Bahtııar ÚDERBEKOV: «Bizdiń aldymyzǵa buryn eshkimge júktelmegen mindetter qoıyldy»

«Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» bas arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy dırektorynyń logıstıka jónindegi orynbasary Bahtııar ÚDERBEKOV ishki jáne syrtqy tranzıtti aıtarlyqtaı ulǵaıtýǵa múmkindik beretin «NOMAD»  aqparattyq logıstıkalyq joba júıesin engizý týraly áńgimelep berdi.  – Arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń is júzindegi mártebesi qandaı jáne onyń Qazaqstandaǵy basqa AEA-tardan qandaı aıyr­mashylyǵy bar? – Logıstıkalyq AEA – bul Qazaqstan aýmaǵynda jáne memle­kettik shekara arqyly ótkizý pýnk­tine jaqyn mańda qurylǵan arnaıy ekonomıkalyq aımaq. Ádette, avtomobıl kóligi úshin ótkizý pýnkti jasalady nemese bizdegi sııaqty, «Altynkól» stansasyndaǵydaı temir­ jol kólikterine arnalǵan ótkizý pýnkti bolýy múmkin. Qazaq­standaǵy basqa AEA-dan birinshi aıyr­mashylyǵy mynada – AEA logıstıkalyq aýmaǵy­na ákelinetin taýarlar erkin kedendik aımaqtyń rásim­deýine kedendik deklarasııalaýsyz ornalastyrylady. Bul rette múddeli tulǵanyń taýarlardy túsirýge, qaıta tıeýge, sondaı-aq, kedendik deklarasııalaýǵa baılanysty eshqandaı qosymsha shyǵynsyz, taýardy basqa kólik quralyna jetkizetin kólik quralyn aýystyrýǵa múmkindigi bolady. Ekinshi ereksheligi, taýardy erkin kedendik aımaqtyń kedendik rásim­deýine ornalastyrý úshin AEA logıstıkalyq rezıdentimen taýar­lardy qoımaǵa jınaý jáne saq­taýdyń osyndaı túrine baılanysty júk operasııalary boıynsha qyzmet kórsetý jónindegi shart jasasa bolǵany. – «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA damýy­nyń negizgi baǵyttary týraly aıtsańyz. – Búgingi kúni «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA damýynyń negizgi vektory onyń tranzıtin ulǵaıtý bolyp tabylady. Bul jerde AEA kedendik tazalaýǵa arnalǵan jáne taýardy ári qaraı EAEO aýmaǵy bo­ıynsha tasymaldaıtyn logıstıkalyq ortalyq retinde Qazaqstan arqyly ótetin tranzıt úshin ǵana emes, sondaı-aq ishki taýar tasymalyna da paıdalanylady. Tranzıtti ulǵaıtý damý dınamıkasyna oń áser etedi jáne aımaqtyń basqa salalaryn da alǵa tartady degen oıdamyz. – AEA men óńirlik logıs­tıka­nyń damýynda aqparattyq júıelerdiń atqaratyn róli qan­daı? «Qorǵas-Shyǵys qaqpa­sy» AEA aqparattyq júıeleri týraly tolyǵyraq aıtyp berseńiz. – Eń iri álemdik operatorlardyń biri Dubai Port World (DP World) kompanııasynyń bergen keńesteri­niń arqasynda biz qazir basqarýshy kompanııanyń, mem­lekettik organdardyń, AEA rezıdentteri men klıent­teriniń ózara is-qımylynyń kóp fýnksıonaldy aqparattyq platformasy – «NOMAD»  platformasyn qurdyq.  Biz tańdaý jasaǵanda, DP World kompanııasy tarapynyń konsaltıngine toqtalǵanymyz kezdeısoq emes ekenin erekshe atap ótkim keledi. Búgingi tańda bul kompanııa álemniń 40 elinde 77 termınalǵa ıe bolyp otyr. DP World álemdik iri ınvestordyń jáne developeri BAÁ úkimetine tıesili Dubai World kompanııasynyń qaramaǵynda. «NOMAD» negizgi qyzmeti barlyq múddeli tulǵalardyń arasyndaǵy baı­­lanysty qamtamasyz etý, son­daı-aq, AEA-daǵy kúndelikti bıznes-úderisterdi avtomattandy­rý bolyp tabylady. Is júzinde biz AEA elektrondyq beınesin qur­ǵymyz keledi. Bul platformada barlyq logıstıkalyq úderiske qa­ty­sýshylar ózara birlesip jumys is­teı alady. Búginde Qazaqstanda mun­daı ortaq platforma joq, tek je­ke­legen kishigirim júıeler ǵana bar. Bul tranzıtke baılanysty, taýarlardy trans­shekaralyq ótkizýge, kólik quraldaryna qatysty úde­risterdi aqparattyq tehnologııalarmen qamtýǵa jasal­ǵan alǵashqy qadam. Bizdiń aldymyzda elimizdiń tran­zıttik áleýetin damytý mindeti tur. Qolda bar Qazaqstandaǵy tranzıt dálizinen, jabdyqtardan basqa, logıstıkanyń tabysty damýy ınfraqurylymdardy jáne aqparattyq qamtamasyz etýdi talap etedi. Búginde bul onsyz tıimdi damý bolmaıtyn qajettilik. Mundaı aqparattyq júıesiz, Qazaqstan – kartadaǵy qara daq qana. Biz qazir tranzıttik dálizimizdegi Shyǵys qaq­pasynda aqparattardyń paıda bolýyna kúsh salýdamyz, biz ony Qytaıdyń Lıanıýngan portynan bastadyq. Jol boıy aqparattar jınaqtalady, sóıtip naqty bir tasymaldaý joly boıynsha daıyn derekter bazasyna aınalady. Ári qaraı bul aqparat taýar qaıda barsyn, meıli Qazaqstannyń ishinde, TMD, Qytaı nemese Eýro­pa bolsyn, barlyq núktelerge qol­jetimdi bolmaq. Aqparattardyń qaıtalanbaýy úshin memlekettik organdardan beriletin barlyq ruq­sat qujattardan bastap qonaqúı brondaý, taksı shaqyrýǵa qatysty qolaısyzdyqtardy boldyrmaý úshin biz osy tranzıtke qatysýshylardyń barlyǵy úshin qoljetimdi aqparatty usynamyz. Sondaı-aq, osyǵan uqsas júıelerdi engizý kólik túrleri arasyndaǵy básekelestikten aryltyp, mýltıqashyqtyq platfor­masynda ózara belsendi is-áreket­ter jasaýǵa múmkindik beredi. Osy­laısha, júkti tasymaldaýdy barlyq kólik múmkindikterin paıdalana otyryp josparlaýǵa bolady. Mysaly, uzaq kútip turmaı-aq belgili bir aýmaq aralyǵynda avtobýs kóligin, al joldyń basqa bóliginde temir­jol kóligin paıdalanýǵa bolady. Bizdiń aldymyzǵa buryn eshkimge júktelmegen mindetter qoıyldy. Tek qana avtomobıl kóligi boıyn­sha biz táýligine 200 birlikke deıin qyzmet kórsetemiz, al avto­mat­tand­yrylǵan úderissiz ol múmkin emes. – «NOMAD» bolashaqta qandaı múmkin­dikter be­redi? – «NOMAD» kólik kirgen kezden bastap ol týraly aqparatty jınaı bastaıdy, sodan keıin ári qaraı júrgen joldaǵy barlyq aqparattardy jınap, shyǵatyn kezde keden úshin júktiń kólemi, radıasııalyq baqylaý jáne ta­ǵy basqa derekteri boıynsha elek­trondyq jýrnaldy jasap beredi. Bolashaqta biz álemdik porttar júıe­sine ıntegrasııalanýdy josparlap otyrmyz. Bul qaýipsiz jetkizý tizbegin qamtamasyz etý úshin jáne elek­trondyq qujat aınalymyna negizdelgen «GreenCustom – Jasyl keden» tehnologııalarynyń belsendi engizilýine baılanysty kólikterdiń shekarada turyp qalý problemalaryn sheshýdi qamtamasyz etýge qajet. Sondaı-aq, «NOMAD» sybaılas jemqorlyqpen kúres baǵytynda óte kóp nárse beredi, óıtkeni úderiske qatysýshylardyń barlyǵy úshin búkil jumystar ashyq jasalady. Taǵy bir aıta ketetin jaıt, Qazaqstanda mundaı aqparattyq júıeni engizý, ókinishke qaraı, noý-haý emes, búginde bul eń ózekti qajettilik jáne onsyz tolyqqandy logıstıka bolmaıdy. Mundaı aqparattyq júıeniń bolýy tasymaldanatyn taýarlardyń ıeleri­ne ózderiniń tóleıtin saqtandyrý tólemderin tó­men­detýge múmkindik beredi. Eger siz óz taýaryńyzdy jol boıyndaǵy kez kelgen núktede kórseńiz, eger siz búkil úderistiń ashyq júrip jat­qanyn bilseńiz – onda táýe­kel­der barynsha az degen sóz, al ol óz keze­ginde júkti saqtandyrý qunyn tómendetedi. – «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA obek­tilerinde kimder jumys isteıdi? Sizdiń oıy­ńyzsha óńirdegi kadr máselesi qansha­lyqty ózek­ti? – Kadr resýrstary problemasy Almaty oblysynda ǵana emes, jalpy el boıynsha ózekti máselelerdiń biri dep aıtýǵa bolady. Aıta keteıik, búgingi tańda Almaty oblysynyń Panfılov aýdanynda jas mamandar úshin mansaptyq ósýge jol ashyq. Mysaly, arnaıy ekonomıkalyq aımaqtan basqa, osy óńirde «Jańa Dýbaı» dep atap júrgen «qurǵaq port», «Altynkól» temir jol stansasy, sondaı-aq, «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA jobasymen jıi shatastyratyn «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqara­lyq or­talyǵy jumys isteıdi. Jaqyn ornalasqan Almaty qalasynyń arqasynda kadr problemasy qysqa mer­zimniń ishinde oń sheshilýi múmkin. Almatydaǵy QazATK, KÝPS, Halyq sharýashylyǵy sııaqty, logıs­tıka, kólik, qoıma sharýashylyǵy jáne basqa da mamandar daıarlaıtyn salalyq oqý oryndarynyń bolýy kadrlardyń jetispeýshiligin joıady degen úmittemiz. Sondaı-aq, DP World serik­testerimizben birlesip, AEA kompanııasyn basqarýshy qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrý boıynsha turaqty jumys júrgiziledi. Qazirgi kezde AEA aýma­ǵynda QazATK fılıalyn ashý jóninde jumystar belsendi túrde júrgizilýde. Biz óńirimizdegi ortasha jalaqyny elimiz boıynsha osy saladaǵy ortasha jalaqydan eń bolmaǵanda 50%-ǵa arttyrý týraly aldymyzǵa maqsat qoıyp otyrmyz, bul neǵurlym bilikti kadrlardy ózimizge tartýǵa múmkindik beredi. – AEA tarapynan sybaılas jemqorlyq táýekelderin azaıtý jáne ondaı jaǵdaılar týyndap jatsa, shyǵyndardy azaıtý boıynsha qandaı jumys júrgiziledi? – Álemdik qaýymdastyqta sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres ár azamattyń boryshy bolyp sanalady. О́kinishke qaraı, bizdiń qoǵamda sybaılas jemqorlyq­qa qarsy kúres – memlekettik organdardyń jumysy degen pikir qalyptasqan. Biz kompanııa ishinde de, odan tys jerde de sybaılas jemqorlyqqa tózbeý­shilikke umtylamyz. Búgingi tańda bizdiń aldymyzda sheteldik ınvestorlardyń belgili bir talaptaryna, sonyń ishinde sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres máselesine sáıkes bolý qajettiligi tur. Qazir biz halyq­aralyq sáı­kestik sertıfıkatyn jáne sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúres standartyn alý úshin jumys jasap jatyrmyz. Iri halyqaralyq ınvestorlar mundaı standarttary joq kompanııaǵa ınvestısııa salmaıdy. Iаǵnı, bul biz úshin sybaılas jemqorlyqty boldyrmaý naqty qajettilik bolyp tabylady. Sybaılas jemqorlyq táýekelderi týyndaǵan jaǵdaıda oǵan qarsy qalaı áreket jasaý kerektigin árbir qyzmetkerdiń bilýi tıis. Bul – bú­kil kompanııanyń qyzmetine qa­tysty, qujattardan resimdeýden bas­tap, qyzmetkerlerdi kótermeleý nemese jazalaýmen aıaqtalatyn uzaq úderis. Bizdiń qazaqstandyq zań­nama, ádette postfaktým jumys isteıdi, ıaǵnı sybaılas jemqorlyq jasalǵannan keıin jazalaıdy, al eýropalyq zańdar – osy quqyq buzýshylyqty boldyrmaýǵa tyrysady. Olar sybaılas jemqorlyqqa qarsy ózderiniń ishinde ǵana kúresip qoımaı, bul úderiste sheteldik kompanııalardy óz standarttaryna sáıkes bolýǵa májbúrleıdi. Sondaı-aq, sybaılas jemqorlyq úshin jáne kúmándi seriktestermen yntymaqtastyqta bolǵany úshin salynatyn aıyppuldar Eýropada óte salmaqty, sondyqtan ınvestorlarymyz bizge de osyndaı talaptar qoıady. Sybaılas jemqorlyq táýekelderin tómendetýge baılanysty adamı faktordyń áserin «bir tereze qaǵıdaty» boıynsha tómendetý jáne sybaılas jemqorlyqtyń paıda bolý táýekelin azaıtý úshin AEA qatysý­shylarǵa onlaın re­jiminde qyzmet kórsetetin «NOMAD» aq­parat­tyq júıesin engizý jumys­tary atqarylyp jatyr. Qaty­sýshyǵa memlekettik organ­­dar­men baılanys jasamaı-aq, tek kompanııanyń basqarýshysymen tikeleı qatynasýǵa bolady. – Elektrondyq saýda-sat­tyqty damytý baǵy­tyn­da «Qor­ǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA tara­pynan qandaı qadamdar jasalyp jatyr? – О́zderińizge belgili, elek­trondyq saýda – bul qazirgi zamanǵy saýdanyń trendi. Elektrondyq satýdyń kólemi qarqynmen ósýde jáne bul faktordy eskermeý qatelik bolady. Basqarýshy kompanııa, árıne, AEA qatysýshylarynyń bul úderiske qatysýy úshin bar­lyq jaǵdaıdy jasaıdy. AEA-nyń aýmaǵynda halyqaralyq poshta qatynastary oryndaryn ashý josparlanǵan. QTJ Eks­prespen birlesip ekspress-júkterdi jóneltý jobasy jasalyp jatyr. Elimizdiń eń iri megapolısi Almaty qalasynyń jaqyn (300 km) ornalasýy jáne Batys Eýropa – Batys Qytaı jańa kúrejolymen júkti jetkizýdiń yńǵaıly bolýy ta­ýardy sońǵy tutynýshyǵa jetkizýdi uıymdastyrý úshin ınternet alańdaryn tıimdi paıdalanýǵa múmkindik beredi. – Áńgimemizdi kompanııanyń kelesi jylǵa qandaı jospar­lar jasap otyrǵanymen qorytyn­dylasaq. – Birinshi kezekte bul – bizdiń «NOMAD» ap­parattyq-baǵdar­lamalyq jobamyzdy júzege asyrý. 2017 jyly birinshi toqsannyń aıaǵynda aqparattyq júıeni óner­kásiptik paıdalanýǵa engizý jos­par­lanýda. Qazir qyzmettik testileýdi aıaqtaımyz, sodan keıin qosymsha testileýge kóshemiz. Ony 100-den astam adam jasady. «NOMAD» platformasyn daıyndaǵan eń myqty otandyq kompa­nııalar, al keńes­shiler, joǵaryda aıtyp ketken DP World boldy. Bul júıe qandaı bolýy kerek, olardyń qan­daı damý joldary bar, nege umtylý kerek degen máse­le­lerdi solar túsindiredi. Maqsatymyz barlyq logıs­tıka­ǵa qatysýshylardyń ózara is-áreket­teriniń biryńǵaı platformasyna qol jetkizý boldy. Biz aldaǵy ýaqytta ınvestorlar sanyn arttyrýdy jos­parlap otyrmyz. Búgingi kúni biz eki qytaılyq pro­vın­sııamen, birneshe eýropalyq ınvestorlarmen jáne reseılik kompanııamen jumysymyzdy jalǵastyryp jatyrmyz. Qatysýshylar «NOMAD» biryńǵaı aqparattyq logıstıkalyq júıeni paıdalana otyryp «bir tereze qaǵıdaty» boıynsha jumys isteıdi dep josparlanýda. Taǵy bir mańyzdy máseleni aıta keteıin, bizdiń júıeniń kómegimen halyqaralyq tasymaldaýshylar men óndirýshiler qazaqstandyq kompanııalarmen jaqyn tanysa alady jáne logıstıka boıynsha seriktes retinde olardy tańdaı alady. Áńgimelesken Sanjar ÁMIRHANOV