sine jetkizýge múmkindik týǵyzyp otyr. Osyǵan oraı, Úkimet tarapy­nan ýákiletti memlekettik organ­darǵa azyq-túlik ónimderinde zııan­dy zattardy, sonyń ishinde pal­ma maıyn qoldanýǵa tyıym salý­dy kózdeıtin tehnıkalyq regla­ment­terge ózgeristerdi pysyqtaý jáne osy ózgeristerdi EEO-nyń Teh­nıkalyq reglamentine engizýge bastamashylyq jasaý boıynsha tapsyrma berilýi kerek bolyp tur. Tóleýbek MUQAShEV, Senat depýtaty