Bilim men daǵdy ushtassa

Qazaqstan­da­ǵy bilim be­rý júıesinde bi­lim sapasyn óz­gertýdiń ózekti máse­le­leriniń biri – jalpy bilim beretin mek­tepterde jańar­tylǵan bilim berý baǵdarl­ama­syn engizý. Ja­ńar­tylǵan bi­lim berý baǵdarlamasy – zaman talabyna saı keleshek urpaqtyń jan-jaqty quzyrettiligin qalyptastyratyn baǵdar­lama. Bul baǵdarlamanyń geografııa pánin oqytýdaǵy basty ereksheligi – bilimdi fýnk­sııalyq jáne shyǵar­mashylyqpen qoldaný, zertteý jumys­taryn júrgizý, aqparattyq-kommýnı­ka­sııalyq tehnologııalardy qoldana otyryp, derekter bazasyn óńdeý, jınaqtaý, toptastyrý jáne túrli formada usyný (mysaly ınfografıka, kartogramma, kartodıogramma, Exsell baǵdarlamasyndaǵy túrli kesteler men dıagrammalar), kommý­nıkatıvti qarym-qatynas damytýda tildik daǵdylaryn (oqylym, jazylym, aıty­lym, tyńdalym) qalyptastyrý, bir sóz­ben aıtqanda, HHI ǵasyrda qajetti keń aýqymdy daǵdylardy damytý. Bul daǵdy­lardy oqýshy boıyna qalyptastyrý úshin, muǵa­limniń boıynda da osy daǵdylar bolýy shart, ıaǵnı muǵalim oqýshylarmen shy­ǵar­mashylyq qarym-qatynasta bolýy tıis. «Geografııa» páni boıynsha oqý baǵdar­lamasynyń maqsaty – dúnıeniń geogra­fııa­­lyq beınesin tutas qabyldaıtyn, geo­gra­­fııalyq oılaý qabileti damyǵan, osy pán­­niń ádisteri men tilin biletin jáne qol­dana­­­tyn, geo­grafııalyq mádenıeti bar tulǵa tárbıeleý. «Geografııa» páninen ja­ńartylǵan oqý baǵdar­la­masynda tómendegideı erek­she­likter kórinis alady. Olar: daǵdy men bilim­derdiń bir maqsatqa birigýi, ıaǵnı oqý maqsatyna daǵdy­lar arqyly jetý, zertteý ádis­teri negizinde ámbebap maqsat­tardyń ár taqyryptarda kó­rinis alýy, mysaly, dalalyq, kartografııalyq ádister t.b, tanymdyq áreket, ıaǵnı synı turǵydan oılaýǵa baılanys­ty belsendi ádister arqyly oqytý, paıdalanýǵa bolatyn resýrstardyń ártúrliligi, ár sabaqtyń praktıkalyq ba­ǵyty, sondaı-aq, tildik maqsattar, ıaǵnı tildik daǵdyny damytý maqsatynda til­dik 4 daǵdy oqý josparynda bir-biri­men óte tyǵyz baılanysqandyǵy, oqý­shy­­nyń óz oıyn, pikirin, kózqarasyn túrli mysaldar arqyly jetkize bilýi, pán mazmu­nynyń spıraldi qaǵıdatpen beri­lýi, ıaǵnı taqyryptar jyl boıy qaıta­lanyp otyrǵanymen, synyp ósken saıyn kúrdelenip otyrýy. «Geografııa» páni boıynsha usynylǵan taqyryptar, pánaralyq baılanystardy júzege asyrý jergilikti komponent­ter negizinde berilgen, sonyń barysyn­da oqýshynyń boıyna ulttyq qundy­lyqtarmen birge azamattyq jaýapkershilik, qurmet, yntymaqtastyq syndy qasıetterdi qalyptastyrýǵa jaǵdaı jasalady. Ashyq aqparattyq keńistikte qajetti resýrstardy qoldanýda ulttyq qundylyqtardy bala boıyna sińirý úshin jergilikti komponentter negizinde oqytýdyń mańyzdylyǵy zor. Jańartylǵan oqý baǵdarlamasyn­da oqýshynyń bilim jetistigin shynaıy baǵa­laý úshin krıterıli baǵalaýdyń en­gizilýi de oryndy, sebebi, ol muǵalimderdi naq­ty­lyqqa mashyqtandyratyn, oqýshy­lardyń quzy­ret­tiliginiń qalyptasýyna jáne jeke tulǵanyń qalyptasýyna múm­kindik beretin birden-bir júıe, mundaǵy baǵalaý maqsatqa jetý úshin aldyn ala belgilengen jetistik krıterıleri arqyly júrgiziledi. Oqý baǵdarlamasynyń taǵy bir jeńil­digi, naqty bir taqyryp usynylmaıdy, beril­­gen 6 taraý: geografııalyq zertteý ádis­teri, kartografııa jáne geografııalyq derek­ter bazasy, fızıkalyq geografııa, áleý­me­t­tik geografııa, ekonomıkalyq geo­grafııa, eltaný jáne saıası geografııa negi­zinde muǵalim óziniń kásibı biliktiligi men shyǵar­mashylyǵyna qaraı jáne ýaqyt tala­byna saı taqyryptar tańdap alady, ıaǵnı toly­ǵymen muǵalimniń avtono­mııa­sy saqtal­ǵan. Budan ár muǵalimniń ózdi­ginen úz­diksiz bilim alýy júzege asyryla­dy, sonyń barysynda kásibı sheberligi shyńdalady. Qazirgi zaman talabyna saı ár muǵa­lim­niń aqparattyq kommýnıkatıvti teh­no­­lo­gııalarmen jumys jasaý barysy joǵary deńgeıde bolýy tıis. Sondyqtan oqý baǵdar­lamasynyń «Zertteý jáne zertteý­shiler», «Geografııalyq kartalar», «Geogra­fııalyq derekter bazasy» taraý­lary­nyń oqý maqsattary AKT qoldanýdy tikeleı talap etedi, atap aıtsaq, ınternetti qoldana otyryp aqparattardy izdeý, taldaý, óńdeý, jınaqtaý, elektrondy kesteler men grafıkalyq qosymsha­lar­dy qoldanyp, derektermen jumys jasaý, PowerPoint baǵdarlamasy arqyly túrli tusaý­keserler daıarlap, ony synyp aldyn­da qorǵaý, ınterbelsendi taqtanyń múmkin­dikterin paıdalaný. Bul óz kezeginde oqýshy­men qatar muǵalimge de aqparattyq quzy­rettilikterin damytýǵa birden-bir sebep. Sózimdi qoryta kele, jańartylǵan baǵdar­lamany oqytý júıesine engizý arqyly oqýshyǵa daıyn bilimdi bermeı, bilimdi ózdi­ginen meńgerýine jaǵdaı jasaımyz, sonyń barysynda jan-jaqty izdene­tin, ár kúnin boljaı alatyn, alǵan bilimin ómir­de qoldana alatyn tulǵa tárbıe­leımiz, ol biz úshin zor múmkindik jáne ony tııa­naq­ty júzege asyrý muǵalimniń sheberli­gine baı­lanysty dep bilemin. Maral JÚNISBAEVA, Fızıka-matematıka baǵytyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń geografııa pániniń muǵalimi Astana