Qazaqstan joǵary oqý oryndarynyń bas reıtıngi -2011

Qazirgi tańda reıtıng keńinen tanymal bolyp keledi, álemniń 50-den asa memleketinde túrli uıymdar ózderiniń ulttyq reıtıngilerin jarııalaýda. Olar joǵary bilim berý júıesiniń ma­ńyzdy aspaby ári joǵary oqý oryndarynyń básekege qabilet­ti­ligin baǵalaýǵa, ýnıversıtettiń marketıngin júzege asyrýǵa múmkindik beretin tehnologııa bolyp tabylady. Bilim berýdegi sapany qamta­ma­syz etý jónindegi qazaqstandyq táýelsiz agenttik (BSQA) sońǵy birneshe jyl boıy barlyq múddeli taraptarǵa, onyń ishinde talapkerler nazaryna da aqparatty jetkizý maqsatynda, ózindik áleýmettik zertteýlerdi, memlekettik organdardyń resmı aqparatyn, joǵary oqý oryn­darynan alynǵan derekterdi paıdalana otyryp, joǵary oqý oryndary qyzmetiniń túrli aspektilerin zerdeleý boıynsha zertteý jumysyn júrgizip keledi. Búgingi kúnde Bilim berýdegi sapa­ny qamtamasyz etý jónindegi táýel­siz qazaq­standyq agenttik Qazaq­stan­nyń úzdik joǵary oqý orynda­ry­nyń jańa REITING – 2011-di usynyp otyr, ol akademııalyq kór­setkishter, sarapshylardyń baǵasy jáne jumys berýshiler arasynda júrgizilgen suraý nátıjelerin taldaý negizinde qurylǵan. Bıylǵy jyly óz derekterin us­ynǵan joǵary oqý oryndarynyń sany edáýir ke­ńe­ıe tústi. Eger ótken jyly nebary 67 joǵary oqý orny ǵana óz derekterin usynǵan bolsa, qal­ǵan aqparatty bizder Bilim jáne ǵylym mınıstrliginen, sondaı-aq ashyq aqparat kóz­derinen alǵan bol­saq, osy joly agenttiktiń suraý ki­tapshasyn 84 joǵary oqý orny tol­tyrdy. Solaı bola turǵanymen, ag­ent­tik óz zertteýleri arqyly Qa­zaq­stannyń barlyq 134 azamattyq jo­ǵary oqý ornyn qamtydy. Bas ınstıtýsıonaldy reıtıngini esepteý ádistemesi quramdas úsh bó­limge negizdeledi: 1-shi saýalnama – bul joǵary oqý orny akademııalyq resýrstarynyń sapasyn baǵa­laý, oǵan 60% beriledi; bul derekterdi joǵary oqý oryndary beredi; 2-shi saýalnama – bul joǵary oqý oryn­dary qyzmetiniń sapasyn saraptaý baǵasy – 10%; bul sarapshylarǵa júr­gizilgen suraý nátıjesi; 3-shi saýalnama – bul jumys berýshiler men memlekettik organdarǵa júrgi­zil­gen áleýmettik suraý – 30%. Jo­ǵaryda atalǵan úsh bólimniń nátı­jelerin bizder ózara qosyp, ınte­graldy qo­syndysyn anyqtadyq, so­ǵan sáıkes joǵary oqý orynda­ry­nyń árbir to­byna arnalǵan reıtıngilik oryndar aldyq, ony bizder bas reıtıngi dep atadyq. Eger ınte­graldy mánniń ná­tıjeleri 3%-ǵa deıingi shamada bolsa, onda baǵyttar boıynsha JOO bas reıtıngi úshin joǵary oqý or­yndaryna bir oryn beriledi, óıtkeni bul eksperı­ment­tiń qateligi retinde qaras­ty­rýǵa bo­la­tyn kishigirim aýytqý bolyp tabylady. Reıtıngtiń ádistemesin Reıtıng jónin­degi halyqaralyq sarashylar toby maquldap otyr (IREG-3), oǵan AQSh, Eýropa, Qytaı elderindegi bedeldi sarapshylar silteme jasap keledi. Bilim berýdegi sapany qamta­ma­syz etý jónindegi qazaqstandyq táý­el­siz agenttik (BSQA) reıtın­gi­niń ádistemesi ındıkator­lardyń ash­yqtyǵy, relevanttylyǵy men valıdtiligi qarastyrylǵan Berlın prınsıp­teriniń negizin qalaıtyn standarttarǵa saı keledi. Qazirgi tań­da joǵary oqý oryn­darynyń aka­demııalyq resýrstary baǵ­a­lana­tyn 1 saýalnama boıynsha bizder 6 ındıkator men 32 krıterııdi paı­da­lanyp otyrmyz. Qandaı kórsetkishter negizinde JOO reıtıngileri esepteletinin uǵy­ný úshin, aka­demııalyq qyzmettiń dárejelik nátıjelerine áser etetin ındıkatorlar men negizgi krıterıılerdi qarastyraıyq (tolyǵyraq www.nkaoko.kz saıtynan tanysýǵa bolady). 1 ındıkator stýdentter kontın­gen­tiniń sapalyq quramyn kórsetip, 7 krıterııden turady, olardyń tek keıbireýlerine ǵana toqtalyp óteı­ik. Mysaly, 1-shi krıterıı – jalpy stýdentter sanyna shaqqanda kúndiz­gi oqý formasynda bilim alatyn stý­dentterdiń úlesi. 2-shi krıterıı – jalpy stýdentter sanyna shaqqanda memlekettik bilim tapsy­rysy negizinde oqıtyn stýdentterdiń úlesi. Bul óte mańyzdy krıterıı, óıtkeni stýdentter grant bolǵan jaǵdaıda, qandaı joǵary oqý oryndaryn tańdaıtynyn kórsetedi. Munyń ózi, shyndyǵynda, joǵary oqý orny­nyń tartymdylyq deńgeıin kórsetedi. Bizge belgili bolǵanyndaı, talapkerler joǵary oqý ornyn dostary men tanystarynan alǵan aqparat, ata-analar men mekteptegi ustazda­ry­nyń keńesi, JOO jarnamalary negizinde tańdaıdy. 3-shi krıterıı – bul stýdentterdiń jalpy sanyna shaqqanda magıstranttar men PhD doktoranttarynyń úlesi, sonymen qatar masshtabtaý ındeksi jáne bas­qa da krıterııler paıdalanylady. 2 ındıkator stýdentterdiń oqý jetistikteri nátıjelerin paıdalana­dy. «Ball alýda» ekinshi kýrstaǵy oqýyn aıaqtaǵan stýdentter­diń memlekettik aralyq baqylaý qorytyn­dylary, stýdentterdiń halyqaralyq jáne ulttyq konkýrstardaǵy jeńisi úlken ról atqarady. 3 ındıkator JOO oqytýshyla­rynyń sa­palyq quramy týraly aq­parat beredi, óıt­keni oqytýshy bilim berý barysynda stýdent­tiń negizgi resýrsy bolyp tabylady. Bul ındıkator bilim sapasyna áser etetin túrli krıterıılerdi kórsetedi. Bul degenimiz – joǵary oqý ornyndaǵy ǵylymı dárejesi men ataǵy bar oqytýshylar sany, «joo úzdik oqy­týshysy» grantyn alǵan oqytýshy­lar sany, elimizdiń memlekettiń nag­radalaryn alǵan oqytýshylar sany. 4 ındıkator joǵary oqý orny­nyń ǵy­lymı-zertteý jáne ınno­vasııalyq áleýetin kórsetedi, onyń jumysynyń mańyzdy kór­set­kishi bolyp tabylady. Ǵylymı zertteý­lerdiń qarjylandyrylýyna, Qazaq­standaǵy, TMD elderindegi ǵylymı jarııalanymdar men sheteldiń reıtıngilik halyqaralyq ǵy­ly­mı ba­sy­lymdaryndaǵy maqalalar sanyna jete kóńil bólinedi. Innovasııalyq patentter men patentter, ulttyq zerthanalar men tehnoparkterdiń bo­lýy osy ındıkatorǵa kiretin ma­ńyz­dy krıterııler bolyp sanalady. 5 ındıkator halyqaralyq yn­tymaq­tastyq deńgeıin bildiredi. Kr­ı­terııler stýdentter men oqytý­shy­lardyń halyqaralyq almasýynyń, Elbasynyń «Bolashaq» stıpen­dııa­syn alǵan JOO bitirýshileriniń sa­lys­tyrmaly sanyn, sheteldik joǵa­ry oqý or­yndarymen birlesken bilim baǵdarlama­la­rynyń sanyn, 1 semestr boıy sabaq ótý úshin JOO shaqyrǵan sheteldik professor­lar­dyń úlesin, bilim alýshy sheteldik stýdentter úlesin kórsetedi. 6 ındıkator saıt bolýyna baı­lanysty joǵary oqý ornynyń aq­parattyq qamtamasyz etilý deńgeıin bildiredi. Osy krıterııdiń ındı­ka­torlary saıttardyń aqparattyq to­lyǵýyn, veb-betterdiń sanyn, qu­jat­tar­dyń sanyn, jańartylý jıiligin, saıtqa silteme jasalý jáne saıttyń oqylý sanyn, dızaıny men navıgasııanyń yńǵaılylyǵyn, aqpa­rattyń úsh: qazaq, orys jáne aǵ­yl­shyn tilderinde berilýin kórsetedi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zıdenti elimizdiń elektrondy úkime­tine, aqparattyq resýrstarǵa erekshe kóńil bólip otyr. Jýyrda ǵana Nazarbaev Ýnıversıtetinde bolyp ótken Qamqorshylar Keńesiniń oty­rysynda Elbasy osy ýnıver­sı­tet­tiń saıtyn synǵa alyp, bir aı ishinde tıisti jolǵa qoıýdy talap etti. Saıttar joǵary oqý oryndary týraly negizgi aqparat kózderiniń biri bolyp taby­latynyn kópishiligimiz túsinemiz. Alaıda, Qazaqstanǵa osy baǵytta mańyzdy jumystar atqarý qajet. Máselen, Vebometrıkstiń aq­paraty boıynsha, 2011 jylǵy shildede Qa­zaqstan veb-betterdiń sany boıynsha nebary 62 orynda tur. Salystyratyn bolsaq: AQSh – 1 orynda; Qytaı – 2 orynda; Oń­tústik Koreıa – 3 orynda, Germanııa – 4 orynda; Uly­brı­tanııa – 5 orynda; Japonııa – 6 orynda;…Reseı – 8 orynda; …Polsha – 10 orynda…Nıderlandy – 14 orynda; Ýkraına – 15 orynda; …Túrkııa – 22 or­ynda; …Qazaqstan – 62 orynda; …Ázer­baıjan – 64 orynda; …О́zbek­stan – 95 orynda; …Túrkimenstan – 175 orynda jáne t.b. Eger qazir Reseı joǵa­ry oqý oryndarynyń sany álemniń 5000-dyq ýnıversıteti ishinde – 181 bolsa, al qazaq­standiki nebary – 2. Berilgen materıaldardan kórinip turǵandaı, qazaqstandyq joǵary oqý oryndary álemdik aqparattyq keńistikke qatysýyn tez arada kóterý qajet. Bilim berýdegi sapany qamta­ma­syz etý jónindegi qazaqstandyq táý­elsiz agenttik (BSQA) óz ındı­katorlary jáne krıterııleri arqy­ly joǵary oqý oryndarynyń qyz­metin jaqsartýǵa áser etýge ty­rysyp keledi. Bizdiń reıtıngimiz jetildirilip, birshama óz­ge­rip keledi. Brıýsselde tirkelgen, akade­mııalyq reıtıngiler men artyqshylyqtar boıynsha IREG halyqaralyq ob­ser­vato­rııa­sy­nyń sarapshylarymen tikeleı ózara áre­ket­t­esý ádistemeni jetildirýge zor áser etedi www.ireg-observatory.org. Álemniń 9 elindegi uıym­darmen qatar, Bilim berýdegi sapany qamtamasyz etý jónindegi qazaqstandyq táý­el­siz agenttik te (BSQA) onyń teń quryl­taıshysy bolyp tabylady. Reıtınginiń ekinshi jáne úshinshi bólim­deri boıynsha sarapshylar men jumys berýshiler tarapynan joǵary oqý ornyna baǵa berildi. Jumys berýshilerge saýalnama túrli jol­darmen júrgizildi: poshta arqyly mı­nıstr­likke, elimizdiń óń­irlerine, ulttyq kompa­nııalarǵa saýalnama joldaý, jergilikti oryn­dardaǵy shaǵyn jáne orta bıznes ókilderine suraý júrgizý, telefonmen saýalnama júrgizý jáne e-mail joldaý arqyly jumys berýshilerge suraý júrgizý. Biz barlyq mınıstrlikter men ákimdikterge 30 saýalnama joldadyq, negizinen, olardan suraý nátıjelerin aldyq jáne saý­al­namaǵa qatystqany úshin olardyń barshasyna alǵy­symyzdy bildiremiz. Alaıda, suraý júrgizýge belsendi atsalysqan Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine, Qarjy mınıstrligine, Shy­ǵys Qazaqstan oblysynyń ákimdigine, Astana qalasyndaǵy «LÝ­KOIL Oversız B.V» fılıa­ly­na, «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasy» AQ-ǵa, «Samuryq-En­er­go» AQ-ǵa, «Taý-Ken Samuryq» ult­tyq taý-ken kompanııasy» AQ-ǵa er­ek­she alǵysymyzdy bildirgimiz keledi. Barlyq úsh saýalnamanyń ınte­gral­dyq reıtıng nátıjeleri www.nkaoko.kz/rating saı­tyndaǵy baǵyt­tar boıynsha Qazaqstannyń úzdik joǵary oqý oryndarynyń Bas reıtıngi retinde beriletin bolady. Sholpan QALANOVA, Bilim berýdegi sapany qamtamasyz etý jónindegi qazaqstandyq táýelsiz agenttiktiń ǵylymı jetekshisi, professor, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory.