Fransýzsha «kompromat»

Qazir Fransııada prezıdenttik saılaýdyń naǵyz qyzǵan shaǵy. Ne­gizgi úsh kandıdat – respýb­lıkashyl Fransýa Fııon, «Ulttyq maıdan» par­tııasynyń jetekshisi Marın Le Pen jáne burynǵy ekonomıka mınıstri Emmanýel Makron saılaý­shylardy baǵdar­lama-jospar­larymen tanystyrýda. Al prezıdent­tik saılaý osy jyldyń 23 sáýirinde ótedi. Jalpy, Batys elderinde kez kelgen saılaý ótkenimen de, ótetinimen de «qyzyq». О́ıtkeni, saıası naýqan – saı­laý úderisi qyzǵan saıyn kandı­dat­tar­ǵa qatysty jaqsysy men jama­ny ara­las neshe túrli pikirler aıty­la­dy. Kezinde jibergen qatelikteri men «qıǵashtyqtary» jarııa etilip, aýyr aıyptar da taǵylady. Otbasy múshe­lerine, týystaryna, sondaı-aq, ózge de jaqyn­daryna baılanysty «aksııalar» uıym­das­tyrylady. Keıbireýleri, tipti basy daýǵa qalyp, jarys jolynan shy­ǵyp qalatyn jaǵdaılar da kezdesedi. Mu­ny «kompromat», ıaǵnı áshkereleý deıdi. Osy úrdis qazirgi kezde prezıdenttik saılaý naýqany sharyqtaý shegine jetip turǵan Fransııada da oryn alyp jatyr. Úsh saıasatker kandıdattyń úsheýiniń de qarjylyq burmalaýshylyqqa qatysy bar ekendigi buqaralyq aqparat qural­dary arqyly jalpaq jurtqa jarııa etil­di. Al olar muny ózderin qaralaý dep, bas­taryn arashalap qalýǵa tyrysyp baǵý­da. Sonda kandıdattar ne «búldirip» qoıǵan? Aldymen Fransýa Fııonǵa baılanysty máseleni alaıyq. Fransýz basylymdarynda jarııalanǵan materıaldarǵa qaraǵanda, F.Fııon parlament depýtaty kezinde zaıyby Penelopa Fııondy óziniń kómekshisi qyzmetine alǵan jáne oǵan birneshe jyl boıy eńbekaqy men bonýs­tardy qosqanda, jalpy kólemi 500 myń eýro tólengen. Biraq, ol depýtattyń kómek­shisi mindetin atqarmaǵan, ıaǵnı qyzmet ornynda, tipti boı kórsetpegenge uqsaıdy. Osy máselege baılanysty prokýratýra Penelopa Fııonǵa qatysty aldyn ala tekserý isin ashyp, aldymen Ulttyq assambleıaǵa (parlamenttiń tómengi palatasy), odan soń senatqa tintý júrgizipti. Onda tergeýshiler Penelopa Fııonnyń kómekshi bolyp istegeni jóninde derekter izdestirgen. Sondaı-aq, jaqynda polısııa erli-zaıypty Fııondardyń úıine tintý júrgizgeni jóninde aqparat tarady. Budan bólek, kandıdatqa óziniń balalaryn qaǵaz júzinde jumysqa ornalastyrdy degen kiná da taǵylyp otyr. Depýtat kezinde ol ýnıversıtette oqyp júrgen uly men qyzyn dıplomy bar zańger retinde jumysqa «ornalastyryp», olar eńbekaqyǵa 400 myń eýro alǵan kórinedi. Alǵashynda Fııon ózine taǵylǵan aıyptar dáleldengen jaǵdaıda, prezıdenttik saılaýdan óziniń kandıdatýrasyn alatynyn aıtqan edi. Keıin ol saılaý básekesinen bas tartpaıtynyn málimdedi. Sarapshylardyń paıym­daýynsha, osy daýlar onyń bedeline edáýir nuqsan keltirýi múmkin. «Ulttyq maıdan» partııasynyń jetekshisi Marın Le Penniń basyndaǵy jaǵdaı da osyǵan uqsas. Ásili, ol bıylǵy jyldyń 1 aqpanyna deıin Eýropar­la­menttiń kassasyna 300 myń eýro quıýy tıis bolatyn. Eýroparlamenttiń depý­taty muny «kezekti esep aıyrysý» dep baǵalap, talapty oryndaýdan bas tartty. Bul aqshanyń 260 myń eýrosy partııa belsendisi ári Le Penniń kómekshisi Kat­rın Grızeniń jalaqysy, qalǵany Eýro­parlamentte assıstent retinde rásim­delgen saıasatkerdiń kúzetshisine tólen­gen qarajat eken. Buqaralyq aqparat qural­darynyń jazýynsha, Le Penniń kómek­shisi Katrın Grıze Eýroparlament ǵım­a­ratyna kelmeı, tek partııanyń Parıjdegi ofısinde otyryp jumys istepti. Al úshinshi kandıdat burynǵy ekonomıka mınıstri Emmanýel Makron da qarjylyq burmalaýshylyqqa jol berdi, qyzmet babyn asyra paıdalandy degen daýǵa qalyp otyr. О́tken jyldyń tamyzynda otstavkaǵa ketken ol mınıstrlik tizginin ustaǵan segiz aıdyń ishinde qosalqy shyǵyndarǵa bólingen qarajattyń 80 paıyzyn óziniń jeke qajettiligine jumsap jiberipti. Ol 120 myń eýrony quraıdy. Tekserý avtorlarynyń habardar etýinshe, qarajat negizinen burynǵy mınıstrdiń vedomstvoǵa eshqandaı qatysy joq adamdar – áleýmettanýshylarmen, qoǵamdyq jáne dinı uıymdardyń jetekshilerimen birge túski jáne keshki as ishýge tólengen eken. Osylaısha, ol ózine qoldaý kórsetetin yqpaldy adamdarmen tanysqan. Makronnyń bul áreketi memleket qarjysyn saılaý naýqanyna paıdalandy dep dárejelenip otyr. Osydan biraz jyl buryn prezı­denttikten eń basty úmitker sanalǵan Halyqaralyq valıýta qorynyń sol kezdegi basshysy Domınık Stross-Kan da qonaqúıdegi «shataqqa» iligip, basy daýǵa qalǵany, basshylyq qyz­metten ketýge májbúr bolǵany este. Al Fransııa prezıdenti bolǵysy kel­gen saıasatkerlerge qarsy jasalǵan «kom­promattar» qazirge osyndaı. Sarapshylar prezıdenttik saılaý­dyń ekinshi týryna Fransýa Fııon men Marın Le Pen shyǵady, nátıjesinde 68 paıyzdyq kórsetkishpen Fııon jeńiske jetedi degen boljam jasap otyr. Álısultan QULANBAI, «Egemen Qazaqstan»