Áleýmet jáne áleýet

«Táýelsizdik jyldarynda Qazaqstanda áleýmettik memlekettiń berik irgetasy qalandy. Qazaqstan obektıvti túrde ortasha Eýropa elderiniń áleýmettik damý sapasy deńgeıine naqty jaqyndady». Bul – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sózi. Memleket basshysy Astanada ótken Indýstrııalandyrý kúnine arnalǵan telekópir barysynda «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» baǵdarlamasyn jarııa etken kezde osyndaı oı aıtqan bolatyn. Odan beri de bes jyl syrǵyp óte shyqty. Táýelsiz Qazaqstan demokratııalyq damý jolymen ósip-órkendep keledi, elimizde saıası áleýmettik jańǵyrtý jalǵasyp jatyr. Táýelsiz memleketimizde azamattyq qoǵamnyń irgetasy nyq qalanyp, qazaqstandyqtardyń ómir súrý deńgeıi joǵarylap, áleýmettik-turmystyq máseleleri ońtaıly sheshilip keledi. Bul – Elbasy saıasatynyń naqty nátıjesi. О́ıtkeni, Memleket basshysy áleýmettik máselelerdi keıinge qaldyrýǵa bolmaıtynyn aıtyp, ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa qaramastan, bul salaǵa aıryqsha nazar aýdaryp, eleýli isterdi eńserdi. Onyń nátıjesi men ıgiligin Qazaqstan halqy kórip otyr. Sonymen, egemen elimizde áleýmettik saıasat nyq ornyqty. Endi bul baǵytta alǵa qoıylǵan naqty mindetter men maqsattardy júzege asyrý qajet. Bul aıtýǵa ońaı bolǵanymen, oryndalýy qıyn kúrdeli másele. О́ıtkeni, onyń túp-tamy­ry keshegi keńestik kezeńge jal­ǵasyp jatyr. «Memleket óltirmeıdi» degen masyldyq pıǵyl keıbireýlerdiń sana­syna sińip qalǵany sonshalyq, olar ja­nyn qınap jumys istegisi kelmeıdi. Biraq soǵan qaramastan, jaqsy da jaı­ly ómir súrýdi qalaıdy. Arqany keńge sala­tyn ýaqyt emes qazir. Naryqtyq eko­nomıka jaǵdaıynda adam eńbegi birin­shi kezekke shyǵýy tıis. Memleketke ala­qan jaıatyn masyldyq pıǵyldan túbe­geı­li arylý qajet. О́ıtkeni, bul áleý­met­tik jańǵyrtýǵa kedergi kel­tire­tin kesel-kesapat. Áleýmettik masyl­dyq jap­paı beleń alǵan jaǵdaıda mem­leket­tiń ekonomıkalyq quldyraýy men daǵ­dary­­syna ákelýi ábden múmkin. Kerek de­seńiz, damyǵan elderdiń ózin ishteı irip-shi­ritetin, keri tartatyn osyndaı ke­leń­sizdiktiń aldynda dármensiz bolyp qalýy ábden múmkin. Ony joıýdyń bir-aq joly bar, ol – árkimniń qajyrly da eseli eńbek etýi. Elbasynyń Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamy ıdeıasyn usyn­ǵany­nyń da túp-tórkini osynda jatsa kerek. Memleket basshysy osy eńbe­ginde «Álemdik órkenıettiń barlyq qun­­dy­lyqtary, barlyq ekonomıkalyq jáne mádenı baılyqtar vırtýaldy qar­jy ıns­tı­týttarymen emes, adamnyń eń­begi­men jasalady», degen edi. Shynyn­da da solaı ǵoı. Masyldyqty ysyryp qoıyp, jurttyń bári jappaı jumyla ju­mys istese, alynbaıtyn asý joq ekeni aı­dan anyq. «Memleket shetsiz-sheksiz donor emes, azamattar ál-aýqatynyń ósýi úshin jaǵdaı týǵyzatyn áriptes», dep atap kórsetken bolatyn Elbasy. Táýel­siz mem­leketimiz osy áriptestikti joǵa­ry deń­geıde oryndap keledi. Eń bastysy, eńbek adamy úshin barlyq jaǵdaı jasalyp otyr. Pavlodar oblysynda kúre joldyń boıynda, oblys ortalyǵynan bar-joǵy 70 shaqyrym qashyqtyqta Qalqaman kenti bar. Kenshiler qalasy – Ekibastuz da Qalqamannan alys emes, otyz shaqyrym. Biraq, soǵan qaramastan, kúnkóristiń qamymen jaqyn qalalarǵa Qalqamannan údere kóship jatqan halyq joq. Nege? – О́ıtkeni, jumys isteımin, tabys tabamyn degen adamǵa Qalqamanda da, aına­lasyndaǵy aýyldarda da múm­kindik mol. Qazir jer-jerde kooperatıvterdi qurýǵa talpynys jasalyp jatyr ǵoı. О́te durys qadam. Uzaq jyl aýyl sharýashylyǵynda qyz­met jasaǵandyqtan, bul sala­nyń jaı-japsaryn bir kisideı bile­min. Koo­peratıvter qurylsa, aýylsharýa­shylyq ónimderin tıimdi baǵaǵa ótkizýmen birge jańa jumys oryndary ashylady, – deıdi Qalqaman okrýginiń ákimi, Aqsý aýdanynyń qurmetti azamaty Jambyl Túsipbekov. – Taǵy bir aıtarym, Elbasy­nyń eńbekti baǵalaý, eńbek adamynyń bedelin kóterý baǵytyndaǵy saıasatyn tolyq qoldaımyn. Bul áleýmettik jań­ǵyrtý maqsatyndaǵy jumystyń nátı­jesi. Jańa óndirister men jumys oryn­dary ashylyp, orta tap qalyptasyp, áleý­mettik kepildemeler keńeıe tústi. Munyń bárin halyq kórip-bilip otyr, olar­dyń sanasyna silkinis jasaıtyny sózsiz. Qalqaman kentiniń ákimi áli de bolsa aýyrdyń ústimen, jeńildiń astymen júrip, az jumys istep, kóp «tabys» tabýdy oılaıtyndar, aýadan aqsha jasaýdy kókseıtinder bar ekendigin búgip qala almady. Muny Elbasy áleýmettik ınfantılızm degen edi. Bul da áleýmettik jańǵyrtýǵa kesirin tıgizetin kesel. – Áleýmettik jańǵyrýdyń nátıjeli bolýy adamdardyń belsendi is-qımy­lyna, aq-adal eńbegi men áleýmettiń shyǵarmashylyq áleýetiniń ashylýyna tikeleı baılanysty. Bir sózben aıtqanda, áleýmettik jańǵyrýǵa bárimiz de belsendi úlesimizdi qosýǵa tıistimiz. О́ıtkeni, munyń bári qazaqstandyqtardyń jaq­sy turmys-tirshiligi úshin jasalyp jatqan qadam. Kóp uzamaı áleýmettik jańǵyrtýdyń nátıjesin tolyq baıqaıtyn bolamyz. Oǵan eshqandaı kúmán joq. О́ıtkeni, áleýmettik saladaǵy reforma boıynsha Qazaqstan basqa memleketterge úlgi. Basqasyn aıtpaǵanda, zeınetaqy júıesi, densaýlyq saqtaý, bilim berý salalaryn alaıyqshy. Maqtanyshpen aıtýǵa bolatyn jumystar júzege asqan joq pa? Álemdi ekonomıkalyq daǵdarys kezip júr, al Qazaqstandaǵy halyqtyń turmysy men kúnkórisi basqa eldermen salystyrǵanda kósh ilgeri, – deıdi Jambyl Túsipbekov. Iá, elimizde áleýmettik jańǵyrtý jumystaryn odan ári tereńdetý baǵy­tynda keshendi is-sharalar júzege asyp keledi. Bul úshin, eń aldymen, áleýmet­tik baǵyttaǵy zańnamalardy jetildirý belsendi qolǵa alyndy. Bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet, sport, azamattyq qoǵam ınstıtýttarynyń qyz­­­­meti jáne taǵy da basqa áleýmettik ma­ńyz­dy salalar arnaıy zańnamalyq akti­lermen rettele bastady. Bul salalarda áli de bolsa zańnamalyq turǵyda sheshimin tabýy tıis túıindi máseleler bar. Máselen, Ulttyq biryńǵaı testileý. Bul týraly Elbasy da aıtqan bola­tyn. Tıisti mınıstrlik tapsyrmaǵa sáı­kes jumystardy júrgizip, testileýdiń tár­tibine ózgerister engizildi. Mine, osyndaı ózekti máselelerdi zańdyq turǵyda ret­teý áleýmettik jańǵyrtý isin óz deń­geıinde ilgeriletýge eleýli septigin tıgizbek. Áleýmettik-eńbek qatynastary­nyń tıimdi modelin qalyptastyrý, qazaq­­standyqtardyń turmys-tirshili­gin jaqsartyp, ómir jasyn ulǵaı­tý, áleýmettik prosesterdi memlekettik basqarýdyń ońtaıly júıesin qalyp­tastyrý baǵytynda da aýqymdy is-sharalar júzege asyp keledi. Bul áleý­mettik jańǵyrtý maqsatyndaǵy naqty qadam ekeni sózsiz. Onyń bári áleýmettiń áleýetin arttyrý baǵytynda qolǵa alynyp, ońtaıly sheshimder taýyp jat­qan ıgilikti ister. Bul turǵydaǵy jumys­tar aldaǵy ýaqyttarda da óz jalǵasyn taba bermek. Ǵalym OMARHAN, «Egemen Qazaqstan»