Asyl adam aınymas

Qandaı jaǵdaıda da adamdyq, azamattyq kelbetin joǵaltpaǵan, toqtyqta da, ashtyqta da, laýa­zym­nyń bıiginde de, zeınetke shyq­qan­n­an keıin de bir minezinen aı­ny­maǵan, tabıǵat bergen óz qalpynan bir sheginbegen bir jandy bilemin. Ol – bul kúnde jasy toqsanǵa to­lyp otyrǵan bel­gili memleket já­ne qoǵam qaı­ratkeri Sultan Sú­leı­menuly Jıenbaev. Ol elimiz táýelsizdik alǵanǵa deıin zeınetkerlikke shyqty. Bú­kil sa­na­ly ómirin qoǵamǵa, halyq­qa qyz­met etýge arnady. Ol ómir­diń bu­ra­lań soqpaǵynan ótti. 1938 jy­ly KazGÝ-ǵa tústi. Oqý bitirmeı maı­­dan­ǵa attandy. 1941-1944 jyl­dary nemis fashısterimen kú­resti. 100-at­qysh­tar brıgadasy quramyn­da so­ǵys­qa qatysty. Maıdan dala­synda erlik kórsetti. Orden-medaldarmen marapattaldy. 1944 jyly úshinshi ret jarala­nyp, elge oraldy. Munda da jara­lymyn dep qarap jatpady. Túrkisib temir jo­ly basqarmasynda jumysshyl­ar­dy jabdyqtaý bóli­min­de qyzmet istedi. Qyzmetpen qo­sa syrttaı oqýyn da jalǵastyrdy. 1953 jyly Máskeýdegi saýda ıns­tıtýty arna­ıy dıplomy bar saýda qyzmetkeri­ne bul sala qatty zárý edi. Qazaq KSR Saýda mınıstrliginiń ónerká­sip taýarlary saýdasy bas­qar­ma­synyń bastyǵyna taǵaıyndaldy. Budan ári jas jigit ózin qyz­met­te kórsete bildi. Almaty qala­lyq partııa komıtetine jumysqa shaqyrylyp, bólim basqardy. Kóp keshikpeı qaladaǵy Frýnze (Medeý aýdany) aýdandyq partııa komı­teti­niń birinshi hatshylyǵy­na saı­lan­dy. Bul jumysta ol ózi­niń iskerligin tanytty, 1960 jy­ly Ortalyq partııa komıteti­niń saýda, qarjy bó­liminiń meń­gerý­shiligine joǵary­la­tyldy. Mun­da eki jyl jumys istegen soń respýblıka saýda mınıstri bolyp taǵa­ıyndaldy. Bul qyzmetti segiz jyl atqarǵannan keıin, Qazaq KSR Mınıstrler Ke­ńe­si Tóraǵasynyń oryn­basary bo­lyp bekitildi. Osy qyzmette ol 1984 jy­ly zeınetkerlikke shyq­qan­ǵa deıin jemisti eńbek etti. Bul jyl­da­ry Ortalyq partııa komıteti bıýro músheligine kandıdat boldy, ári Respýblıka Joǵarǵy Keńesiniń de­pýtaty bolyp tórt ret saılandy. Sultan Súleımenulynyń qyz­meti saýda, qoǵamdyq tamaqtaný, olar­dyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýmen, saýda júıe­sin jetildirip, onyń mádenıetin jaq­­sar­týmen, jeńil, tamaq, toqy­ma óner­­kásibin damytý isimen tikeleı baı­lanysty boldy. Bul salaǵa uzaq jyldar iskerlikpen basshylyq etti. Sultan Súleımenuly saýda sa­la­­syna kelgende, bul kásiptiń unam­­dy mamandyq túrine sanalmaǵa­ny belgili. Saýda degendi jurt saýdagerlikpen, alypsatarlyqpen shatys­ty­ryp jatty. Saýda isiniń áleý­met­tik-ekonomıkalyq saıasattyń ma­ńyzdy salasy ekendigin kóp adam bil­medi. Ol kezde soǵystan oral­ǵan jastar muǵalim, dáriger, zań­ger, aýylsharýa­shy­lyq mamany bo­lýǵa qumartyp, jappaı osy oqý oryn­dary­na aǵyl­dy. Al Sultan Sú­leımenuly bolsa, saýdany úl­ken ǵylym, onyń óziniń zańdylyqtary, teorııasy, ekonomı­ka­lyq tıimdilikteri bar kúrdeli ma­man­dyq dep tú­sindi. Sóıtip osy ma­mandyqty tań­dady. О́ıtkeni ol saýda qyzmetin qoǵamdyq eńbek bóli­ni­siniń ómirge qajetti bir salasy, ol el qajetin óteıdi, suranys pen óndiristiń ara­syn qabystyrady. Sultan Jıenbaev kópshilik je­te túsine bermeıtin bul kásip­tiń bilgir mamany, kórnekti bas­shy­sy retinde tanyla bastady. Eńbek etken qyzmet oryn­dary­nyń bári osy salamen tikeleı baı­lanysty bol­dy. Jumysta ózi­niń isker basshy, jańashyl menedjer ekenin tanyt­ty. Sóıtip respýblıka birinshi bas­shysynyń kózi­ne tústi. Eń al­dy­men ol óziniń iskerligimen, mem­lekettiń ala jibin attamaıtyn tazalyǵymen ta­nyldy. Ádette saýda salasynda isteıtinder dúnıe-múlikke qoma­ǵaı, ústeme paıda ta­bý­ǵa, kóz qys­ty, barmaq basty jol­syzdyq­tar­ǵa bir taban jaqyn turady degen jalǵan túsinik kóp­shilik arasynda beleń alyp ketkeni belgili. Biraq Sultan Súleı­men­uly dúnıeqo­ńyz­dyqqa, baılyqqu­mar­lyqqa boı aldyrmady. Jasy­nan tazalyqpen kózin ashqan ol mund­aı ashkóz­dik­ke, aram tabysqa eshqashan bar­ma­dy. О́ıtkeni ómir­diń mánin, shyn baǵasyn tereń sezine bildi. Soǵysta júrgende ózindeı qyr­­shyn jastar bolashaq ómir úshin oqqa ushty. Maıdandas bolǵan qa­zaqtyń batyr qyzy Mánshúk Má­metova Sultan aǵanyń kóz aldynda jan tapsyrdy, jaý oǵynan kóz jum­­dy. Muny 100-atqyshtar brı­ga­dasy jaıly estelik kitabynda ol jaqsylap jazdy. Jaý qolynan qaza tapqan bozdaqtardyń erligin pash etti. Sol jastar óz ómirin tiri qalǵandardyń qoǵam baılyǵyn, ha­lyq yrysyn urlap-jyrlaý úshin, teris jolmen jeńil ómir súrýi úshin qurban etti me eken? Sultan muny qalaı umytsyn. Sondyqtan da ol ómirde tazalyqty, ımandy­lyq­ty, kisige qııanat jasamaýdy ózine mu­rat tutty. Ári árdaıym osy us­ta­nymyna saı ómir súrdi. Saýda mınıstri bolǵannan bas­tap, onyń memlekettik dáre­je­degi qyzmeti bastaldy. Úkimet basshy­sy­nyń orynbasary boldy. Mınıstrler Keńesiniń tóraǵasy Báıken Áshimovpen, keıin qazirgi Prezıdent Nursultan Nazarbaevpen qoıan-qol­tyq tize qosyp, túsi­nis­tikpen jumys istedi. О́z isine úlken jaýapkershilikpen qarady. Bul qasıetin res­pýb­lıka basshy­ly­ǵy joǵary ba­ǵa­la­­dy. Jumys barysynda el múd­desi­ne qyzmet etýge, respýb­lı­kanyń óndirgish kúshterin damy­tý­ǵa, saýda júıe­sin, jeńil, tamaq óner­kásibin ór­ken­detýge barynsha atsalysty. Másele sheshkende bir kúnniń qa­myn oılamaı, erteńgi kúngi nátı­jesin jete oılastyrdy, memlekettik dárejede oılaýǵa daǵ­dylandy. Qandaı jumys tapsy­ryl­sa da, so­ny adal, jerine jetkize oryndaýǵa kúsh saldy. Sonyń ná­tıjesinde Almatyda maqta-ma­ta kombınaty iske qosyldy, bar­lyq qalalarda ám­bebap dúkender ashyl­dy, halyq­tyń suranysy jete zerttelip, so­ǵan tapsyrys berildi, josparǵa en­gizildi. Eldiń tur­mysy túzele bas­taýyna baıla­nys­ty jańa taýar­larǵa, qymbat úı jıhaz­dary­na su­ra­nystar kóbeıe tústi. Qazaq­stan­nyń tikeleı syrt­qy saýda baı­la­ny­syna quzyreti shekteýli bola­tyn, ony KSRO Syrtqy saýda mınıstrligi arqyly júzege asyrýǵa kúsh salyndy. Ras, S.Jıenbaevtyń soǵysta­ǵy erligi, eldegi memlekettik qyz­met­tegi eńbegi týraly azdy-kópti bas­pa­sóz betterinde, jazýshylar­dyń jazbalarynda jazyldy. Al onyń adamı qasıetterin asha tú­se­tin bir faktor jaıynda eshqa­shan jazyl­ǵan joq. Adamnyń qa­lyptasýyna eki – obektıvtik jáne sýbek­tıv­tik faktor áser etedi. Birinshisi – adamnyń óziniń eńbegi, talpy­ny­sy, aqyl-oıynyń qyzmeti bolsa, ekin­shisi – qorshaǵan ortanyń – adam­nyń aınalasynyń yqpaly jatady. S.Jıenbaevtyń ómir jolyna yqpal etken – elimizdiń basshyly­ǵy­na jaqyn bolýy – bul eki fak­tor­ǵa da jatpaıdy. Muny kez­deı­soq nemese qosymsha faktor desek te bolar. О́ıtkeni joǵary laýa­zym­dy bılik ókiline suranyp ta, ja­lynyp ta jaqyn bola almaı­syń. Buǵan tal­pyn­ǵan kez kelgen jan bul ortaǵa kirige almaıdy. Taǵ­dyr­dyń kezdeı­soq jaǵy ǵana sebepshi bolady. Sultan Súleımenuly 60-jyl­dar­dan bastap respýblıka basshy­sy Dinmuhamed Ahmetuly Qo­naev­­tyń nazaryna ilige bastady. Biraq ol birden jaqyn nóker­leri­niń sa­na­tyna qosylmady. Keıin óziniń minezimen, adamı qa­sıeti­men, tektiligimen birinshi basshy­nyń senimine ıe bola bildi. 30 jyl boıy onyń jaqyn serik­teri­niń, senimdi adamdarynyń biri bol­dy. Al zaıyby Nuranııa Ádil­shına bolsa, otaǵasy respýblıka basshysynyń jaqyn adamy dep tumsyǵyn kóte­rý­di bilmedi. Qyz­met­ten qol úzbe­di, qyzmetin adal, asa zor jaýapkershilikpen atqar­dy. Jıenbaevtar otbasy Dıme­keń­men bir úıde tur­dy, aıaq-ta­baǵy aralasty. Nura­nııa bolsa Zýhra Sháripqyzynyń qolqanat­tary­nyń biri retinde qat­ty syı­lasty, apaly-sińlideı bol­dy. Zýh­ra Sháripqyzy talǵampaz, oqyǵa­ny, ómirden toqyǵany kóp, máde­nıeti joǵary jan edi. Oǵan Nura­nııa Gereıqyzynyń tárbıe­li­gi, áıel­dik uıańdyǵy, bekzattyǵy una­­ǵan bolýy kerek. Zýhra jeń­geı ony ózine óte jaqyn ustady, týǵan sińlisindeı kórdi. Muny búkil Almaty bildi. Bul jaqyndyq Jıenbaevtar otbasyna úlken bıik mártebe edi, abyroı-ataqqa tikeleı jol asha­tyn edi. Jıenbaevtar otbasy bul múm­­kindikti paıdalanǵan joq, mu­ny óz­derine murat-maqsat tut­pa­dy, qol­­da baryn qanaǵat tutty. Sul­tan Sú­leı­menuly Úkimet bas­shy­sy­nyń oryn­basary, keıin birinshi oryn­ba­sa­ry, Ortalyq partııa ko­mıtetiniń bıýro músheligine uzaq jyl­dar bo­ıy kandıdat bol­dy. Bul laýazym onyń qyzmetine saıası sıpat kóter­di. Memlekettik qyzmet­shi ǵana emes, partııalyq qaı­ratker mártebesin kóterdi. Ob­lystarǵa bar­ǵanda partııa komı­tet­teriniń de jumysyna ara­la­sýǵa, yqpal etýge jaǵdaı jasady. Qonaev bolsa, ony jaıdan-jaı jaqyn tartpaǵany aıan. Ony talaı synaqtan ótkizgen bolýy kerek. Jıenbaev keıbir jandar se­kildi basqalarǵa dóńaıbat kór­se­týge, Dımekeńmen jaqyn­dy­ǵy­nan olja tabýǵa tyryspady. Usaq áńgimege boı aldyrǵan joq. Muny qatar júr­gen áriptesteri anyq sezindi. Son­dyqtan da olar Sultan Súleı­men­ulyna qatty sendi ári jaqsy kórdi. Ony azamat retinde, memleket qaıratkeri retinde, saıası jetekshi retinde joǵary baǵalady. Sultekeń qyzmette ózin qalaı ustasa, zeınetkerlikke shyqqan­nan soń da dostarynyń betine týra, ashyq-jarqyn qarady. О́zine degen kópshilik iltıpatyn, qur­me­tin sezinýmen boldy. Ol búkpesiz sóı­leı­tin, taza, ashyq adam. Sol minezben áli de dostarynyń syı-qurmetine bólenýde. Adam úshin budan asqan baqyt joq-aý, sirá. Sultan Súleımenulynyń ómir jolyna, eńbek jolyna kóz júgirte otyryp, onymen birge respýblıka basshylyǵynda istegen taǵy bir adam týraly da aıta ketkim keledi. Bul ózi soǵysqa qatysqan, halyq­qa, qoǵamǵa barynsha adal eńbek etken adam. Kózi tirisinde esh sózge qalmaǵan. Qazaq óneri men máde­nıe­tine, rýhanı ómirine uzaq jyl­dar eńbek sińirgen Sattar Nur­mash­uly Imashev. Soǵys­tan qaıty­sy­men partııa komıtetinde jumys istedi, partııa tarıhı ıns­tıtýtyn basqardy. Tyń ólkelik partııa komıtetiniń hat­shy­sy bol­dy, Or­ta­lyq partııa komıtetinde 15 jyl­daı hatshysy, keıin Qazaq KSR Jo­ǵary Keńesi Tóralqa­synyń tór­aǵasy bolyp istedi. Ol óz jumysyn jaqsy bildi. Bul kezeńde ıdeologııa salasyna basshylyq etý ońaı sharýa emes edi. Máskeý bárin baqylap, jolǵa sa­lyp, baǵytty kórsetip otyra­tyn. Odan tym aýytqyp, máseleni ózinshe júrgize bastasań, joǵa­ry­dan qońyraý sart ete qalatyn. So­ǵan qaramastan Sattar Nur­mash­­uly Máskeý aldynda el saıasatyn, respýblıka rýhanı ómiriniń múd­de­sin synalap, bilgirlikpen, má­mi­­legerlikpen júzege asyra biletin. Logıkasy kúshti bolatyn. Ideologııa salasynda odaqtaǵy bilgir ma­mandardyń, basshylar­dyń birinen sanalatyn. Sondyq­tan Máskeý onymen sanasty. Bul kezeńniń qyr-syryn jaq­sy túsingen ol Máskeýmen tikeleı ashyq qarsylyqqa barmaı, til taýyp, mám­ilege kelip, ustamdy­lyq­­pen, bilimmen, júıeli dáıek kel­tirýmen Qa­zaq­stan múddesin or­­ta­lyqta sheberlikpen júzege asy­­ryp otyrdy. Ony túsinbegen keıbir osy kúngi lıberal-demokrattar, ultshyl pat­rıottar nege ol batyl qımyl ja­samady, qor­qaq­­tyq­qa uryn­dy dep synaıdy. Bul tota­lıtarlyq júıe­niń joı­qyn kúshin túsinbe­gen­dik bolyp taby­lady. To­talı­tar­lyq júıeniń qy­ra­ǵy kózi­nen qu­tylyp ketýge bo­latyndaı kó­redi. Bul ol kezde múmkin emes edi. Ortalyq­tyń jazalaý shara­lary qatal ári meıirimsiz bolatyn. Son­dyq­tan ol osy­ny túsinip, Qo­naev­tyń bas­shy­­ly­ǵy­men sabyr­ly saıasat júrgizdi. Sultan Súleımenulynyń aza­mat­tyq adamı qasıetine óz zaman­dastary da, keıingi inileri de dán rıza. О́ıtkeni, onyń minezinde ja­sandylyq joq, shyn máninde kishipeıil jan. Oǵan Máskeýde is­sapar­ǵa birge barǵanda anyq kózim jetti. Áskerı-patrıottyq tárbıe, jastar, fızkýltýra-sport prob­le­ma­lary­na arnalǵan odaqtyq keńes bol­dy. Oǵan Jıenbaev bastap, komsomol jáne sport sala­la­ry­nyń basshylary men ortalyq komıtetten bólim meńgerýshisiniń birinshi orynbasary bolyp isteıtin men de qatystym. Saparlas bolǵan tór­teýi­­mizdiń arasyndaǵy jasy da, qyz­meti de úlken Jıenbaev edi. Sonda saparlas bolǵan úsh adam­­nan úsh túrli minez baı­qa­dym. Bireýi jas, albyrt, dúnıeni qo­lyn­da ustap turǵandaı ózin erkin sezinedi. Ekinshisi sál eresek, ol da óz kásibiniń metri sezinedi. Ekeýi ómir­ge qushtar, eshnárseden aıaǵyn jııar emes. Erkin sóılep, er­kin baılam jasaı beredi, oı­la­nyp áýre bolyp jatpaıdy, kesip túse­di. Úlkenimiz Sultan Súleı­men­uly bularǵa tipti uqsamaıdy, eń qarapaıymymyz, ki­­shi­p­eıilimiz osy kisi bolyp shyq­ty. Jymıyp kúle sóılep, eshkimdi betinen al­maıdy. Biz jastarǵa úl­kendik jasap, aqyl aıtyp, mezi etpeıdi. О́z baılamyn, óz baǵamyn buıryq retinde emes, usynys retinde sezdiredi. Qonaq úıge jıyn­nan soń oral­­ǵanda, jańaǵy keńeste aı­tyl­­­ǵan syndardyń bizge de qaty­sy bar-aý, bizde de aqsap jatqan jaılar jetkilikti, barǵan soń qol­ǵa almasaq bolmas, degendeı emeýrin bildirdi. Ol úkimet tarapynan osy sa­la­larǵa kýratorlyq etetin. Sol jol­ǵy issaparda oıǵa túıgenim: Sul­tan Súleımenuly adamdarmen qa­rym-qa­tynasta óte qarapaıym, kishipeıil, menmendigi joq, ózim bilemge sa­­lynbaıtyn demokrat bas­shy eken­­digi. Al saparlas eki jas bas­shy­dan baı­qaǵanym: bastyq­tyq­tyń yzǵary seziledi, jastary­na qara­mas­tan shı­ra­tyla sóılep, biz de qa­ra jaıaý emespiz degendeı, mań­ǵaz­dy­ǵy aıtpasa da syrtqa teýip turdy. Bireý toıyp sekiredi, bireý to­ńyp sekiredi. Jıenbaev toıyp ta, tońyp ta sekirgen joq. О́ıtkeni, ol joqshylyqty da, toqshylyqty da kórdi. Degenmen, tarshylyq kórdim dep muńaıǵan joq, eńsesi túsip, mo­ıyǵan joq. О́zine bekem boldy. Jıenbaevtyń maıdandas dos­tary­nyń biri marqum Maǵzum Kó­shekov degen aǵamen birge qyzmet­tes bolǵanym bar. Ol soǵysta bir kózin bergen, zeńbirek oǵynan ja­ra­lanyp, kontýzııa bolǵan jan eken. Shaıqastaǵy erligi týraly maı­dandyq gazetterde kóp jazy­lyp­ty. Týǵan aǵasy jýrnalıst Qa­jym Kóshekovpen soǵysqa birge attanyp, soǵystan múgedek bolyp jalǵyz oralǵan. Maǵzum Kóshekov jaýdyń eki tankisin jaıratqan degendi oqy­ǵan jas qyzmetkerler: «Máke, myna túrińizben (bul kisi shaǵyn deneli, juqa adam bolatyn) eki tankini qalaı jaırattyńyz?» degenderge daýsyn kóterip: «Ol úshin jýan bilek emes, úlken júrek kerek, sonda bári de qolyńnan keledi. Muny nege surap otyrsyńdar, senbeı otyr­syń­dar ma, onda anaý mınıstr Sul­tan Jıenbaevtan, mynaý Jeken Jumaqanov pen Ázilhan Nur­shaıyqovtan surań­dar, óńkeı sa­raýyz balapandar. Sender ne kór­dim deısińder, al biz bolsaq, ot pen sýdy belshesinen keship júr­dik, sender bul qyljaqtaryńdy qoıyńdar, áıt­pe­se taıaq jeısiń­der», dep renjıtin. Erikken jas­tar­ǵa Mákeńdi sóı­letý kerek. So­ǵys­tyń sal­qy­ny bolar, ol kisi tez ashýlanyp, tez qaıtatyn. Jaıshy­lyq­ta óte ádil, shynshyl, ótirik de­gendi bilmeıtin, birbetkeı jan edi. Meke­me­niń is-qaǵazdaryn bas­qara­t­yn, ishki tártipke baqylaý jasaıtyn. Osy qyzmetti shyn peıilimen, as­qan pedanttyqpen jú­zege asyratyn. Sultan Súleımenuly maıdandas dostaryna jylda Jeńis kúni saıyn quttyqtaý hattar joldap tu­ratyn. Ony Mákeń maqtanyp, árip­testerine oqyp beretin. Má­keń­­niń minezi shaqar, soǵys ja­ıyn sóz etkende beınebir sur­la­nyp, kózi­nen óshpendilik oty syrt­qa teýip tura­tyn. Soǵystan ja­rym­jan bo­lyp qaıtqan Mákeńdi maıdanger dos­tary qatty qur­met­tedi. Bala minezdi ańqaýlyǵyn eskerip, ony qol­pash­tap erkeletetin. Sultan Sú­leı­men­uly músir­keý sezimin bil­dir­meı: «Bizdiń Má­keń ishimizdegi eń batyr, eń jú­rekti jaýynger edi. 100-atqyshtar brıgadasynyń tań­daý­ly pýlemetshisi boldy», dep kóp­shilik kózin­she kótermelep qoıa­tyn. Buǵan Mákeń máz bolyp: «Biz­diń Sultan Súleımenuly tamasha ofıser, eń sulý jigit edi», dep maqtaı jó­neletin. S.Jıenbaev óziniń estelik ki­ta­bynda maıdandas dostary polkovnık Saqtaǵan Báıishev, starshına Ybyraıym Súleımenov, kishi leıtenant Ahmetqazy Bolatov, vzvod komandıri Rymbek Baıseıitov, leı­tenant Qalı Bilálov, maı­dan­dyq gazettiń redaktory Qasym Shá­ripov, polkovnık Ábilqaıyr Baımoldın týraly jaqsy jazdy. Onyń ishinde 280 nemis jaýyn­gerin oqqa ushyrǵan mergen Yby­raıym Sú­leımenovtiń qaryndasy Aıt­kúl­diń joldasy Jataı Juma­dilovtiń al­dynan dáris alǵan edim. Ol keıin maǵan S.Jıenbaevtyń kitabyn oqyp rıza bolǵanyn aıtty. Sultan Súleımenuly óz kita­byn­da Máskeýdiń saıası-soǵys aka­­de­mııasynyń túlegi, ataqty ásker­basy bolǵan Ábil­­qaıyr Baımoldın týraly qyz­­ǵylyqty jaılardy jaq­­sy baıan­­daı­dy. Kásibı ofıser Á.Baı­moldınniń bo­ıynan komandırge qajetti bar­lyq qasıetterdi tabýǵa bolatyn edi. Áskerı sheberlikti tamasha ıgerdi, soǵys tehnı­kasynyń tilin jaqsy bildi, urys­tarda ójet, qaı­sar minez ári tap­qyr­lyq tanyta bildi. Onyń soǵys­taǵy  jaýynger­lik erligi qazaq ás­ker­leri arasynda ańyz bop tarady, Nevel maıda­nyn­da bolǵan urysta qazaq komandıri 36 jasynda dúnıe saldy. Át­teń, jas ómiri qyrshyn ketti, dep jazdy S.Jıenbaev óz kitabynda. Munyń ózi kitap avtorynyń aza­mattyq qasıetin kórsetedi. Maı­­dan dalasynda kóz jumǵan áriptesterin umytpaı, búgingi jastarǵa jetkizýi –  ónegeli is. Bul erler esimi umyt bolmasyn degen tilekten týǵan maıdan jazbalary edi. Sultan Súleımenuly maıdanda bolsyn, beıbit eńbekte bolsyn aıanbaı qyzmet etti. Eldiń ekono­mı­kasy men áleýmettik ahýalyn jaq­sartýǵa, qoǵamdaǵy túsinistik pen birlikke, halyqtyń mádenı jáne ıntellektýaldyq ilgerileýine ba­ryn­sha atsalysty. Bul jolda ol kúsh-jigerin, jastyq jaly­nyn da, bilimi men qaıratyn da aıa­­ǵan joq. Eńbegi bosqa ketken joq, laýa­­zymy ósti, memlekettik deń­geı­degi qyz­mette boldy, túrli deń­­geı­degi nagradalardan da kende emes. Eshqashan ol boldym, toldym de­medi. Únemi izdenis ústinde júr­­di, oqydy, úırendi, bilimin je­tildirdi. Olardy kúndelikti iste paı­dalanýǵa tyrysty. Qaraýyn­daǵy qyz­metkerlerdiń babyn taba bildi. Olarǵa sheni, laýazymy kishi dep qaramady, et pen súıekten jaral­ǵan, júregi bar, sezimi bar, namys pen ar-ojdany bar azamat dep qa­ra­dy. О́ıtkeni sen laýazym jaǵy­nan bıik bolǵanyńmen, adam retinde olarmen birdeısiń. Son­dyq­tan da olardy syılaýǵa, birigip, aqyl­dasyp másele sheshýge mindettisiń, degen oı árdaıym onyń jadynda turdy. Sultan Súleımenuly egde tart­qanyna qaramastan qoǵamdyq jumystardan syrt qalǵan emes. Soǵys ardagerleri arasynda jıi bolyp, olardy jastarǵa patrıot­tyq tárbıe berý isine tartý arqy­ly úlken is atqaryp júr. Más­keýdegi Jeńistiń mereıtoılaryna baryp, áskerı sherýge birneshe ret qatysyp qaıtty. Dýbosekovo­daǵy panfılovshylardyń erlik kórset­ken jerlerinde bolyp, taǵ­zym etýdi de umytpady. Táýelsiz­diktiń elimizde berik ornyǵýyna óz úlesin qosyp keledi. Elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti N.Nazar­baev­tyń syn­darly saıasatyna qol­daý kór­se­tip, óziniń rızashylyǵyn ár­daıym bildirip otyrady. Kópshilik ara­syn­da Elbasy saıasa­tyn tú­sin­­dirýge, onyń mán-mazmunyn te­reń­nen ashyp kór­setýge kúsh salady. Elimizde bolyp jatqan qoǵamdyq-saıası oqıǵalar­dy jiti baqylap otyrady. Sultan Súleımenuly úlken ómir jo­ly­nan ótti. Biraq onyń joly biryńǵaı jeńis pen jemiske toly boldy desek, qateleser edik. Adam retinde ol biraz qıynshy­lyq­tardy basynan keshirdi. Alǵa­shyn­da tuńǵysh nemeresi Aınury mezgilsiz dúnıe saldy. Al ótken jyly qyzy – Raıhan ómirden oz­dy. Súıikti qyzynyń ómirden erte ketýi aǵamyz­dy qatty kúı­zelt­ti. Ol taǵdyrdyń jazǵa­ny­na shy­dam­dylyq tanytty. Qaıǵyr­sa da qa­ıyspady, qalǵan eki uly men ósip ke­le jat­qan nemere-shóber­e­lerin táýbe etti. Zaıyby Nuranııa ekeýi aýyrtpashylyqty birigip kó­terdi, birine-biri toqtaý aıtyp, demeý boldy. Jan jarasy qan­sha­ma aýyr bolsa da syrt kózge syr bermedi. Taǵdyrdyń jazǵa­ny­na kim daý aıtady, ishteı egilip, qaı­ǵyr­dy, qalǵan tuıaqtaryna aman­dyq tiledi. Jıenbaevtar otbasy­nan qaıǵy­s­y­na bárimiz de qınal­dyq, kúızeldik. El senimine ıe bolyp, sony taza eń­bekpen aqtaýǵa umtylý – naǵyz azamattyqtyń belgisi. Osy kúnderi toqsanǵa tolyp otyrǵan Sultekeńe bul tán qasıet. Aqyly ozyq, parasaty bıik, shashar shýaǵy mol abzal aza­matymyz, abyz aǵa­myz Sultan Súleı­men­uly­na zor den­saý­lyq tileımiz. Ábdesh QALMYRZAEV, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor. Almaty.