Senimnen shyǵý sertpen teń

Byltyrǵy jyly Eýropadaǵy qaýip­siz­dik jáne yntymaqtastyq uıymyna tór­aǵa­ly­ǵyn tabysty aıaqtaǵan Qazaqstan shilde aıy­nan bastap múshe elderiniń sany ja­ǵy­nan BUU-dan keıingi ekinshi oryndaǵy halyq­ara­lyq uıym – Islam Kon­feren­sııasy Uıymyna tór­ǵalyq qyzmetine kirispek. Osy oraıda biz­diń tilshimiz elimizdiń Birikken Arab Ámir­likterindegi elshisi Asqar MÝSINOVKE ǵa­lam­tor arqyly birneshe saýal qoıǵan edi. – Qurmetti Asqar Ahmetuly, ózi­ńiz­ge belgili, bizdiń elimiz táýelsizdigi qolyna tıgen kúnnen bastap, kóp­vek­torly saıasat ustanýmen keledi. Syrt­qy saıasattaǵy osyndaı Qazaq­stan­nyń jemisti jolyn arab álemi de qýat­tap otyr dep aıtýymyzǵa bolatyn shyǵar? – Árıne, oǵan tolyq negiz bar. Qazaqstan óz damý jolynda eshkimdi syrtqa teppeıtin beıbit­shi­liksúıgish qalybynan aınymaı keledi. Al elimizdiń Islam Kon­fe­rensııasy Uıymyna tóraǵa­ly­ǵy­na qatysty aıtatyn bolsam, IKU-nyń 2006-2016 jyldarǵa arnalǵan on jyldyq jospa­ryn­da uıymǵa múshe memleketter arasynda saıası-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý máselelerine erekshe mańyz berilgen. IKU-ǵa múshe memleketter Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń Azııa­daǵy ózara is-qımyl jáne senim sha­ra­la­ry jónindegi keńesti (AО́SShK) shaqyrý týraly bastamasyna qoldaý bildirip, Azııa Keńesiniń jumystaryna belsendi túrde qatysýda. Sońǵy úsh jyl ishinde Iordanııa, Birikken Arab Ámirlikteri, Irak jáne Bahreın sekildi tórt arab memleketi Azııa Keńesiniń tolyqqandy múshelerine aınaldy. 2010 jyldyń 7-8 maýsymynda Ys­tam­bulda ótken Azııa Keńesiniń III sammıtinde BAÁ Syrtqy ister mınıstri sheıh Abdalla ben Zaıd Ál Nahaıan sóz sóılep, Prezıdent Nursultan Nazar­baev­tyń atalǵan keńesti qurý týraly bastamasy tabysqa jetip, búgingi kúni Azııa Keńesi halyqaralyq bedeldi uıym­ǵa aınalǵanyn atap ótken bolatyn. Sheıh Abdalla ben Zaıd Ál Nahaıannyń pikirinshe, AО́SShK aımaqtyq qaýip­siz­dik­ke qatysty máselelerdi jan-jaqty tal­qylaý jáne olardyń naqty sheshimderin tabý boıynsha mańyzdy ról atqa­ra­dy. Osy rette, 2010 jyldyń 1-2 jel­toqsanynda Astanada ótken EQYU Sammıtin arab elderiniń kóptegen saıasatkerleri «tarıhı oqıǵa» dep baǵalap, eli­mizdiń dıplomatııasynyń aıqyn da jar­qyn jemisi dep tanyǵanyn atap ótken jón. Al respýblıkamyzdyń syrtqy saıa­satyndaǵy basym baǵyttardyń biri retinde arab jáne ıslam áleminiń memleketterimen belsendi ári berik yntymaq­tas­tyq ornatýdy jáne ózara baıla­nys­tardy odan ári tereńdetýdi ataýǵa bolady. – Áńgime aýanyn tóraǵalyq bary­sy­na qaraı tursaq. – Elimiz Islam Konferensııasy Uıy­my­na múshelikke 1995 jyly ótkeni belgili. Qazaqstanda turatyn halyqtyń ba­sym bóligi ıslam dinin ustanatyn­dyq­tan, dúnıejúzilik musylman qaýym­das­tyǵy Qazaqstandy ózi­niń ajyramas bir ból­shegi retinde qa­ras­­ty­ra­tyny anyq. Islam Kon­fe­ren­sııa­sy Uıy­my­nyń Bas hatshysy E.­Ih­san­oǵlý: «Qa­zaq­stan IKU úshin ma­ńyz­dy memleket bolyp ta­by­lady» dep málim­de­gen bolatyn. Qazaq eliniń tarıhy musyl­man álemimen ǵasyr­lar boıy sabaqtasyp, hal­qy­myzdyń rýhanı má­denıeti ıslam dininiń órkenıetimen ejelden tamyrlas eke­ni aıtpasa da túsinikti jáıt qoı. Elimiz IKU-ǵa mú­shelikke ótken ke­zeń­nen bastap ıslam áleminiń jetekshi memleketterimen tikeleı qarym-qaty­nas­tar ornatyp, ha­lyq­aralyq jáne aı­maq­tyq úrdisterge belsene qatysýǵa múm­kindik aldy. Sonymen qatar, Qazaq­stannyń syrtqy saıası bas­tamalary ıslam jáne arab álemi tara­pynan úlken qoldaýǵa ıe bolyp, eli­miz­diń halyqara­lyq sahnadaǵy bedeli ósip, salmaǵy artty. IKU-ǵa múshelikke ótý arqyly elimizde iri ekonomıkalyq joba­lardy júzege asyrýǵa arnalǵan kólemdi ınvestısııalar men qarjylaı resýrstar tartyldy. Islam áleminiń memleketteri elimiz­diń osy jylǵy IKU-ǵa tóraǵalyǵyna úl­ken senimmen qarap otyrǵanyn atap ótý kerek. Qazaqstan Uıymǵa múshe memlekettermen barlyq baǵyttar boıynsha belsendi yqpaldastyq saıasat júrgizetin bolady. – Bizdiń elimizdiń eki jyl qata­ry­nan halyqaralyq bedeldi uıymdarǵa tóraǵalyq etýi Batys pen Shyǵys ara­syn jaqyndastyrýǵa yqpal etedi degen pikirler aıtylyp qalady. Osy oń nıet, izgi oılardyń júzege asýyna qandaı negiz qalanýda. – IKU-nyń 2006-2016 jyldarǵa ar­nalǵan on jyldyq josparynda tole­rant­tylyq qundylyqtardy bekitý, eks­tremızm men zorlyq-zombylyqtan bas tartý jáne lańkestikpen birlesip kúresý sekildi mańyzdy baǵyttar aıqyndalǵan. Osy rette, Astanada úsh márte tabysty ót­kizilgen Álemdik jáne dástúrli dinder lı­derleriniń cezine ıslam mem­le­ket­te­ri­niń dinı jetekshileri joǵary deńgeıde qatysyp, atalǵan jı­ynnyń álemdegi beıbitshilik pen qaýip­­siz­dikti saqtaýǵa qosa­tyn mańyzdy rólin atap kórsetip keledi. Qazaqta «Jaýlas­tyr­maq – jaýshydan, eldestirmek – elshiden» degen sóz bar ǵoı. Sol sóz bekerge aıtylmaǵan. Qazaq­stan Batys pen Shy­ǵys­ty jaqyndas­ty­rý­da osy elshilikti betke ustaıdy. My­sa­ly, 2009 jyldyń 1-2 shildesi kúnderi As­tanada ótken Álem­dik jáne dástúrli dinder lıderleriniń III cezine BAÁ aty­nan qatysqan BAÁ Prezıdentiniń dinı jáne quqyqtyq ister boıynsha keńes­shisi Seıd Alı ál-Hashımı Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń atalǵan bas­tamasy basqa musylman memleket­teriniń basshylary úshin úlgi bolýy tıis degen pikir bildirgen bolatyn. Qazaq­stan­nyń IKU-ǵa múshe elder Syrtqy ister mınıstrleri keńesine tóraǵalyǵy ba­rysynda dinaralyq yqpaldastyqty da­mytýǵa qatysty is-sharalar men basta­malar óz jalǵasyn tabady dep kútilýde. Elimizdiń IKU-ǵa tóraǵalyǵy ba­ry­synda Uıym sheńberindegi saýda-ekono­mı­kalyq yntymaqtastyqty jandan­dy­rý, iri ınvestısııalyq jáne ınfra­qu­rylymdyq jobalardy júzege asyrý men Islam Damý banki sekildi iri qarjy ıns­tıtýttarymen baılanystardy odan ári damytýǵa erekshe mańyz berilmek. Islam Damý bankiniń Almatydaǵy aımaq­tyq bólimshesi 1997 jyly ashylǵan. 2003 jyly Almatyda Bank jetekshileri keńesiniń kezekti otyrysy ótkizildi. Osy ýaqytqa deıin Islam Damý banki elimizde Qaraǵandy-Astana jolynyń qurylysy, Syzganov atyndaǵy Hırýrgııa ortalyǵy ǵımaratyn salý, Qazaq gýmanıtarlyq zań ýnıversıtetiniń jańa ǵımaratyn salý sekildi birqatar ma­ńyzdy jobalardy júzege asyrdy. Qazirgi kezde elimizde Islam bankıngi júıesi qalyptasa bastaǵanyn atap ót­ken jón. 2009 jyldyń 16-17 naýryzy kún­deri Prezıdent N.Nazarbaevtyń BAÁ-ge resmı sapary barysynda elimizde «ál-Hılıal» tuńǵysh Islam bankin ashý týraly ýaǵdalastyq­qa qol jetkizilip, sol jyly maý­symda «ál-Hılıal» bankin ashý týraly kelisimge qol qoıyldy. Kelisimge sáıkes, atalǵan bank elimizdiń ónerkásip, aýyl sha­rýashylyǵy, jyljy­maı­tyn mú­lik jáne týrızm sa­lalary boı­ynsha jobalardy qar­jylandy­ra­tyn bolady. IKU-ǵa tóraǵa­lyq barysynda arab jáne musylman mem­leketteri tara­pynan Islam bankıngi júıesi boıynsha tájirıbe jınaqtap, paı­­daly keńester alýǵa múmkindik jasalady. – Bul rette tóraǵa el kóterer júk az emes deısiz ǵoı. – Árıne, Qazaqstannyń IKU-ǵa tór­aǵalyq etýi sheńberinde 7-9 maýsym ara­lyǵynda VII Búkilálemdik Islam ekono­mıkalyq forýmynyń (BIEF) Astanada ótkizilýi ıslam álemi elderimen ózara tıimdi saýda-ekonomıkalyq qarym-qaty­nas­tardy tereńdetýge úlken septigin tıgizbek. BIEF tóraǵasy Týn Musa Hı­tam­nyń pikirinshe, «Islam Davosy» dep atalatyn ekonomıkalyq forýmnyń Or­ta­lyq Azııa aýmaǵynda birinshi ret Qazaqstanda ótýi elimizdiń qol jetkizgen saıası-ekonomıkalyq jetistikterine berilgen joǵary baǵa bolyp tabylady. Halyqaralyq sahnada bedeli bıik, salıqaly syrtqy saıasat júrgizip, el ishinde túrli halyqtar men dinder ókil­derine beıbit ómir súrýge jaǵdaı týǵyz­ǵan Qazaqstan IKU-ǵa tóraǵalyǵyna úlken jaýapkershilikpen kelip otyr dep aıta alamyz. Qazaqstannyń tóraǵalyǵy barysynda IKU-nyń 2006-2016 jyl­darǵa arnalǵan on jyldyq josparyn­daǵy maqsat-mindetterden bólek, Sol­tústik Afrıka men Taıaý Shyǵystaǵy arab memleketterinde oryn alyp otyr­ǵan daǵdarystardy eńserýge qatysty bastamalar usynylatyn bolady. Sony­men qatar, kedeıshilik, saýatsyzdyq, ash­tyq jáne qorshaǵan ortany qorǵaý máse­lelerine tıisti deńgeıde kóńil bólinbek. Jalpy alǵanda, ıslam jáne arab álemi­niń memleketteri Qazaqstannyń IKU-ǵa tóraǵalyǵyna úlken senimmen qaraıdy. – Áńgimeńizge kóp rahmet. Áńgimelesken Anar TО́LEÝHANQYZY.