Innovasııalyq damý biliktilikti qalaıdy

Bizdiń kópten beri oılas­ty­ryp, birtindep iske asyra bas­taǵan ıdeıamyzǵa degen senim Pre­zıdentke elde iske qosylǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq ny­san­dardy kórsetken telekó­pir­den keıin burynǵydan da góri nyǵaıa tústi. Prezıdent aldyǵa ta­ǵy bir óte mańyzdy mindet qoı­dy, ol – «forsaıt» tehno­logııasyna (týra maǵynasynda «ýaqyttan ozý» degendi bildiredi) baǵyttalǵan zertteý ortalyǵyn qurý. Memlekettik baǵdarlamalar­dyń uzaq merzimdi sıpatqa ıe ekendigi belgili, sondyqtan olar­dyń nátıjeleri de ár jyldarda kórinis berip otyrady. Oǵan my­sal retinde júzege asyrylyp jat­qan ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damý baǵdarlamasyn keltirýge bolady. Memleket basshysy zertteý or­talyǵynyń atqaratyn fýnk­sııa­laryn da atap kórsetti. Olar­dyń qatarynda bolashaǵy bar jańa ónimderdi boljaý, jańa ónim­di ótkizetin rynokty, tuty­ný­shylardy, rynoktyń bola­sha­ǵyn, áleýetin, ónim óndirýdi tıimdi meńgerýdiń joldaryn (teh­no­logııasyn) anyqtaý sııaqty mindetter bar. Bulardyń kópshiligi marketıngten bastaý alady. Bizder, Q.I.Sátbaev atyndaǵy QazUTÝ-da menedjment magıstri, ınnovasııalyq damýdy marketıngtik basqarý máselelerimen kópten beri aınalysyp kelemiz. In­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵ­darlamasy qabyldanǵan kúnnen bastap bizde ony júzege asyrýdaǵy marketıngtiń, ásirese, ónerkásiptik marketıngtiń ma­ńy­zy men róli túrli jarııa­la­nym­darda, kóptegen halyqaralyq ǵy­lymı konferensııalarda, sımpozıýmdarda keńinen nasıhattalyp keledi. Batys elderinde ónerkásiptik marketıng qalyptasqan akade­mııa­lyq pán bolyp tabylady. Sońǵy onjyldyqta ony TMD elderiniń joǵary oqý oryndary da oqyta bastady. QazUTÝ qa­byr­ǵasynda bul pán elektıvti (tań­daýly) kýrs retinde  050511-«Mar­ketıng» ma­man­dyǵynyń 4-kýrs stýdentterine oqytylady. Biz «О́nerkásiptik marketıng» atty birinshi oqý qu­ralyn «Bilim» baspasynan 2004 jyly Reseı ǵalymdarymen bir jylda shyǵardyq. Biz kýrsty maz­mundyq jáne sapalyq turǵydan jańartý prınsıpine júgine oty­ryp, oqýlyqqa eki jańa taraý engizdik. Olar «Satyp alý marketıngi» jáne «Innovasııalyq marketıng» dep atalady. Bul oraıda biz jańa jikteý krıterııin paı­da­landyq, ol – sharýashylyq júr­gizýshi sýbektiniń fýnksııa­sy. Fýnksııalyq baǵyty boıyn­sha kásiporyndar rynogynyń (óner­kásiptik rynok)  jabdyq­taý­shy ká­siporyndar rynogy já­ne tutyný­shy kásiporyndar rynogy degen eki tıpin bólip kórsettik. Kez kelgen sharýashylyq júr­gizýshi sýbektiniń óziniń naqty qyzmetinde kásiporyndar ryno­gy­nyń eki túrimen de istes bo­latyny belgili. Aıtalyq, jab­dyqtaýshylar rynogynan óndi­ri­sin júrgizýge qajetti barlyq re­sýrstardy (shıkizat, materıaldar, tehnıka, energııa qýaty, ju­mys­shy-mamandar) satyp alady da, ózi­niń óndirgen ónimin tutyný­shy­lar rynogyna ótkizedi. «О́ner­ká­sip­tik marketıng» atalatyn qol­danystaǵy kýrstarda tek tu­tynýshy kásiporyndar rynogy ǵana qarastyrylady, ol baıyrǵy marketıngtiń belgili bir modı­fı­kasııasy bolyp tabylady, ıaǵ­nı bul jaı ǵana óndiriske arnalǵan taýarlar marketıngi. Bizdegi jańartylǵan ári ke­ńeı­tilgen «О́nerkásiptik marketıng» kýrsynda jabdyqtaý­shy­lar rynogyn zertteý «Satyp alý marketıngi» atty bólimniń páni bolyp tabylady da, ınnova­sııa­lyq damý men sıkldiń barlyq ke­zeń­derin qosa alǵandaǵy máse­le­leri men mindetteri «Innova­sııa­lyq marketıng» pánin quraıdy. О́ndirilgen taýardyń marketıngtik keshenin jáne tıisinshe ony rynokta jyljytý jáne ótkizý saıasaty men strategııasyn jasaý óndiristi-tehnıkalyq taýarlar mar­ketınginiń pánin qarasty­ra­dy. Qoldanystaǵy «О́nerkisiptik mar­ketıngtiń» negizgi máni de osy. Jahandaný,  ıntegrasııa jáne básekeniń óristeýi ja­ǵ­daıynda ry­noktarda tek jo­ǵary sapaly ári básekelestik qabiletke ıe taýar­larǵa ǵana suranys týady.  Búgin­gi tańda kásiporyndar óz ónim­deri­niń tolyqtaı sapaly jáne básekege qabiletti bolýyna arqa súıeýi tıis, al ondaı aýqymdy mindetti joǵa­ry bilikti, ıntellektýal-mamandar ǵana júzege asyra alady. Osy tur­ǵydan biz­diń stýdentterge «О́nim sapa­syn jáne báse­kelik qabiletin basqa­rý», «Taýar­lar­dy sertıfı­kattaý já­ne saralaý» sııaqty elek­tıv­­ti kýrs­tar oqyty­la­dy. Sol sııaq­ty «Menedjment», «Ká­sip­oryn­dar eko­no­mıka­sy», «Logıstıka» jáne bas­qa da osy tur­ǵylas pánder ónerkásip ká­sip­oryn­dary jumy­syna baǵyttalǵan. Qazaqstannyń tehnıkalyq kadr­­lar flagmany bolyp taby­latyn  QazUTÝ sonymen birge eldiń ın­novasııalyq damýyna óz úlesin qosýǵa daıyn, qa­zirgi za­manǵy na­ryq qyzmetkerlerin – mar­ke­tologtardy daıarlaýy so­nyń aı­ǵaǵy. Búginde oqý ornyn­da bú­kil ekonomıkalyq maman­dyq­tar boıynsha kadrlar ázir­lenedi. Seıitjan SATYBALDYULY, QazUTÝ-dyń marketıng professory, Aıgúl BÁIIMBETOVA, aǵa oqytýshy, magıstr. Almaty.