Bir kezderi keńestik dáýirde ataǵy jer jarǵan jerlesterimiz Nadejda Belova, Talǵat Tuǵynbaev, Sergeı Glýhovskııdiń esimderin jastar túgil úlkenderdiń ózderi bile bermeıdi. Kezinde bıatlonnan álem chempıonattarynda, halyqaralyq jarystarda tamasha nátıjelerge jetken sańlaqtardyń búgingi kúnde laıyqty izbasarlarynyń joqtyǵy qynjyltpaı qoımaıdy. Aq kórpesin alty aı boıy aıqara jamylyp, qysqy sport túrleriniń órkendeýine tabıǵattyń ózi zor múmkindikter týǵyzatynyna qaramastan, áli kúnge deıin bul sala óńirde qaǵajý kórip keledi. Oǵan bıatlonnan oblystyń bas jattyqtyrýshysy Igor Ilın bylaı dep jaýap berdi.
– Naryqtyq ekonomıkada jarystar ótkizý, sport seksııalaryn qurý, klýbtardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn qalyptastyrý kóbine qarjylandyrý isine kelip tireletindikten, kóptegen túıtkilder oryn alyp otyr. Osyndaı qıyn jaǵdaıdyń bıatlonǵa da tikeleı qatysy bar. Árıne, qysqy sport túrleriniń damýyna qoldaý kórsetilmeıdi dep aýyzdy qý shóppen súrtýden aýlaqpyz. Qazbek Baıbolov atyndaǵy balalar men jasóspirimderdiń oblystyq mamandandyrylǵan sport mektebinde qysqy sporttyń bıatlon, konkımen júgirý, shańǵy, shaıbaly hokkeı sııaqty bólimsheleri bar. Qyzyljar aýdanynyń Rassvet, Sıvkovo aýyldarynda, Mamlıýtka qalasynda fılıaldar jumys isteıdi. Balalar men jasóspirimderdiń sheberligin shyńdaýǵa arnalǵan eki shańǵy bazasy Borkı kentinde ornalasqan. Shańǵymen jazda da shuǵyldaný úshin bul jerde uzyndyǵy 25 shaqyrym bolatyn shańǵyroller jáne shańǵy joldary salynǵan. Bıatlon jattyǵýlary men jarystaryna arnalǵan atý alańy, aıyp aınalma joly, 20 nysana qondyrǵysy bar. Halyqaralyq talaptarǵa sáıkes keletin jattyǵý ornynda seksennen astam jas óren bıatlonmen aınalysady. Jattyqtyrýshylardyń basty maqsaty baıraqty saıystarda elimizdiń namysyn abyroımen qorǵaıtyn sportshylar tárbıelep shyǵarý bolsa, bul salada birqydyrý jetistikter bar. Atap aıtqanda, alty sportshy elimizdiń jastar quramasyna qabyldansa, toǵyz jasóspirim jas ereksheligine qaraı ártúrli deńgeıdegi saıystarǵa úzbeı qatysyp júr. Byltyr osy bólimsheniń bir top tárbıelenýshisi sport sheberinen úmitker jáne birinshi razrıadshy normatıvterin oryndady. Denıs Chýmanov, Rýstam Nabıýllın, Dastan Deldesh, Sergeı Sherbakov syndy órender el birinshiliginiń jeńimpazdary sanalady.
Bilikti bapkerdiń sózine qaraǵanda, bıatlon eń qymbat sport túrlerine jatady. Oǵan soǵan saı jan-jaqty jaǵdaı jasalmaǵandyqtan, sportshylar jattyǵý barysynda kóp qınalatyn kórinedi. Basty kedergilerdiń biri – qajetti sport taýarlaryn satyp alýǵa ekiniń biriniń shamasy jete bermeıdi. Sonyń saldarynan ata-analar bıatlonshy bolýdy arman etken balalaryn basqa qysqy sport túrlerine berýge májbúr.
– Sońǵy jıyrma jyl boıy oblysta bıatlon tómengi deńgeıde qalyp otyr. Qarapaıym esepke júginip kóreıik. Sportshyǵa qajetti kıimder jıyntyǵy shamamen 2 myń eýro turady. Bir oqtyń baǵasy – 40-50 teńge. Jattyǵý barysynda ár balaǵa jylyna bes myń oq qajet. Sporttyq myltyq 2 myń eýro tóńireginde. Ári qaraıǵy daıyndyq jumystary men jarystarǵa da qyrýar qarjy qajet ekeni belgili. Budan keıin qandaı nátıje kútýge bolady? Almaty qalasynda ótken qysqy Ýnıversıada oıyndaryna oblystan birde-bir bıatlonshynyń qatyspaýy – osy sózimizdiń dáleli, – deıdi bapker.
Salanyń jilik maıyn shaǵyp ishken mamandardyń aıtýynsha, sportshylardyń dene kúshin jetildirý, moraldyq-psıhologııalyq ázirlikterin nyǵaıtý, kásibı deńgeıin kóterý úshin zamanaýı qural-jabdyqtar bazasyn qalyptastyrmaı bolmaıdy.
– Oblysymyzdaǵy jasóspirimderdiń sheberligin shyńdaýǵa arnalǵan eki shańǵy bazasy talapqa saı jabdyqtalmaǵan. Bul nysandardyń ınfraqurylymy ábden tozǵan. 25 shaqyrymdyq shańǵyroller tas jolyna kúrdeli jóndeý qajet. Jol ústi oıqy-shoıqy. Sońǵy jyldary Petropavlda bıatlonnyń tek krosstyq túri boıynsha ǵana jarystardyń ótkizilýiniń syry osynda, – deıdi mamandar.
Ekinshi bir másele, tájirıbeli bapkerlerdiń jetispeýshiligi úlken tusaý bolyp otyrǵan syńaıly. Bul sport salasyna olardyń kelýi sırek. Jalaqy az bolǵandyqtan, jastar kóp turaqtamaıdy. Amaly taýsylǵan dıplomdy mamandardyń eńbekaqysy joǵary salalardy saǵalaýyna týra keledi.
Bas bapker bıatlonnyń damýyna kedergi bolyp otyrǵan taǵy bir jaıtty ashyp aıtty.
– Aýdandarda da sportqa qushtar balalardyń bıatlonmen túbegeıli aınalysýyna múmkindikter týdyrylmaǵan deýge bolady. Tek Mamlıýt, Taıynsha, Shal aqyn aýdandary ǵana oblys quramasyn sportshylarmen qamtamasyz etip otyr. Aldaǵy ýaqytta tıisti oryndar osy jaǵyna kóńil aýdarsa, nur ústine nur bolar edi, – deıdi ol.
Bul sport túriniń órisin keńeıtemiz desek, kórshi oblystarmen, Reseıdiń shekaralas aımaqtarymen tyǵyz yntymaqtastyq ornatýdyń kezi kelgen sııaqty. Barlyq taraptar úshin tıimdi tájirıbeler almasylsa, jarystar júıeli uıymdastyrylsa, bıatlonnyń órisi uzaryp, tynysy keńeıeri sózsiz.
Mine, negizgi taqyryp arqaýyna aınalǵan óńirdegi bıatlonnyń búgingi ahýaly osyndaı. «Qys arbańdy, jaz shanańdy saıla» demekshi, bıatlonnyń bolashaǵyn osy bastan oılastyra bergenniń utary kóp bolmaq degen oıdamyz.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Qanat ATAMANOV,
jýrnalıst
Soltústik Qazaqstan oblysy
