Biz – patrıottar planetasynanbyz!

 

4 maýsymda Qostanaı qalasynda Qazaqstan patrıottarynyń «Me­niń Qazaq­sta­nym!» atty res­pýb­lı­ka­lyq forýmy bolyp ótkeni belgili. Rámizder kúnine oraı osymen tór­tin­shi ret uıymdastyrylǵan shara el Táýel­siz­digi­niń 20 jyldyq mereı­toı­y­­men de tuspa-tus keldi. Biz Patrıottar forýmyna jı­nal­ǵan qaýymnan, jergilikti tur­ǵyn­dar­dan árbir el azamatynyń boı­y­nan taby­lýy tıis osy sezimdi qalaı tú­si­ne­tin­derin jáne patrıotızmge qa­tys­ty oı-pikir, paıymdaryn bilý maq­satynda saýaldar qoıǵan bolatynbyz. * * * OTANSÚIGIShTIK SEZIM URPAQTAN  URPAQQA BERILEDI deıdi Qazaqstannyń Eńbek Eri Saıran BUQANOV – Saıran aǵa, Qazaqstan Patrıottarynyń forýmy­nan ne túıdińiz? – Bul jastardyń tárbıesi úshin jasalyp jatqan shara ǵoı. Jastyń janyn jelpintetin mundaı sharalar kerek. Qazir burynǵy Keńes Odaǵy kezindegige qaraǵanda patrıotızm kúshti me dep oılap otyrdym. О́ıtkeni, biz ol kezde halyqtyǵymyzdyń, eldigi­miz­diń, tipti memlekettigi­miz­diń basty belgisi tildi kerek etpedik qoı. Sonda ol qandaı patrıotızm edi? Men ózim orys mektebinde oqydym, stý­dent kezimde orys tilinde sóıleıtinmin. Qazaq tilinde sóılemedik. Sodan Táýelsizdi­gi­miz kelgen soń ana tilin úı­re­nýim kerek dep maqsat qoı­dym. Qazir qazaqsham, qudaıǵa shúkir, bir kisideı, gazet te oqı beremin. Nemerelerimniń barlyǵy qazaq mektebinde oqı­­dy, shetinen oqý úzdigi. Fo­­rýmnan túıgenim – patrıotızmdi jas urpaqtyń boı­yn­da tárbıeleý kerek. Ol ıdeologııa dárejesinde bolýy tıis. – Táýelsizdik sizge ne berdi? – Maǵan bárin de berdi. Tilimiz, dinimiz, sosyn erkindigimiz qaıtyp keldi. Men ómir boıy aýyl sharýashylyǵynda júrmin. Táýelsizdik kelmesten buryn men maman retinde jumys isteı almadym. Partorg kelip bylaı iste, aýdan­dyq partııa komıtetiniń hat­shy­sy kelip olaı iste deıtin. Qa­zir sharýashylyqty erkin júrgizemiz, óz oıymdy júzege asyramyn. Mine, qazir jańa tehnologııamen ósiremiz bı­daı­dy. Mysaly, buryn byl­tyr­ǵydaı qýańshylyqta dı­qan­dar qyrmany bos qalatyn. Al ótken jyly biz gekta­ry­nan 8 sentnerden aldyq. Elim­niń Eri atanyp jatyr­myn. Bul maǵan maqtanysh. – Aýyldaǵy jastardyń otynshyldyq sezimi týraly ne aıtar edińiz? – Meniń qolymda 250 adam jumys isteıdi, sonyń 30 paı­yzy 30-ǵa jetpegen jastar. Aýylda ósken balanyń aldy­men aýylǵa jany ashyp tu­ra­dy. Men muny olardyń patrıotızmi, otanshyldyǵy dep baǵalaımyn. Bıyl maǵan oqý bitirip 4 jas maman keldi. Olar­ǵa qoldan kelgenshe jaǵ­daı jasaımyz. Jas kezimizde bizdi aqsaqaldar, aq jaý­lyq­ty analar tárbıeledi, jalpy ultyna qaramaı, úlken kisi­ler­diń aqylyn alyp óstik. Osy kórinis qazir jetiń­ki­re­meıdi. Patrıotızm atadan ba­la­ǵa, urpaqtan urpaqqa berilýi kerek. Aǵa urpaq ókilderi balaǵa ózderiniń ómir jolda­ryn, dástúrdi, tildi, barly­ǵyn aıtyp, úlgi bolyp otyrý­lary kerek. Árkim sonda otanshyldyqqa úles qosady. Osy jerde aıta keteıin degenim, men jyl saıyn so­ǵym kezinde ózim bastap so­ǵym soıamyn. Aýyldyń aqsa­qal­­daryn, jastardy shaqyra­myz. Aýyldastarǵa da shaqy­rysyńdar, aralasyńdar deımin. Dastarqan basynda ta­nym­dyq, tárbıelik áńgimeler aıtylady. Patrıotızmdi sap­qa qoıyp úıretpeıdi, osylaı halqymyzdyń saltymen, dástúrimen berilýi kerek. Bári de shynaıy bolǵany durys. – Rahmet. Jańbyr kóp bolsyn, eginińiz bitik óssin.

* * *

BIZDIŃ HALYQ NAMYSTAN JARALǴAN deıdi belgili aqyn, sazger, qaıratker Ákim YSQAQ – Ákim Ábdihaıymuly, sizge patrıotızm týraly suraq qoıýdyń ózi yń­ǵaı­syz sııaqty. О́ıtkeni jurt­tyń kóz aldyndaǵy sizdiń bar isińiz patrıotızm. Osy oıymmen kelisesiz be? – Keliseıin. Qosarym, bizdiń halqymyz namystan jaralǵan. Patrıotızm degenimiz – ózińdi óziń baǵalaý, adam retinde baǵalaý. – Forýmda sizdiń «Kók týdyń jelbiregeni» atty ánińiz shyrqaldy. Ánge de, ánshige de rıza boldyq. Án­niń shyǵý tarıhyn bilgimiz kelip turatyn ádetimiz ǵoı. – Ánniń shyǵý tarıhynan buryn onyń sahnada ár oryndalýy bir tarıh bolyp kele jatyr. Osy forýmda da ýaqyt jetpeıdi dep tizimnen alyp tastapty. Forýmǵa kelsem, sonaý Araldan shaqyr­typ alǵan ánshi Nurbolat Seıtmuratov renjip, qonaq úıge baryp jatyp qalypty. Patrıottar forýmynda, Mem­lekettik rámizder kúni atalyp ótip jatqanda Kók týymyz týraly án aıtyl­masa qandaı án aıtylýy kerek? Forým júrip jatqanda ony tizimge qaıta qostyryp, qonaq úıden ánshini alyp kelip, aıtqyzdyq. Men jazǵan «Halyqtyń kóshi-qony týra­ly» Zań 1997 jyly qabyl­dan­ǵanda qasymdaǵy kómek­shi oralman aǵaıyndar kózine jas alyp qarsy aldy. Sonda aqyn Almas Ahmetbekuly maǵan arnap «Kók týdyń jelbiregeni» atty óleń jazdy. Endi 2011 jyly Táýelsiz­digimizge on jyl, al dosym bolyp ketken Almas 40-qa toldy. Men Almasqa syı­lyq retinde osy óleńge án jaz­dym. Alǵash Murat О́tem­baev oryndady. Án Memlekettik rámizder týra­ly shyǵarmalar baıqaýynda laýreat atandy. – «Halyqtyń kóshi-qony týraly» Zańdy qazaq tilinde jazyp shyqtyńyz. Ázirge memlekettik tilde ja­zylǵan jalǵyz zań. Ony nege siz jazdyńyz, namys­tyń isi me? – Men ol kezde Parlament depýtaty edim, biraq qazaq tilinde zań jazyp shy­ǵamyn degen oıym bolǵan emes. Men múshesi bolǵan komıtettiń tóraǵasy О́mirbek Joldasbekov osy zańdy maǵan berdi. Zańdy oqyp shyq­qannan keıingisi namys­tyń isi boldy. Meniń namy­symdy qozdyrǵan zańdaǵy «Qazaqstan Respýblıkasyna syrttan kóship kelgen azamattar jergilikti bıýdjetten, al Qazaqstannan syrtqa kó­ship ketetinder respýblıka­lyq bıýdjetten qarjylan­dy­rylady» degen joldar bol­dy. Sonda 90-shy jyl­dardyń ishinde syrttan kelip jatqandar kimder, syrtqa kóship jatqandar kimder edi? – Forýmǵa birinshi ret kelgen ekensiz. Qandaı oı túıdińiz? – Kerek dúnıe eken. Memlekettik rámizderimizdi nasıhattaý, qurmetteý arqyly jastardyń boıynda ultjan­dylyq minez qalyptastyrý kerek dep oılaımyn. Biraq muny tek urandatqannan góri tereńdetip, ózge sharalar qosyp ótkizgen durys dep oılaımyn keleshekte. – Rahmet. Oıyńyz iske aınalsyn dep tileımiz.   * * * PATRIOTIZMDI QALAI TÚSINDIRESIZ? Shota Ýálıhanov, Qazaqstan Memlekettik  Eltańba avtory: – Adam eń aldymen óz halqynyń tarıhyn bilmeı patrıotpyn dep aıta almaıdy.  Biz bos­tandyǵyn alǵan elmiz. Osy bostandyq ońaı­lyq­pen kelgen joq. Elimizdiń erkindigi, táýelsizdigi jo­lyna talaılar ómirin arnady,  talaılar qur­ban da boldy. Olar – Ahmet Baıtursynov, Mir­ja­qyp Dýlatov... Mine, osylaısha bolyp jal­ǵasa beredi. Tipti elimizdiń  táýelsizdigi úshin kú­resti  olardyń  Alash arystarynyń ýaqyty­nan emes, tý sonaý arǵy ǵasyrlardan bastaımyz. Qa­zir so­lar­dyń aıtqan oılary, ıdeıalary júzege asyp ja­tyr. Olar qazaq halqynyń keleshegin óte myq­ty oılaǵan. Olardyń ortamyzǵa qaıtyp oralýyn men baqyt sanaımyn. Sonyń barlyǵyn da jastar bilýi kerek. Adam bilmese, eshteńeniń de qadirine jetpeıdi. Patrıotızmdi, qazaqstan­dyq patrıotızmdi men osy turǵydan túsindirer edim. Patrıotızm degen sóz – Otanyńdy, hal­qyńdy súıý degen sóz. Ony uran, jaı aıqaı etýden aýlaq bolý kerek. Eldiń táýelsizdigin, onyń mán-mańyzyn mektepten bastap bala­nyń sanasyna  quıý kerek. Patrıo­tızm qur  ádemi sóz emes. Búgingi forým osyny jaqsy túsindirip jatyr dep  bilemin. * * * FORÝMNAN KEIINGI SUHBAT Qostanaıda Patrıottar forýmy ótti dúrildep. Memlekettik rámizder kúni atalyp ótti. Toı da boldy, sanada oı da qalǵan sekildi. Al «Qazaqstannyń Memlekettik rámiz­de­rin qostanaılyqtar qalaı biledi eken?» degen oımen Qostanaıdyń sýyn iship, aýasyn jutyp otyrǵan jurttyń ishinen ár urpaq ókilderimen tildeskendi durys kórdik. Dál ortalyqtaǵy kósheniń shetinde óziniń jeke baqsha­synda ósirgen shalqanyn satyp turatyn Leonıd atty qarııaǵa jaqyndadyq. – Leonıd ataı, siz qos­tanaılyqsyz ba? – Árıne, qostanaılyq­pyn. Men túgili ákem Qos­tanaıda týǵan. – Jasyńyz neshede? – 76-da. – Qazaqstan Gımnin bilesiz be? – Bilmeımin, árqashan esitemin. Biraq áýeni esimde qal­maıdy. Leonıd ataıdan keıin Bá­tıma esimdi apaıdy jolyq­tyrdyq. Jasy 60-tan asyp bara jatyr eken. – Apaı, Qazaqstan Gımnin bilesiz be? – Joq, bilmeımin. Mán bergen emespin. Kelesi jolyqtyrǵanymyz Qostanaı qalasynyń Vıtalıı jáne Serik esimdi aza­mat­tary boldy. Vıtalıı 56 jasta, Serik qyryqtyń altaýyna shyǵypty. – Qazaqstan Gımnin bilesizder me? – Men áýenin bilemin. Só­zin bilmeımin, – dep jaýap berdi Vıtalıı. – Men sózin shala bilemin. Mán bersem, qazir-aq jattap alýǵa bolady ǵoı, – dedi Serik. О́ziniń atyn aıtýǵa qınal­ǵan azamat jasynyń 30-da ekenin aıtty. Orys mektebin bitirgeni qazaqsha erkin sóı­leı almaǵanynan bilinip tur. Memlekettik Gımndi jatqa biledi eken. Ásker qatarynda bolǵanda úırengen. Kóshede velosıped teýip júrgen Bekbolattyń jasy 10-da, Erbolat 7-de eken. Ekeýi de Qostanaı qalasyndaǵy qazaq mektebinde oqıdy. – Qazaqstannyń Memlekettik gımnin bilesińder me? – Bilemiz,–dep taq ete qaldy Erbolat. –Biraq, apaı, Ánuran dep aıtý kerek ony. Kelesi kezdestirgen Aıdana, Dıana, Janara degen qyz balalar ózderin Qostanaı qa­lasyndaǵy orys tilinde bilim beretin gımnazııasynda oqı­myz dep tanystyrdy. – Qazaqstan Gımnin bile­siń­der me? – Bilemin.– Bul 4-synypta oqıtyn Aıdananyń jaýaby. – Nashar bilemin.– 4-sy­nyp oqýshysy Dıana osylaı dedi. – Bilemin. Biraq keıbir sóz­derin esimde saqtap qala al­maımyn. – Janaranyń jaýaby. Tamyz aıynda tórt jasqa tolatyn Aıhanym degen búl­dirshin Qostanaı qalasyn­da­ǵy №13 «Aqbota» bóbek­jaıy­na barady eken. – Ánurandy bilemin, – dedi Aıhanym. Ol kóshede bizge oń qolyn júreginiń tusyna ustap turyp, byldyrlaǵan tilimen Ánurandy aıtyp berdi. Bir qatesi joq. Aıhanymnan keıin eshkimdi toqtatpadyq. Aıhanymdar aman bolsyn dep tiledik. Toptamany daıyndaǵan «Egemen Qazaqstannyń» Qostanaı oblysyndaǵy tilshisi Názıra JÁRIMBETOVA.