Elimiz keıingi jyldary memlekettik deńgeıde qorǵaý sharalarynyń arqasynda sany ájeptáýir kóbeıgen aqbókenniń etin el ıgiligine jarata bastady. Byltyr bes aıdyń ishinde Batys Qazaqstan oblysynda 108 myń 458 bas kıik aýlanǵan. Aqbókenniń eti batysqazaqstandyq 14 kásiporynǵa, Atyraý oblysynyń bir et kombınatyna jetkizilgen edi. Árıne, bul kásiporyndar etti tońazytyp saqtap, sol kúıinde ǵana arzan baǵamen halyqqa saýdalady. Ańshylardyń qolynan kılogramyn 500 teńgeden satyp alǵan arzan etti odan ári óńdep, jańa ónim shyǵarǵan «Kúbileı» zaýyty ǵana boldy. Jaqynda atalǵan zaýytqa arnaıy baryp, qalbyrda buqtyrylǵan kıik etiniń qalaı jasalatynyn bastan-aıaq kórip qaıttyq.
«Kúbileı» JShS – 1992 jyly qurylǵan, et, balyq, kókónis qalbyrlaryn óndiretin elimizdegi eń iri kásiporynnyń biri. Qazir kompanııanyń eki zaýyty bar. Onyń biri – jylyna 20 myń tonna et óndiretin et óńdeý kesheni. Ekinshisi – jalpy qýaty kúnine 200 myń qalbyr óndiretin konservi zaýyty.
Zaýyt dırektorynyń orynbasary Záýre Berekeshevanyń aıtýynsha, kıik etin óńdeý jobasy byltyr kúzde bastalǵan. «Kıik aýlaýdy uıymdastyrǵan «Ohotzooprom» mekemesi men bizdiń zaýyt arasyndaǵy kelisimshart boıynsha jeltoqsan aıynda kıik tóshkeleri satyp alyndy. Ol áýeli bizdiń et óńdeý kesheninde alǵashqy óńdeýden ótti. Bıylǵy qańtardan bastap qalbyrda buqtyrylǵan kıik etin jasap shyǵaryp jatyrmyz. Zaýyttyń qýaty kúnine 50 myń qalbyr shyǵarýǵa jetedi. Buqtyrylǵan kıik eti ázirge tek el aýmaǵynda ǵana satylady. Qazir tıisti memlekettik mekemelermen shetelderge eksporttaý máselesin de sóılesip jatyrmyz», deıdi Záýre Talǵatqyzy.
Qalbyr sehyna kelgenge deıin kıik eti áýeli súıegi men sińirinen ajyratylady eken. Sodan keıin konveıermen jyljyp kele jatqan etti zaýyt jumysshylary qoldaryndaǵy pyshaqpen qalbyrdyń kólemine laıyqtap týraıdy. Odan keıingi jumystyń bári avtomattandyrylǵan, temir arba toly kesek etter áldebir qubyrǵa aýdarylady. Shamasy sol jerde túrli qospa, dámdeýish qosylyp, aralastyrylsa kerek. Aıta keteıik, zaýyt óz ónimderine jasandy, zııandy, geni túrlengen qospalardy múldem aralastyrmaıdy. Biz aıtyp otyrǵan qalbyrdaǵy kıik etine sıyr maıy, pııaz, tuz, qara burysh, lavr japyraǵy ǵana qosylady eken. Sondyqtan da oǵan «halal» sertıfıkaty berilgen.
– Bizdiń zaýytta sanıtarlyq norma qatań saqtalady. Qalbyrdaǵy et arnaıy apparatta 120 gradýsta óńdeledi. Daıyn ónim taǵam qaýipsizdigi boıynsha zerthanalyq taldaýdan ótedi. Qazir bir kezekte 15 myń dana qalbyr shyǵaryp jatyrmyz. Ár qalbyrdyń salmaǵy – 350 gramm. Jalpy, kıik eti sıyr men qoı etine qaraǵanda dárýmenderge óte baı. Onyń quramynda ásirese, D dárýmeni óte kóp. Sondyqtan da ol dıetalyq taǵamǵa jatady. Bul etti sportshylarǵa da, aıaǵy aýyr áıelderge, balalarǵa da berýge bolady, – deıdi zaýyttyń bas tehnologi Gúljazıra Kenjeǵalıeva.
Zaýytty aralap kelemiz. Kóz aldymyzda qaqpaǵy jabylyp, tizbektelgen qalbyrlar qaz-qatar jınalyp, sońǵy kezeńge – avtoklav bólimine keledi. О́zin «Suńǵat Ábýov, avtoklav bóliminiń basshysymyn» dep tanystyrǵan jas jigit bizge jumys úrdisin tanystyra bastady. «Bul – avtoklav bólimi, qysqasha aıtqanda, pesh dese de bolady. Júzdegen qalbyr bir mezette osy peshtiń ishine salynyp, áýeli 20 mınýt qyzdyrylady, odan keıin 55 mınýt buqtyrylyp pisiriledi, sosyn 20 mınýt sýytylady. Bizden shyqqan ónim paıdalanýǵa ázir dese de bolady. Tek kelesi sehta syrtyna qaǵazy japsyrylyp, qaǵaz jáshikke 36 qalbyrdan jınaqtalyp, tasymaldaýǵa yńǵaıly qalypqa túsedi», deıdi Suńǵat.
Árıne, ár qalbyrdyń syrtyna ónimniń shyǵarylǵan kúni, ýaqyty jazylǵan. Qalbyrdyń salmaǵy – 325 gramm. Zaýyttan shyqqandaǵy ár qalbyrdyń baǵasy – 949 teńge bolsa, saýda oryndary oǵan tek 15 paıyz ústeme baǵa qosyp sata alady.
Keıingi jyldary Batys Qazaqstan oblysynyń ońtústik aýdandarynda sharýa qojalyqtary «kıik sany tym kóbeıip ketkendikten zııan shegip jatyrmyz» dep dabyl qaǵyp keledi. Batys Qazaqstan oblystyq Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesin qorǵaý aýmaqtyq ınspeksııasynyń basshysy Nurlan Raqymjanovtyń aıtýynsha, 2025 jyly kóktemde, kıik tóldemes buryn júrgizilgen sanaq kezinde oblysta 2 mln 300 myń bas aqbóken tirkelgen eken. Túz janýarynyń popýlıasııasyn baqylap, ǵylymı taldaý júrgizip otyrǵan ǵalymdar óńirde 460 myń kıik aýlaýǵa bolady degen bıologııalyq negizdeme jasaǵan. 2025 jyldyń bes aıy ishinde arnaıy ańshy toptary 108 myńnan astam kıik aýlap, ruqsat etilgen kólemniń bir bóligin ǵana ıgere aldy. 2023 jyly tek Batys Qazaqstan oblysynda 226 myń kıik aýlaýǵa ruqsat berilgenimen, sol jyly elimizde nebári 42 myń kıik aýlanǵan bolatyn. Jyl ótken saıyn aqbóken ónimderin paıdaǵa jaratý isi jolǵa qoıylyp keledi. Máselen, Jáńgir han atyndaǵy agroýnıversıtet ǵalymdary byltyr kıik etinen shujyq jasap, qazir tıisti qujattaryn tirketip jatyr. Olar da aqbóken etiniń aqýyzǵa, dárýmenge baı ekenin aıtady. Odan bólek, ázirge elimiz kádege asyra almaı otyrǵan bir baılyq – aqbókenniń múıizi. Byltyr Batys Qazaqstan oblysynda ǵana aýlanǵan kıikten 91 myń 450 dana múıiz alynyp, Almaty qalasyna saqtaýǵa jiberilgen. Álemdik naryqta asa qymbat baǵalanatyn bul múıiz bolashaqta halyqaralyq shekteýler alynǵan soń saýdaǵa shyǵarylyp, el qazynasyna qomaqty qarjy quıar degen úmit bar.
Batys Qazaqstan oblysy
