Naýryz kezdesýleri bolashaq ǵalymdar bas qosatyn alańǵa aınaldy

 Atasynyń kúndelikti tirshiligin tereń saralaı oty­ryp, basynan tastamaıtyn ta­qııa­syn tıimdi paıdalaný jolyn oılap tapqan. Sóıtip, robo­to­texnıkaǵa qyzyǵyp júrgen Atyraý qalasyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń oqýshysy Sáttiǵalı Joldasbaı atasynyń taqııasyna arnaıy qurylǵy­lar ornatý qajet dep sheshedi. «Aqyl­dy taqııa» atty ǵylymı jobasyn bastaıdy.Taqııanyń ózine shaǵyn sensorlyq quryl­ǵy­lar ornatady. Adamnyń al­dyn­da bir kedergiler bolsa, vıbro-motorǵa belgi keledi eken. Sol kezde vıbrasııa bastalady. Kózi kórmeıtin adam ony sezedi de, aldynda kedergi bar ekenin bilip toqtaıdy nemese júrgen baǵy­tyn ózgertedi. Atasyna kómek­tiń osyndaı jolyn tapqan Sátti­ǵalı atalǵan jobany áleý­mettik bastama retinde jalǵas­tyrýǵa bolady dep esepteıdi. Iаǵnı, osy ispetti «aqyldy taqııa­lar­dy» kózi nashar kóretin aza­mat­tarǵa jasap berýge bolady. 

Jalpy, Nazarbaev zııatkerlik mektebi oqýshylarynyń túrli sala boıynsha usynyp otyr­ǵany ǵylymı jobalary óte kóp. Onyń ishinde arnaıy zertteý­ler men synaqtardan ótip, óndiris­ke engizilgenderi, satylymǵa shyǵa­rylǵandary da barshy­lyq. Bir ǵana zııatkerlik mektep­ter emes, óz ıdeıalaryn ǵyly­mı jo­baǵa negizdep jarııa etýge, usy­nýǵa elimizdegi barlyq bi­lim oshaqtarynyń múmkindigi bar. Osy oraıda, ıaǵnı ıdeıa­lar­dy taratýda Naýryz kez­desý­leriniń alar orny erek­she. Bıyl dástúrli Naýryz kezdesý­leri EKSPO-2017 kórmesine arnalyp otyr. Al Shymkent qalasy fızıka-matematıka baǵy­tyndaǵy Nazarbaev zııat­kerlik mektebinde ótken kezdesýge arqaý bolǵan basty taqyryp – «Ǵylymnyń sheksiz syrlary». Is-sharanyń ashylýy aldynda óńirlerden kelgen elimizdegi barlyq Nazarbaev zııatkerlik mektepteriniń ókilderi ózderiniń ǵylymı jobalarymen ońtústik oqýshylaryn tanystyrdy. My­saly, astanalyq 8-synyp oqý­shysy Qazybek Toqtarov eko­týrızmdi jaqsartýǵa arnalǵan «aqyldy kıiz úı» jobasy týra­ly jan-jaqty áńgimelese, semeı­lik 10-synyp oqýshysy A.Er­ǵalıev «bulttardan elektr ener­gııany jáne sýdy alý, ony qoldanysqa engizý» ǵylymı jobasy týraly aıtyp berdi.

VII Naýryz kezdesýiniń ashylý saltanatynda Ońtústik Qaza­qstan oblysy ákiminiń oryn­basary J.Bókenbaev bul kez­desý­lerdiń óńir jastary úshin mańyzy zor ekenin atap ótti. Aıta ketelik, osyǵan deıin Astana, Qaraǵandy, Taldyqorǵan syndy elimizdiń birqatar oblys ortalyqtarynda ótken Naýryz kezdesýleri bıyl ǵylymǵa qushtar jastardyń basyn jetinshi ret qosyp otyr. Al tańdaýdyń bıyl ońtústikke túsý sebebin «Nazarbaev Zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymynyń basqarma tóraıymy Kúlásh Shámshıdınova óńir­diń qaımaǵy buzylmaǵan qazaq­tyń ortasy ekenimen jáne demo­gra­fııalyq ósimi joǵary, mektep­ter­diń sany kóptigimen baı­lanys­tyrady.

− Naýryz kezdesýlerindegi negizgi maqsattarymyzdyń biri – balalardy ǵylymmen tanys­ty­rý. Nazarbaev zııatker­lik mek­tepterinde «aqyldy beısenbi» jobasy sheńberinde túrli sala boıynsha shaqyrylǵan ǵalymdar balalarǵa dáris beretin. Osydan 7 jyl buryn Naýryz kezdesý­lerin bastadyq. Oǵan tek bizdiń mektepterdiń oqýshylary ǵana emes, jalpy bilim beretin mektep oqýshylaryn shaqyramyz. Olar­ǵa qandaı mektepte oqysa da ǵalym bola alatynyn aıta­myz. Biraq oǵan eńbek, ynta, zeıin jáne óziniń qalaýy qajet ekenin de jetkizemiz. Búgingi is-shara barysynda medısına, fızıka, ınjenerııa, geografııa, matematıka jáne ózge de ǵylym salalaryndaǵy ınnovasııalyq tehnologııalar boıynsha panel­dik sessııalar men segiz lektorıı ótkiziledi. Negizinen Nazarbaev Ýnıversıtettiń ǵalymdary men «Korea STEAM» (Ońtústik Koreıa) Bilim berý úlgilerin zertteý tobynyń jetekshisi Choı Djanghýn, STEAM-bilim berý (Vengrııa) tehnologııasynyń sarapshysy, ınjener-tehno­log Akosh Vekcheı dáris oqıtyn bola­dy. Ońtústikke kelýimizdiń taǵy bir sebebi – balalardy qazaq tilinde vıkıpedııaǵa maqala­lar jazýda belsendilikke úndeý. Tarıhı-mádenı muralar men qazirgi Qazaqstannyń tabystary týraly oı-tolǵamdaryn qazaq tilinde jazatyndardyń kóp bol­ǵany elimiz úshin mańyz­dy. Sondaı-aq, TEDh – «Taratý­ǵa turarlyq ıdeıalar» konsep­sııa­synyń alar orny erekshe. Qazaqta «toqsan aýyz sóz­diń to­byqtaı túıini» degen sóz bar. Oqýshylar qysqa da nus­qa sóı­lep úırenýi, óz isin kórse­te bilýi qajet. Bul oraıda, olar­dyń boıynda ǵylymı-zert­teý, árip­testik qatynastar, she­shen­dik ónerdi damytýda «Zııat­kerlik mekteptiń  TEDx» klýby jumys isteıdi. О́zin erkin kórsete almaıtyn bala, ózi jasaǵanyn usyna almaıtyn bala erteń eńbek naryǵynda ju­myssyz qalady. Osyǵan baı­la­nys­ty balaǵa tek bilim ǵana berip qoımaı, onyń minezin, jaýap­ker­shiligin, erkin sóıleı alýyn damytýymyz qajet. Ortada óziniń oıyn erkin jetkize alýǵa, jasaǵan dúnıesin usyna alýǵa úıretetin bolsaq nur ústine nur. Jalpy, Naýryz kezdesýleri – otandyq ǵylymnyń bolashaq juldyzdarynyń basyn qosatyn zamanaýı jasampaz alań, − deıdi Kúlásh Shámshıdınova.

Naýryz kezdesýleri bary­synda STEAM ınnova­sııa­lyq ıdeıalary, onyń ishinde balama­ly qýat kózderi boıynsha joba jumystaryn qorǵaýǵa jáne TEDx formatynda baıandamalar jasaldy. Sondaı-aq, bolashaq ǵalymdar «Hımfarm» aksıo­ner­lik qoǵamynda bolyp, tynys-tirshiligimen tanysty.

Ǵalymjan ELShIBAI,

«Egemen Qazaqstan»