Táýelsizdik shekaradan bastalady

1992 jyldyń 18 tamyzynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan Respýblıkasynyń shekara áskerleri týraly» Jarlyǵy jarııalandy. Sol sátten bas­tap KSRO Memlekettik qaýipsizdik komıteti qyzyl týly Shekara okrýginiń qurylymdary men bólimderi táýelsiz elimizdiń shekara áskerleriniń negizine aınaldy. Osy ýaqyttan bas­tap 18 tamyz Shekara áskerleriniń qurylǵan kúni bolyp esepteledi. Qazaqstandyq shekarashylar, eń aldymen, Qazaqstan Respýblıkasy men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń arasyndaǵy shekara bóligin kúzetýdi qolǵa aldy. Onyń uzyndyǵy – 1718 shaqyrym. Al qazirgi tańdaǵy shekarashylarymyzdyń kúzetetin shekara syzyǵynyń uzyndyǵy 15 myń shaqyrymnan asady. Osy oraıda, Elbasymyzdyń memlekettik shekarany anyqtaý, belgileý jóninde atqarǵan ushan-teńiz eńbegin erekshe atap ótken oryndy. Memleket basshysynyń «Dúnıe júzi memleketteri ishinde aýmaǵy boıynsha toǵyzynshy oryndy alatyn Qazaqstan shekarasy, barlyq ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa qaramastan, taıaý jyldarda senimdi qorǵalatyn bolady», degen sózi shekarashylarǵa qanat bitirdi. Kórshi memlekettermen shekara syzyǵyn anyqtaý boıynsha kelissózder júrgizý, delımıtasııa, demarkasııa úderisterin ótkizý ońaı bolǵan joq. Biraq, Memleket basshysynyń salıqaly saıasatynyń arqasynda osy má­seleler ońtaıly sheshimin taýyp jatty. Shekara áskerleri birtindep memlekettiń belgilengen jańa shekara bólikterin kúzetýge kiristi. Memlekettik shekarany kúze­­týdi tıimdi uıymdastyrý maq­satynda bes óńirlik basqarma quryldy. Atap aıtqanda, ońtústik shepti qorǵaý, memlekettik shekarada ekstremıstik toptardyń is-qımyldaryn aýyzdyqtaý, sondaı-aq, qarý-jaraq, oq-dári, esirtki quraldarynyń jáne zańsyz mıgrasııany toqtatý maqsatynda 2000 jyly «Ońtústik» óńirlik basqarmasy quryldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń shyǵys shebin kúzetý maqsatynda 2002 jylǵy 31 mamyrda «Shyǵys» óńirlik basqarmasy quryldy. Qazaqstan Respýblıkasy UQK Shekara qyzmetin jaılastyrý men damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyna sáıkes 2002 jyldyń 17 tamyzynda Qostanaı qalasynda «Soltústik» óńirlik basqarmasy quryldy. «Batys» óńirlik basqar­masy­nyń negizgi kúsh-jigeri Kaspıı teńizindegi aýmaqtyq prob­lema­larǵa baılanysty týyndaı­tyn jaǵdaılardy anyqtaý, shetel­diń arnaýly qyzmetteriniń bar­laý-búldirýine qarsy turý, memle­kettik shekaradaǵy zańsyz qarýly toptardyń is-qımylynyń jolyn kesý, Kaspıı teńiziniń bıoresýr­syn qorǵaý, kontrabandalyq qarý-jaraqtyń, oq-dáriniń jáne esirt­ki quraldarynyń jolyn kesý jumystaryna jumyldyryldy. Memlekettik shekarany kúzetý sharalaryn damytý maqsatynda, onyń ishinde Kaspııdiń bıoresýrsyn qorǵaý úshin 2008 jyl­dyń 29 mamyrynda «Batys» óńir­lik basqarmasynyń negizinde «Jaǵa­laý kúzeti» óńirlik basqar­masy quryldy. Árıne, alǵashqy jyldary qıyndyqtar kóp boldy. KSRO degen memleket taraǵannan keıin onyń áseri barlyq salada bilinip jatty. Aldymen ekonomıkalyq baılanystar úzildi. Osynyń áse­rinen kelip shek­ara ásker­le­rinde materıaldyq-tehnı­ka­lyq jaǵynan jabdyqtaý ja­ǵy qıyndady. Mamandar jetis­peýshiligi qatty baıqaldy. Kóp­tegen shekarashy ofıserler, áskerı qyzmetshiler ózderiniń tarıhı otandaryna qaıta bastady. 1998 jyldan shekara ásker­lerinde betburysty kezeń bastaldy. Materıaldyq-tehnıka­lyq jaǵdaı jaqsara tústi. Elbasynyń tikeleı qoldaýy arqa­synda jyl saıyn shekara qyzmetine turaqty túrde qomaqty qarjy bólinip, zamanaýı materıaldyq-tehnıkalyq bazamen jabdyqtaldy. Zaman talabyna saı keletin qajetti ınfra­qurylymdar boı kóterdi. Shekara boıyna ın­jenerlik kedergiler ornatý jumystary júıeli atqaryldy. Kóptegen zastavalar zamanaýı arnaýly qural­darmen, baılanystyq belgi berý keshenderimen, baqylaý qural­darymen, basqa da kerek-jaraq­tarmen jabdyqtaldy. Shekara birlestikterinde, qu­rylymdary men áskerı bólim­derde avtoparkter jańartyldy. Arnaýly tehnıkalyq quraldarmen jabdyqtalǵan jańa úlgidegi avtokólikter alyndy. Olardyń ishinde jol tańdamaıtyn kólikter, aýa raıynyń qolaısyzdyǵyna beıimdelgen arnaýly kólikter shekarashylarymyzdyń taptyrmas serigine aınaldy. Jaǵalaý kúzeti úshin myńnan astam sham­shyraq, projektorly stansalar satyp alyndy. Qazirgi kezde Shekara kúzetin áskerı ushaqtar jáne tikushaqtarsyz kózge eles­tetý múmkin emes. Kaspıı teńizin jáne ondaǵy bıoresýrstardy qorǵap, brakonerliktiń jolyn kesý úshin shekara katerleri men kemeleri iske qosyldy. Búgingi tańda Qazaqstan Res­pýblıkasynyń shekarasy joǵ­ary áskerı-tehnıkalyq talaptarǵa saı jabdyqtalǵan. Shekara kúzetinde jańa tehnıka men ozyq tehnologııa tolyq kórinis tapqan. Shekara qyzmetiniń qarý-jaraǵyn, tehnıkasyn Astanadaǵy áskerı sherý barysynda kóptegen adam tamashalady. Sonymen qatar, shekara kúze­tinde qyzmettik janýarlar da keńinen paıdalanylady. Onyń ishinde attar men ıtterdiń jóni bólek. Attar taý men tastyń arasyndaǵy shekara syzyǵyn baqylaýda taptyrmaıtyn kólik ekendigi erteden-aq belgili. Al shekara buzýshyny izdestirýde, esirtki zattaryn anyqtaýda shekarashy sarbazdar qyzmettik ıisshil ıtterdiń kómegine júginedi. Injenerlik ınfraqurylym­darmen qamtamasyz etý maqsa­tynda da kóptegen jumystar atqa­rylýda. Shekara qyzmetiniń ınje­nerlik bólimsheleri myńdaǵan shaqyrymǵa jýyq qorshaýly jáne bógetti sharbaqtar ornatty, or qazdy. Sondaı-aq, shekara joldary, baqylaý munaralary, ushyp-qoný alańqaılary, shek­ara katerleri úshin aılaqtar, qalqymaly kópirler salyndy. Jalpy, shekara kúzeti degen uǵym keshendi sharalarmen erekshelenedi, asqan jaýap­ker­shilik pen shynaıy patrıot­tyqty qajet etedi. Qusaıyn BERQALIEV, general-maıor,  UQK Shekara qyzmetiniń «Zastava tarlandary» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy