​Súrinseń de ómir súre bil, jetkinshek!

Árıne, máńgilik esh­teńe joq. Degenmen, Alla taǵala buı­yrtyp mańdaıǵa jazyp qoıǵan  ǵu­myrdy aıaǵyna deıin ótkerýge ne jet­sin!

Biz solaı degenimizben,  Alla bergen ómirdi joldan úzgisi keletin adamdar da barshylyq ekeni jasyryn emes. Má­se­len, óz-ózine qol salatyndar qatary k­ó­beıip barady. Bárinen buryn sol qa­tar­da jastardyń, jasóspirimderdiń jıi kó­rinetini alańdatady. Qazir sýısıd degen qaterli bir dertke aınalyp tur. О́z-ózin óltirý álemniń barlyq túkpirinde oryn alǵan desek te, Qazaqstandaǵy jaǵ­daı odan da qalyspaı kóńilge kirbiń tú­si­re­tin­digi kim-kimge de oı salsa kerek.

Al adamnyń óz-ózine qol jumsaýy da − qylmys. О́ıtkeni, óz ómirin ólimge qııý­dyń sharıǵatymyzdaǵy úkimine kelsek, Is­lam dininde jazyqsyz adamdy óltirý ne­mese ózin-ózi ólimge qııý – Allanyń ashýy men asa aýyr azabyna sebep bolatyn aýyr kúná. Endeshe, adamnyń ózin-ózi ól­tirýi de kúná. Al buǵan sol qoǵamdyq or­ta­nyń kóz juma qaraýyn da eshteńemen aq­tap ala almasaq kerek.

Sýısıd – adam bir nárseden ábden qa­jy­ǵanda, sharasyzdyqtan kúızelgende, ne­mese sheshimin taba almaǵan bir jaǵ­daıda dýshar bolyp, tyǵyryqqa tirel­gen­de týyndaıdy. Sonymen qatar, oń-solyn áli jetik tanyp bolmaǵan jasóspirimder ara­synda jıi kezdesedi. Qazaqstanda kisi qo­lynan ólgennen góri adamnyń ózine-ózi qol salýy kóp kórinedi.

Statıstıka boıynsha, álemde jyl saı­yn shamamen 1 mıllıondaı adam óz-ózi­ne qol jumsap, 20 mıllıonnan asa adam ózin-ózi óltirýge áreket jasaıdy eken. Tipti, ár 40 sekýnd saıyn bir kisi óz janyn ózi qııýda degen derek te bar. Al Qazaqstan, ókinishke qaraı, ózin ózi ólti­rý­shilerdiń jalpy sany jaǵynan alǵanda álemde alǵashqy úshtikte kórinedi. Má­limetterge sáıkes, ótken jyly ǵana Qazaqstanda kámeletke tolmaǵandar ara­synda óz-ózine 200-ge jýyq adam qol sal­ǵan. Bul − az san emes. Bir adamnyń bolsa da óz-ózine qol jumsaýy úlken qasiret. Bul nelikten? Qaıtkende sýısıdke jol ber­meýge bolady?

Sarapshylar sózine sensek, kóp jaǵ­daı­da jastardy óz-ózine qol jumsaýǵa ıter­meleıtin naqty sebepter anyqtalmaı qala­dy eken. Iаǵnı, kóp jaǵdaıda adamnyń ózin  ózi nege óltirgeni belgisiz qalady degen sóz. Al endi prokýra­týra ber­gen statıs­tıka boıynsha 2016 jyly óz-ózine qol jumsaýdyń sebepteri: jal­ǵyz­bastylyq,  týǵan-týys jáne ata-ana­larmen aradaǵy qarama-qaıshylyq jaǵ­daılary bolyp anyqtalypty.

Qalǵan ózin ózi óltirý jaǵdaılarynda onyń sebepteri anyqtalmaǵan. Jal­ǵyz­bastylyq degende óz-ózine qol sal­ǵan 8 adam qoǵamnan shettetilgen se­zimde bol­ǵan eken. О́zin qoǵamǵa da, týys­qan­da­ryna da kereksiz dep sezingen adam tiri júr­gendi qalamaıtyny belgili. Desek te, sońǵy kezderi jasóspirimderdi ólimge ıter­meleıtin neshe túrli jaǵdaılar anyq­talyp jatqany jasyryn emes. So­nyń eń basynda ınternet tur desek, qa­telese qoımaspyz.

Al Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimetterine saı álemde jylyna mıllıonnan astam adam ózine-ózin qol salady desek, bul qaıǵyly jaǵdaı 2020 jyldarǵa qaraı 1,5 esege artýy múm­kin kórinedi. Demek, kóp uzamaı ózine-ózi qol salǵan adamdardyń sany soǵysta opat bolǵandardan asyp túspek.

Bizdiń elimizde sýısıdke barynsha jol bermeý maqsatynda túrli shara­lar qolǵa alynyp jatqany belgili. Mem­le­ket­tik organdar turaqty negizde balalar men olardyń ata-analarymen túsindirý, al­dyn alý jumystaryn, sonyń ishinde óz-ózine qol salýǵa beıim jandardy aldyn ala anyqtaý boıynsha jumystardy júr­gi­zetinin atap ótken jón. Kesirli  birqatar áleý­mettik jeliler buǵattaldy. Osyndaı ju­mystardyń nátıjesinde sońǵy 5 jyl ishinde óz-ózine qol  salý oqıǵalary 17 paıyzǵa azaıǵan.

Máselen, ótken jyly óz-ózine qol salý­dyń sany 201-den 175-ke, al óziniń ómi­rin qıǵysy kelgender 485-ten 411-ge tó­mendegen. Bizdiń elde qyz balalarǵa qara­ǵanda, er balalar óz-ózine jıi qol jum­saıdy eken. Biraq ózin-ózi óltirýge nıet tanytqan qyzdar sany er balalardan 80 paıyzǵa joǵary turǵan kó­rinedi. Sondyqtan kóp jaǵdaıda jet­kin­shekter arasyndaǵy kúızelis pen sa­ryýaıymǵa salyný aqyry qasiretke soq­tyrýy múmkin, deıdi mamandar. En­deshe, jastarǵa «...О́kinbe, ókpeleme, bú­ginińe, О́mir, ómir! Bolmaıdy túńilýge, Máń­gi seni jazbaǵan súrinýge, Qaıta tu­ryp, qaqyń bar júgirýge», dep Mu­qa­ǵalı aqyn jyrlaǵandaı, eki ret ómir beril­meı­tindigin, ózińdi kináli seziný sanany to­qyratatyndyǵyn, súrinseń de qaıta turý kerektigin, sondyqtan túńilýge bolmaıtyndyǵyn esten shyǵarmaý qajet degimiz keledi.

Aleksandr Tasbolatov,

«Egemen Qazaqstan»