О́ńirdegi etnos ókilderiniń qarjylaı demeýimen boı kótergen bıiktigi 7,5 metr bolatyn monýment eńseli ǵımaratpen birge aldaǵy ýaqytta eldi berekeli birlikke uıystyratyn mańyzdy is-sharalar ótetin patrıottyq alańsha retinde el ıgiligine jumys isteıtin bolady. Birlikti qalaıtyn qazaq eliniń baýyrmaldyǵyn, qonaqjaılyǵyn, meıirimdiligi men dosqa adaldyǵyn baǵalaı bilgen, kezinde júrgizilgen solaqaı saıasattyń saldarynan ata-babalary Qazaqstanǵa kúshtep qonystandyrylǵan etnostardyń ósip-óngen urpaqtary árdaıym Elbasy saıasatyn qoldap, yntymaq-birlikke syzat túspeýine múddelilik tanytyp keledi. Qazaqstan halqy Assambleıasy ǵımaratynyń aldynan boı kótergen «Qazaq eline myń alǵys!» monýmentiniń boı kóterýi de óńirimizdegi túrli ult pen ulystyń Qazaq eline degen kirshiksiz rızalyǵy men aqedil shynaıy alǵysynyń sımvoldyq kórinisi ispetti.
Monýmenttiń ashylý saltanatynda Memleket basshysy kóp ultty memleketimizdegi ulttar men ulystar tatýlyǵy Táýelsiz Qazaqstannyń basty baılyqtarynyń biri ekenin atap ótti. Sondaı-aq, Elbasy jóndeýden ótip, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń óńirdegi nysany retinde ishki qurylymy tolyqtaı ózgertilgen ǵımaratty aralap kórdi. Oblystyq bıýdjet qarjysy esebinen jóndelgen 3 qabatty nysanda «Qoǵamdyq kelisim» mekemesiniń qyzmetkerleri men óńirdegi etnomádenı birlestikterdiń keńseleri, 800 orynǵa arnalǵan kórermen zaly bar. Sonymen birge, munda túrli úıirmeler men jeksenbilik mektepterdiń jumys isteýine jaǵdaı jasalǵan. Ońtústik jurtshylyǵyn berekeli birlik pen yrysty yntymaqqa úndeıtin is-sharalar men forýmdar, kezdesýler men semınarlar osynda ótkiziletin bolady. О́ńirde 20 oblystyq etnomádenı birlestik jumys isteıdi, olardyń aýdandar men qalalarda 51 fılıaly men 17 jastar qanaty, 11 jeksenbilik mektebi bar.
Saltanatty rásimnen soń Memleket basshysynyń nazaryna etnomádenı birlestikter ókilderiniń oryndaýyndaǵy «Birligimiz jarasqan» dep atalatyn mýzykalyq kompozısııa usynyldy.
Elimizde júzege asyrylyp jatqan «Nurly jol» ekonomıkalyq saıasaty men «100 naqty qadam» Ult jospary el damýyna oń yqpalyn tıgizip keledi. Bul oraıda, Elbasy jyl basynda Qazaqstan halqyna arnaǵan «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýynda tek 2014-2016 jyldar aralyǵynda ekonomıkany qoldaýǵa qosymsha 1,7 trıllıon teńge jumsalǵanyn atap ótken bolatyn. «Munyń barlyǵy ekonomıkalyq ósimdi jáne bıznesti qoldaýǵa, 200 myńnan astam jańa jumys oryndaryn ashýǵa múmkindik berdi», delingen Joldaýda.
Elbasy tynys-tirshiligimen tanysqan Shymkenttegi alıýmınıı profılderin ázirleıtin «Gold Aluminum» JShS de osyndaı ıgi baǵdarlamalardyń, ınvestısııalyq saıasattyń nátıjesinde ónimin kóbeıtip, órisin keńeıtýde. 2014 jyly ındýstrııalandyrý kartasy aıasynda iske qosylǵan zaýytta 70 adam turaqty jumyspen qamtylǵan. Elbasy aqparattyq stendter men ekspozısııalyq úlgilerdi kórip, kásiporynnyń jumys josparlary jóninde málimet aldy.
«Jeke óndiris ashyp, ımporttalatyn taýarlardyń ornyn basý – elimizdiń ekonomıkalyq damýynyń qazirgi kezeńindegi mańyzdy mindettiń biri», – dedi Nursultan Nazarbaev. Sondaı-aq, Elbasy kompanııa qyzmetkerlerimen áńgimelesip, jumystaryna tabys tiledi jáne kásibı jetistikterge jetýine nıettestigin bildirdi.
Túrik ınvestorlarynyń qatysýymen qurylǵan «Gold Aluminum» JShS ótken jyly 750 tonna alıýmınıı profılderin shyǵaryp, onyń 20 paıyzyn Reseı, Ýkraına, Qyrǵyzstan, Tájikstan jáne Túrikmenstanǵa eksporttaǵan. Búginde kompanııa qazaq-túrik ındýstrııalyq aımaǵynda ekinshi zaýyttyń qurylysyn júrgizýde. Joba quny – 2,6 mlrd teńge. Bolashaqta zaýytta 50 adam jumyspen qamtylady dep kútilýde. Qazirgi tańda Qazaqstan naryǵyndaǵy alıýmınıı profılderiniń kólemi 50 myń tonna bolsa, onyń 25 myń tonnasy Qytaı men Reseıden, О́zbekstan men Túrkııadan ımporttalady eken. Atalǵan kásiporyn ımport úlesin azaıtý maqsatynda básekege qabiletti ónim túrlerin kóbeıtpek.
Aýyl sharýashylyǵy salasy – Ońtústik Qazaqstan oblysy ekonomıkasynyń negizgi baǵyty. Iаǵnı, bul sala boıynsha aýyz toltyryp aıtarlyq jumystar men qolǵa alynǵan bastamalar kóp. Osy oraıda, Memleket basshysyna Saıram aýdanyndaǵy «DALA-FRUIT.KZ» JShS-niń dala qosynda oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq kórsetkishteri baıandalyp, aýylsharýashylyq ónimderiniń kórmesi usynyldy.
«Budan 10-15 jyl buryn ózimiz osyndaı alýan túrli ónim óndiremiz dep oılap pa edik? Al búgin ol shyndyqqa aınaldy», – dedi Elbasy kórmege qoıylǵan otandyq ónimderdi aralaý barysynda. «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» Joldaýynda el Prezıdenti agrarlyq sektor ekonomıkanyń jańa draıverine aınalýy kerektigin, elimizdegi agroónerkásip kesheniniń bolashaǵy zor ekendigin aıtty. Ońtústik Qazaqstan oblysyna kelgen saparynyń birinde «Shaǵyn jáne orta kásipti órkendetýdi Ońtústikten úırený kerek», dep úlken senim bildirgen edi. Týmysynan eńbekke beıim, yryzdyǵyn mańdaı terimen taýyp júrgen oblys dıqandary men sharýalary rasynda agrosharýashylyǵynda úlken tabystarǵa qol jetkizip keledi.
Oblys ákimi Janseıit Túımebaev baıandama jasap, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy jetistikterge toqtaldy. Máselen, qańtar-naýryz aılaryna aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemi 64,4 mlrd teńge bolyp, ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 7,9 mlrd teńgege artty. Tek, jylyjaılardyń ózi 1 142 gektarǵa jetip, respýblıkadaǵy úlesi 80 paıyzdy baǵyndyrýy mundaǵy jumystardyń qarqyndy júrip jatqandyǵyn baıqatady.
«Sizdiń tapsyrmalaryńyzǵa qatysty arnaıy saraptama júrgizip, problemalardy sheshýdiń joldaryn anyqtaýdamyz. Bizdiń oblysymyzda bul máselelerdi sheshýdiń basty joldary – óńirimizdegi halyqtyń ornalasý tyǵyzdyǵyn eskere otyryp, adamı kapıtaldyń sapasyn arttyrý; aýyl sharýashylyǵyn qarqyndy damytý múmkindikterin tolyǵynan paıdalaný; týrızm salasyn damytyp, qosymsha jumys oryndaryn ashý. Bıýdjet qarjysyn tıimdi paıdalanýǵa jáne qosymsha kiris kózderin anyqtaýǵa qatysty tıisti sharalar, sonymen qatar, memleket-jekemenshik áriptestigi tetigin qoldaný jumystary júrgiziledi. Jumyssyzdyq deńgeıin tómendetý, kásipkerlikti qoldaý maqsatynda 21 192 adamǵa áleýmettik qoldaý sharalary kórsetildi. Jalpy 3 330 jumys orny quryldy», – dedi oblys ákimi. Sondaı-aq, J.Túımebaev egistikti ártaraptandyrý, tamshylatyp sýarý jáne mal sharýashylyǵyndaǵy kórsetkishter boıynsha derekter keltirdi.
Oblys ákimdiginiń kúsh salýynyń, jumysty durys uıymdastyrýynyń arqasynda aýyl sharýashylyǵy boıynsha Ońtústik Qazaqstan oblysy respýblıkada kósh bastap keledi.
Memleket basshysy atalǵan baý sharýashylyǵynda óńirdiń zııaly qaýym ókilderimen kezdesip, jaqynda «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasy jaıynda pikirlesti. Elbasy kezdesýde óńirdiń biregeı tarıhyna jáne mádenı ereksheligine toqtaldy. «Ońtústik Qazaqstan – qazaqylyqtyń qaımaǵy buzylmaǵan ólke. Bul – abyzdar men áýlıelerdiń qasıeti daryǵan, Qoja Ahmet Iаsaýı men ál-Farabıdiń izi qalǵan, kóne mádenı muraǵa baı kıeli jer. Qazir bul óńirde búkil el halqynyń 16%-y turady», – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti ońtústik óńirdiń tarıhyn tutas Qazaqstannyń tarıhy deýge bolatynyn atap ótti. «Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ózinde 800-den astam tarıhı-mádenı eskertkish bar. Álemge áıgili jádigerlerimizdiń kópshiligi osynda. Túrkistan, Otyrar, Saıram, Saýran qalalary, Qoja Ahmet Iаsaýı, Arystan bab keseneleri – bizdiń maqtanyshymyz. Osyndaǵy árbir tóbe men qyrqanyń, ózen men kóldiń attary – tunyp turǵan tarıh. Mártóbe, Kúltóbe jáne Ordabasy – halqymyzdyń saqtalýyna áser etken qazaqtyń birligi men tutastyǵynyń qasıetti sımvoly. Biz osynyń bárin urpaqtyń sanasyna sińirýimiz kerek. Jastardy patrıotızmge, otanshyldyqqa, týǵan jerdi súıýge baýlý qajet», – dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev elde úshtildilikti tolyqqandy engizýdiń ózektiligine taǵy da toqtalyp, álipbıdi aýystyrýǵa qatysty kúmándi seıiltti. «Aǵylshyn tilin oqytýdy jandandyrý qajet, ol iskerlik ortanyń barlyq salasynda qoldanylatyn bolady. Bul – zaman talaby, tek bizge baılanysty emes», – dedi Elbasy. Álemdegi sán-saltanaty kelisken, ekonomıkalyq qıyndyqtardan moıny bosaǵan, halqynyń áleýeti joǵary 30 eldiń qataryna qosylý – bizdiń memleketimizdiń strategııalyq basty baǵyty. Osyny aıtqan oblystyń zııaly qaýymy Memleket basshysynyń «Ájeptáýir jańǵyrǵan qoǵamnyń óziniń tamyry tarıhynyń tereńinen bastaý alatyn rýhanı kody bolady. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – sol ulttyq kodyńdy saqtaı bilý. Onsyz jańǵyrý degenimiz qur jańǵyryqqa aınalýy op-ońaı», degen salıqaly pikiri turǵysynda óz oılaryn aıtty.
Mysaly, jazýshy Marhabat Baıǵut Elbasy maqalasyndaǵy pragmatızmge toqtalyp, qanaǵat, ustamdylyq máselesi óte oryndy kóterilgenin, Ońtústikte ysyrapshyldyqtyń baryn bildirdi. Al kásipker Serikjan Seıitjanov elimizdiń shırek ǵasyrda jetken jetistikterin Elbasy eńbegimen baılanystyrdy. Kásipker 2010 jyly «Standart» sement zaýytyn ashqanyn, endi aldaǵy ýaqytta eýropalyq talaptarǵa jaýap bere alatyn munaı ónimderin shyǵaratyn «Standart neftehım» zaýytyn salatynyn jetkizdi. Sondaı-aq, kezdesýde sóz alǵandar ata-babadan mıras bolyp qalǵan izgi qasıetterdi, ulttyq rýhty, ulttyq bolmysty qaıta túletý týraly oılarymen bólisti. «Týǵan jer» baǵdarlamasy jalpyulttyq patrıotızmniń ózegine aınalatyndyǵyna senimderin bildirdi. Al ol óz kezeginde Otandy sheksiz súıý degen shynaıy sezimmen qabysady.
Kezdesýdi qorytyndylaǵan Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev oblys bıýdjetiniń besten biri ǵana ózindik tabys, qalǵan 80 paıyzy dotasııa ekenin eske saldy. Oblystyń aýyl sharýashylyǵynda jańalyq kóptigin, engizilip jatqan jylyjaı, tamshylatyp sýarý ádisterin ulǵaıta túsý qajettigin atap ótken Elbasy bızneske árdaıym qoldaý kórsetýdi tapsyrdy.
Osyndaı emen-jarqyn syrlasýdan soń Memleket basshysy «DALA-FRUIT.KZ» seriktestiginde atqarylyp jatqan jumystarmen tanysty. Memlekettik ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda iske qosylǵan seriktestikte bastapqyda 83 adam turaqty jumyspen qamtylyp, kompanııa jumysyn bastaǵan úsh jylda onyń sany 277 adamǵa jetken. «Agrobıznes-2020» jáne «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamalary arqyly jeńildetilgen nesıeniń esebinen 400 mln teńge alǵan seriktestik basshylyǵy jumysty durys jolǵa qoıyp, búgingi tańda qazynaǵa 607 mln teńge salyq, jumysshylarǵa 705 mln teńge aılyq tólep otyr. Jalpy kólemi 106,5 gektar bolatyn «DALA-FRUIT.KZ» JShS-niń baýyna 215 myń túpten astam jemis aǵashtary egilgen. Munda almanyń «Grennı», «Smıt», «Fýdjı», «Golden-delıshes», «Gala», «Aıdered», alhory men shıeniń «Stenleı» atty sheteldik suryptaryn kezdestirýge bolady. Iаǵnı, mundaǵy 1 gektar jerge shamamen 2 500 túp aǵash kósheti qondyrylǵan. Zamanaýı tehnıkamen jabdyqtalǵan baý tamshylatyp sýarý júıesi arqyly nár alady.
Aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kóbeıýine baılanysty seriktestik jınalǵan ónimdi uzaq ýaqyt saqtaýdy qolǵa aldy. Bıyl osy maqsatta aýa temperatýrasyn retteý júıesi bar 15 myń tonnalyq jańa qoıma iske qosyldy. Onda aýa rettegish tońazytqyshtar, jemisterdi suryptaý men júk kólikteriniń birneshe túrleri bar. Sheteldik ozyq tehnologııalarmen jumys isteıtin qoıma jemisterdiń sapasy men tabıǵılyǵyn uzaq merzimge saqtaýǵa múmkindik beredi. Sóz oraıy kelgende aıta keteıik, Ońtústik Qazaqstan oblysynda ıntensıvti baý sharýashylyǵyn qarqyndy damytý jumystary qolǵa jaqsy alynǵan. Oblysta jemis-jıdek aǵashtary alqaptarynyń kólemi 19,5 myń gektar bolsa, onyń 2 myń gektary ıntensıvti baýlarǵa jatady. О́ńir sharýalary osy jyly aımaqta 1,5 myń gektar jerge ıntensıvti baý tásilimen kóshetter otyrǵyzyp, osyndaı baýlardyń jalpy kólemin 3,5 myń gektarǵa jetkizýdi josparlap otyr. Búgingi kúni ıntensıvti baýlarmen óńirde 15 agroqurylym aınalysady.
Baqtııar Taıjan,
Ǵalymjan Elshibaı,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy.
