Búkilálemdik jetistikter kórmesiniń tarıhy 1851 jyly London qalasynda ótkizilgen «Barlyq halyqtardyń ónerkásiptik eńbekteriniń uly kórmesinen» bastaý alǵan. Londonda alǵashqy dúnıejúzilik kórmeni ótkizý úshin barlyq kórme qoıylymdary ornalastyrylatyn bir ǵımarat qajet boldy. Osy maqsatpen sol kezdegi qurylys jáne sáýlet óneriniń eń ozyq úlgisi bolyp tabylatyn – Hrýstal saraıy salyndy. Hrýstal saraıy búkil álem tehnıka jetistikteri aldynda bas ıetin, jańa qoǵam qulshylyq etetin jańa senim ordasy retinde turǵyzyldy. Londonda bastalǵan sol tehnıkalyq jáne tehnologııalyq jańalyqtarǵa degen umtylys úrdisi halyqaralyq kórme shejiresinde kúni búginge deıin jalǵasyp keledi.
Iá, búkilálemdik jetistikter kórmesi óziniń 166 jyldyq tarıhynda órkenıet shejiresine altyn áriptermen jazylǵan sáýlet óneriniń nebir jaýharlaryn qaldyrdy. EKSPO muralary – Londondaǵy Hrýstal saraıy, Parıjdegi Eıfel munarasy, Parıjdegi Aleksandr III kópiri, Lıon vokzaly, Venadaǵy Rotonda – álemdegi eń úlken kúmbez astyndaǵy pavılon, Melbýrndegi patshalyq kórme pavılony naq osyndaı adamzattyń máńgilik óner eskertkishteri bolyp tabylady. Astanadaǵy EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórme qalashyǵynda da álem ǵajaıyptarynyń sanatyna qosylatyn EKSPO murasy – kórme sımvolyna aınalatyn nysan boı kóterdi. Ol ulttyq bas pavılon ǵımaraty – Sfera.
Ulttyq bas pavılon ǵımaraty –Sfera álemdegi eń úlken sferalyq (barlyq núkteleri ortalyqtaǵy núkteden birdeı qashyqtyqta bolatyn tuıyq shar) ǵımarat bolmaq. Onyń dıametri 80 metrdi qurasa, bıiktigi 100 metrdi quraıdy. Sfera segiz qabattan turady. EKSPO-2017 kórmesin uıymdastyrýshylardyń jobasy boıynsha Sferanyń árbir qabaty balama elektr qýatynyń bir túrin kórsetetin bolady. Atap aıtar bolsaq, birinshi qabatta gıdroenergetıkanyń, ekinshi qabatta kún energetıkasynyń, úshinshi qabatta jel energetıkasynyń, tórtinshi qabatta bıoenergetıkanyń jáne basqa qýat kózderiniń jetistikteri kórinis tabady.
«Astana EKSPO-2017» UK» aksıonerlik qoǵamy mamandarynyń aıtýynsha, ǵımarattyń syrtqy qasbetterin qaptaǵan shyny materıaldary fotoelektrli qabyrshyqtarmen árlengen. Sóıtip, ǵımarattyń syrtqy qabaty kún energııasyn tutynyp, ony elektr energııasyna aınaldyrady. Al ǵımarattyń ústińgi qabatynda eki jel generatorlary ornalastyrylǵan. Ǵımarattyń syrtqy pishini jan-jaqtan soqqan jeldi bir arnaǵa baǵyttap, jel generatorlarynyń jumysyn júıelep otyrýǵa arnalǵan. Sóıtip, EKSPO-2017-niń «Bolashaqtyń energııasy» atty negizgi taqyrybyna saı ulttyq bas pavılon ǵımaraty tolyqtaı kún jáne jel energııasymen jumys isteıtin bolady. Túnge qaraı Sfera ǵımaraty túrli-tústi túrge enip, sansyz sáýlelermen qulpyrady. EKSPO-2017 kórmesiniń jalaýy jelbireıtin kúnderi Sfera ǵımaratynyń aınalasy qyzyldy-jasyldy jaryq shashatyn shoýǵa aınalady.
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretti túsirgen
Erlan OMAROV,
«Egemen Qazaqstan»
