Prokýrordyń úreıi
Sońǵy kezde Qazaqstannyń búkil brakoneri bókeılikte ǵana qalǵan kıikke kóz tigip otyrǵandaı. Statıstıka solaı deıdi.
– Kıikti zańsyz aýlaý jáne onyń derıvattaryn alý boıynsha qylmystyq quqyq buzýshylyq 2014 jylmen salystyrǵanda 5 esege kóbeıdi. Mysaly, 2014 jyly mundaı oqıǵa – 4 ret, 2016 jyly 19 márte tirkelgen. Kıik ushasymen ustalý oqıǵasy da 4 esege (35-ten 151-ge deıin) artty. Aqbókenniń emdik múıizin tárkileý oqıǵasy 7 esege (70-ten 530-ǵa deıin) artyp otyr. Bıylǵy eki aıdyń ózinde kıiktiń 40 ushasy, 176 múıizi tabylyp, tárkilengen, – deıdi Oral tabıǵat qorǵaý prokýrorynyń mindetin atqarýshy Dáýren Tájǵalıev.
Quqyq qorǵaý organdarynyń dereginshe, sońǵy úsh jyl ishinde kıiktiń 248 ushasy, 1117 múıizi alynyp, 558 kıik atyp alynǵany anyqtalǵan. Árıne, bul qolǵa túsken qylmys deregi, ıaǵnı «aısbergtiń ushy» ǵana. Muny prokýratýra qyzmetkerleri de, Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi ınspeksııasynyń basshysy Qaırat Qadeshov te moıyndap otyr. «Kıik múıizine suranystyń artýy aıtarlyqtaı úreı týdyrýda», deıdi prokýror. Prokýror úreılengen soń-aq másele shynymen de kúrdeli ekendigi túsinikti shyǵar.
Polısııa – qorǵan emes...
Aqbóken Batys Qazaqstan oblysynyń ońtústik aýdandarynda – Bókeı ordasy, Jańaqala, Jánibek, Qaztalov aýdandarynda ǵana mekendeıdi. Soǵan qaramastan, kıiktiń tuıaǵy tımegen Oral qalasy men Zelenov aýdanynan 2015-2016 jyldary 551 múıiz tabylypty. «Bul degenińiz – brakonerler kıiktiń atalyǵyn atyp, múıizin esh qıyndyqsyz oblys ortalyǵyna jetkizip otyr degen sóz ǵoı», deıdi Dáýren Tájǵalıev.
Faktilerdi sóıleteıik: 2015 jyly 31 shilde kúni Oral qalasynyń irgesindegi Jelaev aýylynda Almaty oblysynyń turǵyny A.Jantóreev ustaldy. Onyń avtokóliginen 149 dana kıik múıizi shyqqan. Árıne, qylmystyq is kóterilip, tergeý júredi. Arada aıdan artyq ýaqyt óte, qyrkúıektiń 4-i kúni dál osy Jantóreev Bókeı ordasy aýdany aýmaǵynan taǵy ustalǵan. Bul joly onyń kóliginen aqbókenniń 50 múıizi tabylǵan.
«Jantóreev sottaldy», deıdi Batys Qazaqstan prokýratýrasy taratqan baspasóz paraǵynda. Bir ókinishtisi, qylmysty quryqtaýy tıis tártip saqshylarynyń ózderi de ońaı oljaǵa ketári emes. Máselen, D.Muqanov degen tergeýshi Jantóreevten tárkilengen 149 múıizdi hattamaǵa 49 etip tirkep, «sırek kezdesetin janýardyń qundy derıvatyn qara bazar naryǵyna ekinshi márte túsýine jol bergen». Saldarynan D.Muqanov «polısııa maıory» sheninen aıyrylyp, 2 jyl 6 aıǵa bostandyǵy shektelip sottalǵan.
«Brakonerlerdi polısııanyń ózi búrkemeleıdi», degen el ishindegi qańqý sózdi myna bir oqıǵa taǵy bir dáleldep ketti. О́tken jyldyń 14 qarashasy kúni tańǵy saǵat 7-de «Ohotozooprom» ınspektorlary Bókeı ordasy aýdany Saraljyn aýyldyq okrýgi aýmaǵynan 820DVA07 nómirli «Nıva» avtokóligin toqtatqan. Aqbókenniń 7 tekesi men 2 eshkisin artqan kólikte Bókeı ordasy aýdandyq IIB ýchaskelik ınspektory D.Áshimov otyr eken!
Ǵaryshty da qosý kerek
Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimetiniń 2012 jyldyń 25 shildesindegi №969 qaýlysy boıynsha búkil el aýmaǵynda kıikterdi, olardyń bólikteri men derıvattaryn paıdalanýǵa 2020 jylǵa deıin tyıym salynǵan. «Biraq elimizde aqbóken sany kóbeımese, moratorıı merzimi taǵy uzartylýy múmkin», deıdi Batys Qazaqstan oblystyq orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi ınspeksııasynyń basshysy Qaırat Qadeshov. Batys Qazaqstan oblysynda 2010 jyly kıik jappaı qyrylyp, 12 myń bas aqbóken joıylǵan edi. Sońǵy úsh jylda oblysta kıik sany 30 myńnan 70,2 myńǵa deıin kóbeıipti. «Bıylǵy kóktemde qyrǵynnan aman bolsaq...», deıdi kıik qorǵaýshylar.
Qazirgi ýaqytta oblystyq prokýratýra bastamashylyǵymen «Kıik qorǵaý» jobasy júzege asyrylýda. Joba sheńberinde kıikti qorǵaý, saqtaý maqsatynda «Ohotozooprom» uıymynyń jergilikti bólimshesine ótimdiligi joǵary 5 kólik, qarda júretin 8 tehnıka berilgen. Zańsyz ań aýlaýdyń aldyn alý úshin ǵarysh serikterin jáne pılotsyz ushatyn apparattardy qoldaný, kıikterdiń mezgildik kóship-qoný kartasyn qurastyrý úshin «QazaqstanǴaryshSapary» Ulttyq kompanııasymen kelissóz júrgizilip jatyr. Aqbókenniń Oral popýlıasııasyn saqtap qalý úshin olardyń tirshilik arealynda «Bókeıorda» tabıǵı rezervatyn qurý isi qolǵa alynypty.
Qaırat Temirǵalıulynyń aıtýynsha, búginde Jańaqala, Aqjaıyq, Qaztalov jáne Bókeı ordasy aýdandarynda 52 ınspektor, 22 avtokólik, 3 KÝNG júk tehnıkasy, 9 qarshana, 1 tikushaq iske qosylǵan. «Ýákiletti jáne quqyq qorǵaý organdarynyń kıikti saqtaý, sondaı-aq, olardy zańsyz joıýdyń aldyn alý jáne eskertý boıynsha atqaryp otyrǵan sharalarynyń tıimdiligi tómen». Prokýratýra sheshimi osyndaı.
P.S. «Bir kezderi Syr boıynda jolbarys jaılaǵan eken» degendi oqımyz. Bizdiń balalarymyz da «Bir kezderi Qazaqstannyń baıtaq dalasynda aqbóken degen janýar josyp júrgen eken» dep ańyz etip júrmesin. Jolbarystyń jazyǵy – azýy men tyrnaǵy deıik. Aqbókenniń tiri janǵa qııanaty joq edi ǵoı...
Qazbek QUTTYMURATULY, «Egemen Qazaqstan»
ORAL
