Áleýmettik jobalar júzege aspaq

О́tken jyly óńirdegi sheteldik jáne otandyq kompanııalar arasyndaǵy óndiristik kórsetkishter salystyrmaly túrde alǵanda qanaǵat tutýǵa turatyndaı deńgeıde bolypty. Tipti, búgingi álemdik qarjy-ekonomıkalyq daǵdarystardyń tıgizip kelgen salqyny men keri áserin esepke alǵanda muny táýir nátıje dese de artyqtyq etpeıdi. Al bul qurylymdardaǵy negizgi áleýmettik-ekonomıkalyq kórsetkishter byltyrǵy deńgeıden bir mysqal kem bolmaýy kerektigi taǵy da aıan. Tipti, munyń ózi jetkiliksiz. Aqtóbelik kompanııalarda ınnovasııa men jańa tehnologııalardy engizý, joǵary bilikti mamandar daıarlaý jáne qazaqstandyq úlesti kóterý jóninde jańa baǵdarlamalar belgilenýi tipten quba-qup. Osy oraıda, respýblıkamyzdaǵy mono­qalalar quramyna kiretin Hromtaý qalasynda keshendi is-sharalar shoǵyry qolǵa alynǵan. Jýrnalıstik issapar barysynda mundaǵy «Voshod-ariel», «Aqtóbe mys kombınaty» jáne «KopperTehnolodjı» JShS-lar bıylǵy jyly da óndiris qarqynyn tómendetpeýge baǵyt ustaı bilgenine kóz jetkize tústik. Bulardyń bári de jergilikti atqarýshy bılik ókilderimen tyǵyz qarym-qatynasta qyzmet atqaryp keledi eken. Shyntýaıtyna kelgende, óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq kórset­kishteri birqatar jaǵdaılarda osyndaı iri kásiporyndardyń nátıjeli qyzmetine de baılanysty ekeni kámil. Atalǵan óndiris oshaqtarynyń búgingi jaı-kúıi týraly ne deýge bolady? Ashyǵyn aıtqanda, keıbir krıterııler boıynsha qarastyrǵanda jekelegen qurylymdyq bólimshelerde óndiristik kórsetkishterdiń tómendep ketkeni jasyryn emes. Sonyń ishinde «Voshod-ariel» JShS-da hrom kenin óndirý men hromdy konsentrat óndirisinde ónim kóleminiń tómendeý kórinisteri kezdesken. Sonymen birge, taýarlardy tutynýda jáne qyzmetter kórsetýde jergilikti quramnyń mólsheri azaıǵan. Soǵan qaramastan bul kompanııalar ujymdyq shart talaptaryn oryndaǵan. Tutastaı alǵanda, eńbekaqyny ýaqytynda tóleý kestesi men merzimi buzylmaǵan. Tipti osy aralyqta ortasha jalaqy mólsheri «AqtóbeMys» kompanııasynda 3,4 paıyzǵa jáne «Kopper-Tehnolodjı» JShS-da 3,7 paıyzǵa ulǵaıǵan. Sonymen birge, jumysshylarǵa áleýmettik tólemder tóleý isinde de biraz ilgerileýshilikter bolǵan. Áıtse de, medaldyń eki jaǵy bar degendeı, óndiristik kompanııalar osy kezge deıin bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligin tereń sezinbeı kelgenin qostaı qoıý qıyn-aq. Buǵan olardyń memleket-jekemenshik áriptestigi jobalaryna qatyspaı kelgeni aıqyn aıǵaq. Degenmen, keshegi bir kúnderi bul baǵyttaǵy is ornynan jyljyp, seń qozǵalyp ketkeni osy olqylyqtyń orny tolǵanyn tanytqandaı. Onyń jarqyn mysaly, atalǵan kompanııa basshylary Serik Ibatov pen Aleksandr Sızıkov Hromtaý qalasynda mádenıet úıi men zamanaýı sport keshenin jáne Aqtóbe qalasynda balalar baqshasyn salyp berý jóninde oblys ákimdigimen kelisim jasaǵany bolmaq. Bul jobalardyń qurylysy joǵaryda aıtylǵandaı, bıznestiń áleýmettik jaýap­ker­shiligi aıasynda bıylǵy jyly bastalmaq. So­nymen birge, oblys ákimdigi, ká­sip­oryn basshylary jáne aýmaqtyq kásipodaq bir­lestigi aıasynda qol qoıylǵan memorandým da teń quqyly áriptestik qarym-qatynastardyń jańa qyrlaryn qalyptastyrady dep sengimiz ke­ledi. Munda úsh jaqty eńbek qatynastaryn ret­teý, jumysshy-qyzmetkerler úshin áleý­met­tik kepildikterdi qamtamasyz etý jáne ke­li­sil­gen is-áreketter men ózara túsinistik týraly mańyzdy máseleler kórinis tapqan. Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan» Aqtóbe oblysy