Áz-Naýryz kúni osy kıeli qalada «Túrkistan −Túrki áleminiń mádenı astanasy» is-sharasynyń saltanatty ashylýy men Naýryz merekesine arnalǵan «Naýryznama» sharasy ótti.
Túrkistan tórinde ótip jatqan jıynǵa 23 memleketten túrki tildes 25 ulttan turatyn 300-ge tarta qonaqtar at shaldyryp kelipti. Olardan bólek halyqaralyq uıym ókilderi men zııaly qaýym, qala turǵyndaryn qosqanda uzyn sany on myńǵa jýyq adam qatysty.
Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesinde kıiz týyrlyqty qazaqty óz aldyna jeke memleket etýge eńbegi sińgen qazaq handary, abyz-áýlıeleri, batyrlary men el sózin ustaǵan bıleri máńgilikke damyldap jatyr. Qurmetti qonaqtar osynda zııarat jasaǵannan keıin qazaqtyń qalyń tarıhynyń kózi tiri kýágeri Túrkistan tarıhı mýzeıin aralady.
Sodan soń Esim han alańynda «Túrkistan − Túrki áleminiń mádenı astanasy» men «Naýryznama» dýmany bastaldy.
Merekelik sharany oblys ákimi Janseıit Túımebaev ashty.
Saltanatty jıynda Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń arnaıy joldaǵan quttyqtaý sózin oqyp berdi.
– Barshańyzdy túrki halyqtarynyń qasıetti qara shańyraǵy sanalatyn Túrkistan qalasynyń túrki áleminiń 2017 jylǵy mádenı astanasy bolyp jarııalanýymen shyn júrekten quttyqtaımyn! Bul tarıhı sheshim – túrki tildes memleketterdiń, TÚRKSOI uıymynyń elimizge degen qurmeti men Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy zor abyroı-bedeliniń taǵy bir jarqyn kórinisi.
Túrkistan orta ǵasyrlardan bastap túrkitildes halyqtardyń mańyzdy rýhanı ortalyǵy bolyp keledi. Ulan-ǵaıyr Eýrazııa óńiriniń musylmandary Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesin Ortalyq Azııa men Qazaqstandaǵy eń qasterli oryn retinde kıe tutyp, táý etýdi dástúrge aınaldyrǵanyna tarıh kýá.
Úsh ǵasyrdaı Qazaq handyǵynyń astanasy bolyp, halqymyzdyń kóptegen ıgi jaqsylary jerlengen bul qala árdaıym kıeli meken bolyp qala bermek, delingen Elbasy quttyqtaýynda.
Shara barysynda J.Túımebaev barsha jurtshylyqty Túrkistannyń Túrki áleminiń mádenı astanasy jyly atanýymen quttyqtady.
− Ulystyń Uly kúnimen úılesip, jarasyp jetken júrekjardy, qýanyshqa qýanysh qosatyn, shattyqqa shadymandyq eseleıtin taǵy bir teńdessiz toıǵa jınalyp otyrmyz. Áziret Sultan áspettegen, kúlli túrkiler tý etip kótergen, qashanǵy qara shańyraq, tarıhı Túrkistan shahary Túrki áleminiń mádenı astanasy retinde baýyrlarymyzdyń barshasyna qushaǵyn aıqara ashty, – dep atap kórsetti Janseıit Qanseıituly.
Shara barysynda TÚRKSOI halyqaralyq uıymynyń «Baspasóz syılyǵy» sheteldik jáne qazaqstandyq 15 úzdik jýrnalıske tapsyrylyp, mereke konserttik baǵdarlamaǵa ulasty. Onda 500-ge jýyq bıshi kún men tún, juldyzdar beınesinde «Kún men Túnniń teńelýi jáne Tabıǵattyń oıanýy» teatrlandyrylǵan sazdy-horeografııalyq qoıylymyn kórsetti.
Sonymen qatar, túrkitildes halyqtarǵa ortaq uly tulǵalar – Arystan bab, Iаsaýı, ál-Farabı, Qorqyt ata obrazdaryndaǵy kórinis sahnalansa, Qazaq handary kıeli shańyraqty kóterip, ondaǵy ýyqtardy óńirimizdegi 20 etnomádenı ortalyqtyń ókilderi ustaýymen beıbit elimizdegi turaqtylyq pen tatýlyqty kórsetti.
Konserttik baǵdarlama barysynda «Súıinshi. Shashý» kórinisi qoıyldy. Onda ulttyq kıimdegi attyly jarshylar Naýryz kelgeni jóninde súıinshi surap, shashý shashty. Alańda túrkitildes memleketterge arnalǵan 6 kıiz úı kóterilip, túrkitildes memleketterdiń «Naýryz» kerýeni keldi. Kerýende 18 túıe, 30 at, 4 arba jáne túrkitildes memleketterden kelgen 300-ge jýyq mádenıet qyzmetkerleri óner kórsetti.
Saltanatty jıynda túrkitildes memleketterdiń álem halqyn birlikke, dostyqqa, beıbitshilikke shaqyrýǵa arnaǵan úndeýi qabyldandy.
Budan keıin sóz alǵan senator Qýanysh Aıtahanov, TÚRKSOI halyqaralyq uıymynyń bas hatshysy Dúısen Qaseıinov quttyqtaý sóz sóılep, aqjarma tilekterin aıtty. Q.Aıtahanov Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń quttyqtaýyn oqyp berdi.
Naýryz toıy Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi janyndaǵy etnoaýylda jalǵasty. Munda barlyq ulttyq naqyshtaǵy ábzeldermen bezendirilgen 12 qanatty 33 kıiz úı tigilgen. Qazaqtaı darhan halyq álemde sırek qoı. Qazekeń syıly qonaqtaryn kútýge dastarqanǵa baryn salatyndyǵy álimsaqtan málim. Sol ulttyq minez ár kıiz úıden kórindi.
Toı kezinde birqatar el aǵalaryn da sózge tarttyq. Solardyń biri qoǵam jáne memleket qaıratkeri, Túrkistandaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń qazyǵyn qaǵýyna Elbasynyń tapsyrmasymen Qazaqstan jaǵynan qol qoıǵan akademık Myrzataı Joldasbekov búgingi is-sharanyń qanshalyqty mańyzdylyǵyna óz baǵasyn berdi.
− Bul bizdiń keshegi Mustafa Shoqaı bastaǵan aǵalarymyzdyń armany edi. Olar Túrkistan memleketin qurdy, biraq ǵumyry uzaq bolmady. Endi sol baqyt qaıta kele jatyr. Myna Naýryz táýelsizdik ekeýi qosylyp, túrik kindiginen jaralǵan urpaqtyń basyn qosyp jatyr. Kók túriktiń balalary ajyramasyn. Elimizde tynyshtyq bolsyn, naýryzdan naýryzǵa aman-esen jeteıik, − dedi ol.
Naýryz-dýmannan soń Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıteti bazasynda «Túrkistan jáne Túrkologııa» atty halyqaralyq ǵylymı-teorııalyq konferensııa ótti.
Túrkologııanyń ózekti máseleleri ǵylymı talqyǵa túsken alqaly jıynǵa alys-jaqyn shet elder men qazaqstandyq 100-den asa ǵalymdar men qoǵam jáne memleket qaıratkerleri qatysty.
Otyrysqa moderatorlyq etken Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Janseıit Túımebaev búgingi ǵylymı basqosý tili, dili, dini, tegi bir túrki halyqtarynyń mádenı yqpaldastyǵy men órkenıet birligin jańǵyrtyp, qazirgi jaǵdaıyn baıandaý arqyly tereń tarıhynan syr shertetinine senim bildirdi.
− Bizdiń myǵym birligimiz, tutastyǵymyz – ortaq rýhanııattyń altyn qaınary, sarqylmas ǵylym bulaǵy. Túrki álemi birliginiń búgingi shynaıy janashyry, Túrki áleminiń aqsaqaly atanǵan Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń bastamasymen iske asqan túrki birliginiń aıshyqty kórinisteriniń biregeıi búgingi shara dep bilemin, − dedi óńir basshysy.
Konferensııada Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń TÚRKSOI halyqaralyq uıymynyń bas hatshysy D.Qaseıinovke 70 jyl tolýyna oraı joldaǵan quttyqtaý haty men tósbelgisin tapsyrdy.
Basqosýda ǵylymı konferensııanyń qurmetti qonaqtary Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly, Túrkııanyń Mádenıet jáne týrızm mınıstriniń orynbasary Mustafa Rýhı О́zbılgıch, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, professor Myrzataı Joldasbekov, TÚRKSOI-dyń bas hatshysy Dúısen Qaseıinov, Halyqaralyq túrki akademııasynyń basshysy Darhan Qydyráli syndy birqatar azamattar sóz sóıledi.
Túrkııanyń Marmara ýnıversıtetiniń professory Tomar Jengız ben Reseı ǵylym akademııasynyń doktory, professor Fırdaýs Hısamıtdınova baıandama jasady. Ǵalymdar «Túrkistannyń túrki tarıhy men mádenıetinen alatyn orny», «Q.A.Iаsaýıdiń túrkilik ıslam ıdeologııasyn qalyptastyrýdaǵy róli», «Tarıhı jazba derekter men kóne jádigerlerdi zertteýdiń mańyzdylyǵy» jáne «B.Kenjebaıuly jáne túrkitanýdyń ózekti máseleleri» baǵyttary aıasynda pikir almasty.
«Túrkistan jáne Túrkologııa» halyqaralyq konferensııasynda 8 memleket tarapynan 115 ǵalymnyń baıandamalary jınaqtalyp usynyldy.
Túrkistanda ótken uly jıyn túrkitildes elder men Qazaqstannyń óner juldyzdary birlesip ótkizgen gala-konsertke ulasty.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»
Ońtústik Qazaqstan oblysy
