16 Shilde, 2011

Shıpaly sóz, shıpajaı

375 ret kórsetildi
Biraz jerge kelgen jasyńda shıpaly sóz estip, iltıpat kórgende jasaryp qalady ekensiń. Maýsym aıynyń alǵashqy kúnderi edi. Ońtústiktiń ystyǵy tóbeden quıylyp turǵan. Taraz qalasynan shańqaı túste shyqtyq. Bet alysymyz Saryaǵash shıpajaıy. Alla taǵalanyń nurly shýaǵy janymyzdy jyly­typ, kóńilimizdi jadyratýmen boldy. Atqan oqtaı, shapqan attaı júrdek kólik shıpajaıǵa der mezgilinde jetkizdi. Tabıǵatyna qaraı adamdarynyń da júzi jyly eken. Shıpajaıǵa jetkenimizde aldymyzdan aqquba jigit shyǵyp: «Qosh keldińizder, aǵalar!» dep ja­dyraı kúlip, qoltyǵymyzdan demep, «Bereke – 7» degen jazýy bar meken-jaıymyzǵa bastap keldi. Onyń aty-jónin keıin bildim. Nurǵalı Sydyqov degen azamat eken. Emdeý jumystary kelesi kúni-aq bastalyp ketti. Dárigerler Á.Orynbaev pen A.Ibragımov bizben tanysyp, bilisken soń em alýdyń joldaryn aıqyn­dap berdi. Zamanǵa saı ozyq tehnıkamen tánimizdegi az-kem aqaýdy anyqtap, aqyl-keńesterin berip jatty. Qaı-qaısysynyń da tájirıbeli ekenin, úlgi-ónege jaǵynan ozyq turǵanyn birden ańǵardyq. Árbir kelgen emdelýshiniń jan álemi olardyń kóz aldynda turǵan tárizdi. Ulan baıtaq Qazaq elinen, kórshi memleketterden jetken emdelýshilerdi olar qabaq shytpaı qabyldap, ár sózderin zeıinmen tyń­dap, zerdelerinde qorytyp, baılamdaryn aıtady. Olardyń mundaı adamı qasıetteri jan dúnıemizdi baýrady. Kórgen saıyn toqsanǵa taıaǵan qarııa retinde batamdy berip júrdim. Osy shıpajaıda qyzmet kórsetýshilerdiń bári de siz degennen jańylmaıdy eken. Shetinen kishipeıil, tipti ıslam dini tilimen aıtsam, medbıke qyzdarym perishte beınesindegi naǵyz adamdardaı kórindi. «Ata, ne áke, ne kóke, ne papa» dep ıilip turǵandary. Dárigerge, ne emge bara jatsań, qoltyǵyńnan demep, ózderi bastap barady. Keıde men ózim jeke otyr­ǵanda bul qandaı jarasymdy sypaıylyq, netken mádenıettilik deımin. Bizdiń aýylda da osyndaı emdeý mekemeleri, dárigerler, medbıkeler az emes. Olarǵa jaǵdaıyńdy aıtyp kirseń, keıbireýleri tyrsııa qarap, ala kózderimen atyp shyǵa keletini bar. Al mynalarda ondaı jat qylyq joq. Men osy ómirimde talaı emdeý ortalyqtarynda, shıpajaılarda boldym. Biraq dál osyndaı qarapaıym jandardyń izet, ınabatyna kezdese qoımaǵanym anyq. «Basshysyna qaraı qosshysy» dep, mekeme basshysy qarapaıym da aqyl ıesi bolsa ondaǵy qyzmetkerler sonyń úlgi-ónegesimen  júredi ǵoı. Osy shıpajaıdyń basshysy Orynsha Baltabaeva son­daı azamatsha eken. Sodan taraǵan izgilik ózge­lerge juǵysty bolypty. Al zamanǵa qaraı emde­lýshilerdiń kóńilinen shyǵý úshin barlyq múmkindik túgelimen oılastyrylǵan. Zamanaýı tehnıkalar túgel deýge bolady. Em jasaıtyn qural-jabdyqtar da molynan. Bir sózben aıtqanda, adam janyna kerektiń bári bar. Taǵy bir súısinerligi munda Allanyń qurmetine quran oqytyp, as berýińe bolady. Oǵan da qajettiń bári daıyn. Qalam ustap, oı terbep júrgen soń shıpajaı týraly syrt kóz ne deıdi degenge de qulaq túrip júrdim. Olar bul jerdegi basshynyń da, ózgeniń de isi ǵajap deıdi. Men olarǵa: «Ǵajap bolatyny basshysy tek adamdyq pen adaldyqty, izet­ti tý etip kóterip, izgilikpen qyzmet etýdi maqsat etip qoıǵan. Adamnan artyq qudiret joq. Sol qudiret  ıesine jan jylýymyzdy da, qol jylýy­myz­dy da bereıik degen qamqorlyq báriniń qalybyn buzbaı keledi eken», dep óz oıymdy ortaǵa salamyn. Qaýmalaǵan jurt ony qoldaıdy. Shıpajaı aqyly qyzmet etedi. Aqysyn alǵannan keıin soǵan saı bolý – basty paryz. Paryzdy qaryz dep uǵý qyzmetkerlerge syn. Árbir úlgi bolar iske uıytqy bolyp júrgen emdeýshi dárigerler men qyzmet kórsetetin medbıkelerdiń uıymdasty­rýshylyǵy erekshe kóńil jadyratady. Em alǵannan keıingi bos ýaqytty tıimdi paıdalanýǵa arnalǵan is-sharalar meniń kóz aldymnan keter emes. Atam qazaq: «Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt, nury tasysyn», deıdi. Osy kúnderi sondaı jan jady­ratar sózdi az aıtatyn boldyq. Men Saryaǵashtaǵy demalys kezinde qyzmet etken uldarym men qyz­darymnyń qamqorlyǵyna tarshylyq etpeı, ózgege úlgi retinde jetkizsem dep osy shaǵyn maqalany jazý úshin qolǵa qalam alyp edim. Qartyn syılaǵan, anasyn ardaqtaǵan el azbaıdy da tozbaıdy. Ondaı úrdisti biz urpaqtan urpaqqa jalǵap, sabaqtastyryp otyrsaq, utarymyz kóp. Mundaı iste aldyńǵy tolqyn keıingige úlgi bolýy tıis. О́ıtkeni, artqy tolqyn aldyna qarap ósedi, boı túzeıdi. Uly babamyz Tóle bı syılastyq týraly ádemi aıtqan ǵoı. Sol syılastyqtan artyq myna jalǵan dúnıede ne bar deısiz?! Men aldymen shıpajaıda shıpaly sóz birinshi tursa, em alýshyǵa shıpa qonyp, shırap qaıtady der edim. Saryaǵash shıpajaıynan sondaı kóńildi qaıtyp, oıymdaǵy rızalyǵymdy bas basy­lym arqyly bildirýdi maqul kórip otyrmyn. Jaqsy úrdis jalǵasyp, aq kóńil jandar aramyzda  mol bolsyn demekpin. Appaz QARAJIGITOV, jazýshy. Jezqazǵan.
Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar