BAQ – tabys kózi emes. Osyny uǵynǵanymyz jón

Búgin Astanada qazaqstandyq buqaralyq aqparat quraldary bas redaktorlarynyń alǵashqy forýmy bolady. Osy forýmnyń baǵdarlamasy jóninde aıtyp berýdi biz Bas redaktorlar qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti, asa iri otandyq baspasóz holdıngteri biriniń basshysy Bolat EREJEPOVTEN ótingen edik. – Bas redaktorlar fo­rýmy­nyń kún tártibine qan­daı máseleler engizilgen? – Kún tártibi tıisti qyz­met­termen tolyq kelisildi. Forým jumysy respýblıkalyq jáne jer­­gilikti baspa ónimderi, elek­trondy BAQ seksııalary bolyp úshke bólinip jumys isteýmen bas­talady. Oǵan elimizdiń barlyq aımaqtaryndaǵy BAQ basshy­lary qatysady. Jıyndy biz Qa­zaqstannnyń Jýrnalıster oda­ǵymen birlesip ótkizgeli otyr­myz. Forým qorytyndysy bo­ıyn­sha málimdeme qabyldaý jos­par­lanǵan.  Onda baspasóz qaýym­­dastyǵyn alańdatyp júrgen qu­qyqtyq, salyqtyq, ákimshilik jáne basqa da problemalar  tý­raly áńgime qozǵalatyn bolady. – Qorytyndy qujattyń jobasy qazirdiń ózinde daıyn sekildi, naqty aıtqanda, onda qandaı máseleler kóterilgen? – Forýmnyń qorytyndy qujaty qatysqan delegattardyń birlese kótergen máselelerinen turatyndyqtan, onyń mazmuny týraly aıtyp berýdi áli erterek dep bilemin. Biraq men sizge onyń eń basty ózegi týraly málimet bereıin. Bul qujatta biz Úkimettiń aldyna qazaqstan­dyq BAQ-tardy is júzinde qol­daý úshin memlekettiń qandaı naqty sharalar jasaýy kerektigi týraly másele qoıǵaly otyr­myz. Jáne olardy biz oılap shyǵarǵan joqpyz, olar basqa elderdiń táýelsiz, memlekettik emes BAQ-tardaǵy ozyq tájirı­belerine súıenip jasalǵan usy­nystar bolyp tabylady. – Mysal úshin aıtqanda, ozyq tájirıbeler dep otyr­ǵanyńyz ne? –Máselen, Ulybrıtanııada bas­qa dúnıeniń bárine 17,5 pa­ıyz bolatyn QQS baspasóz ónimderi úshin nóldik stavkamen alynady. Italııada basqa ónim­derdiń bárine 36 paıyz bolatyn bul salyq BAQ ónimderine 4-aq paıyzdy quraıdy. Fransııada standartty kólemi 20,6 paıyz bolatyn QQS BAQ ónimderine 2,1 paıyz ǵana. Germanııada bas­qa ónimderge QQS kólemi 15 paıyz bolsa, BAQ ónimderiniki 7 paıyz kóleminde. Avstrııada da solaı, 20 paıyzdyq stan­dart­­tyq stavka BAQ ónimderine kelgende eki ese tómendeıdi. AQSh-ta da 2009 jyldan bastap BAQ ónimderiniń salyǵy 40 paıyzǵa tómendetildi. Bulardan basqa, kóptegen elderde BAQ-qa memleket qarjy­laı da kómek kórsetedi. Eýropa Keńesi Parlamenttik Assambleıa­sy (EKPA) 1978 jyly-aq bas­pa­sóz ónimderin qoldaý úshin memleket tarapynan sýbsıdııa bó­linýi qajettigin moıyndaǵan bo­latyn. Sondyqtan da Eýropada kóptegen memleketter BAQ-ty qoldaý saıasatyn júrgizedi. So­nyń ishinde baspasóz ben baspa oryndaryna, poshta-telegrafqa jeńildetilgen keden jáne basqa salyqtardy engizgen. Eger mun­daı qoldaýlar bolmasa, Eý­ropanyń kóptegen basylymdary osy kúnderi jaryq kórmes edi. Mysaly, ótken ǵasyrdyń 60-shy jyldarynan bastap júrgizilgen osy saıasat bolmasa, osy kúni Fınlıandııada jaryq kóretin ga­zet-jýrnaldyń jartysy jaby­lyp qalar edi. – Aıtqandaryńyzdyń bári joǵary damyǵan elder eken.   Siz jáne BAQ ónimderin shy­ǵarýshylarǵa qoldaý bildirý qajettigin aıttyńyz, al tu­tynýshyǵa arnalǵan jeńildik­ter bolýy múmkin be? – Álbette, memlekettik aqpa­rat­tyq saıasatty molynan taratý úshin kóptegen órkenıetti elder memlekettik sýbsıdııalar bólip oty­rady. Sonyń ishinde BAQ ónim­derin taratýda poshtalyq qyzmet­terdiń baǵasyn arzandatý Avstrııada, Ulybrıtanııada, Nıder­landyda, Norvegııada, Fransııada, Shvesııada, Fınlıandııada qarastyrylǵan. Ol úshin memleket poshta kásiporyndaryna ar­naıy sýbsıdııalar bóledi. So­ny­men qatar, keıbir memleketterde baspasóz ónimderin ta­ratýǵa erekshe qoldaýlar jasal­ǵan. Máselen, Fransııada 18-ge tolmaǵan jasóspirimge kez kelgen gazet-jýrnaldy tegin jaz­dy­ryp berý qarastyrylǵan. Kanadada jazýshylarǵa  stav­ka­­ny azaıtý úshin memleket jyl saıyn poshta baılanys­ta­ry­na 280 mln. dollar qarajat bóle­di. Osynsha qarajatty baspaha­na­larǵa bólý de qaras­tyryl­ǵan. Germanııada «Mektep jýr­nal­dary» degen basy­lym mektepterge tegin jaz­dyryp beriledi. Al bul degeni­ńiz, balalarǵa ar­nal­ǵan 30 jýr­naldan turatyn jı­naq. Gol­landııada árbir stýdent bes jyl boıy bir jýr­nal­dy tegin alady. Mine, baspa­sózde to­lyp jatqan pikirler alýan­dyǵyn qoldaý úshin jasa­latyn osy tájirıbelerdi biz de ózimizde qoldanýymyz kerek. – Qazirgi sheneýnikter ara­synda BAQ ta bıznestiń bir túri, sondyqtan ol da ózinshe, eshkimniń kómeginsiz ómir súrýi kerek degen pikir bar ekeni belgili. Siz buǵan ne der edińiz? – О́kinishke qaraı, osyndaı pikir bizdiń memlekettik organ­darymyzda qatty jaıylyp ketti. Árıne, bizdiń elimizde tek tabys tabýdy ǵana kózdegen jarnamalyq gazetter, kabeldi telearnalar bar. Biraq kóptegen BAQ qoǵamdyq-saıası pikirler jáne aqparat taratý maqsatyn kózdeıdi ǵoı. Olardyń basty maqsaty jarnama jasap aqsha tabý emes, qoǵamda pikirler alýandyǵynyń, áleýmettik jáne ultaralyq turaqtylyqtyń, bı­liktiń is-áreketine qoǵamdyq ba­qylaýdyń bolýyn qamtamasyz etý bolyp tabylady. Osyndaı demokratııalyq qundylyqtardy saqtaý men bıznes – ekeýi eki túrli, bir-birine kereǵar dú­nıe­ler. Biz memlekettik bıliktegi sheneýnikter osyny uqsa eken deımiz. Aldaǵy bolatyn forým osyǵan kómekteser degen úmitimiz bar. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken  Jaqsybaı SAMRAT.