Álem nazary – «Astana Operada»

Mán bersek, Uly Dala eliniń mártebesin kóterýde Qazaq opera óneri juldyzdarynyń sińirgen eńbegi ushan-teńiz eken. Bul rette biz ótkenniń ónegesine qarap kóp úlgi alýǵa tıisti sııaqtymyz. Máselen, keshegi keńes dáýirinde orys opera óneriniń kemesin órge súıregen Galına Vıshnevskaıa, Elena Obrazsova, Elızaveta Shýmskaıa, Irına Arhıpova, Irına Bogacheva sııaqty sańlaqtardy ondaǵy telearnalardyń áli kúnge jekelegen baǵdarlamalar arqyly qurmettep, udaıy nasıhattap jatýynyń ózindik sebebi bar. Halqymyzda «О́z-ózińdi jattaı syıla, jat janynan túńilsin» degen sóz bar emes pe? О́zimizdi ózimiz kórip-bilmeý, tanymaý – úlken min. Sondyqtan áýeli ózimiz «qolda bar altyndarymyzdy» qadirleı bilgenimiz abzal-aý degen oıdyń osyndaıda oralýy óte zańdy. Árıne, bul rette aldymen qazaq ulttyq opera óneriniń negizin qalaýshy Manarbek Erjanov, Júsipbek Elebekov, Qanabek Baıseıitov, Qurmanbek Jandarbekov, Ánýarbek Úmbetbaev, Kúlásh Baıseıitova, Rıshat pen Músilim Abdýllınder, Baıǵalı Dosymjanov, Shabal Beısekova, Roza Jamanova, Ermek Serkebaev, Bıbigúl Tólegenova... syndy aǵa urpaq ókilderiniń orny qashanda bıik bolyp qala bereri sózsiz. Al elimiz táýelsizdik alǵan jyldardan bergi aralyqta qazaq ulttyq opera óneriniń qatary kásibı bilikti, jas dúldúldermen tolyqty. «Tas bulaqtyń sýyndaı, syldyrlap óńkeı kelisim» demekshi, álem sahnalarynda áýelegen ásem áýezder, bıik shoqydaı kóz tartatyn kórkem únder qanshama deseńshi! Osy oraıda qazaq ulttyq opera óneriniń sańlaǵy, Eýropalyq óner odaǵynyń «Golden Europe» syılyǵynyń ıegeri, «Karnegı-Holl» (Nıý-Iork) zalynda jeke konserti ótken Nurjamal Úsenbaevanyń, «Grand-opera» (Fransııa) teatrymen arnaıy kelisimshartqa otyryp, birneshe jyl boıy sonda óner kórsetken Maıra Muhamedqyzynyń ónerdegi shyqqan bıikterin búginde Reseıdegi «Úlken opera» jas oryndaý­shylar televızııalyq baıqaýynyń jeńimpazy Saltanat Ahmetova, Mılan konservatorııasyn, «La Skala» teatry janyndaǵy mýzyka Akademııasyn bitirgen Marııa Mýdrıak, «Úlken opera» televızııalyq baıqaýynyń bıylǵy qatysýshysy, «Astana Opera» teatrynyń solısi Súndet Baıǵojın men kezinde Jeneva Úlken teatrynda basty partııany sátti somdaǵan Medet Shotabaev sııaqty jastardyń laıyqty jalǵastyryp júrgenin atap ótken jón. Baıaǵyda qazaq ánshileri úshin óner kórsetý qol jetpesteı arman bolǵan operanyń oshaǵy – Italııa men Eýropańyz qazir otandyq opera juldyzdary úshin aspandaǵy aıǵa qol sozý emes. Elimizden munda nebir bulbul kómeıler tamyljyta án shyrqap, joǵary deńgeıde óner kórsetip júr. Dúnıe júziniń barlyq elinde derlik Qazaqstannyń mádenıet kúnderi ótti. Jekelegen óner sheberleri iri halyqaralyq baıqaýlarda júldemen marapattalýda, tanymal sarapshylar tarapynan joǵary baǵa berilýde degendi kúnde bolmasa da aıyna bir-eki ret estý – úırenshikti jaıt. Teatrlar arasyndaǵy gastroldik saparlar qaıta qalpyna keltirilýde. Sahnalyq dástúrli baılanystar shyǵarmashylyq ósýge múmkindikter ashýda. Rýhanııatymyzdyń kól-kósir baılyǵyn shartarapqa nasıhattaý aıasy keńidi. Jáne eń bastysy, bul dástúr eshqashan saıabyrsyǵan emes, qaıta, kerisinshe, Qazaq eliniń mádenıeti men ónerin tanytý men nasıhattaýda mádenı kóshtiń birte-birte basqasha sıpat ala bastaǵany qýantady. О́ıtkeni, búginde bizdiń «Astana Opera» memlekettik opera jáne balet teatrynda óner kórsetý sheteldik óner sheberleri úshin úlken mártebe bolyp sanalady. Sońǵy on jylda boı kótergen záýlim de ári sáýleti jaǵynan álemdik injý-marjandarmen teńesetin jalǵyz ǵımarat osy eken. Salystyrsaq, Italııadaǵy «La Skala» teatry 3600 kisilik, al Rım opera teatry – 2200 oryndyq, Parıjdegi «Garne» teatrynyń konsert zaly 1900 kórermenge qyzmet kórsetse, «Astana Opera» memlekettik opera jáne balet teatry 1500 adamǵa shaqtalǵan. Mundaı zamanaýı úlgidegi ǵajaıyp sáýlet óneriniń týyndysy búkil dúnıe júzin qamtyǵanda, óziniń syıymdylyǵy jaǵynan álem boıynsha búginde tórtinshi oryndy ıelenetini shyndyq. Buryn «La Skala», «Kovent-Garden», Úlken teatr sahnalarynda óner kórsetý ánshiler úshin úlken jetistik sanalsa, qazir ondaǵy tanymal solısterdiń munda at basyn burmaıtyny kemde-kem. Osyǵan qarap, táýelsizdiktiń alǵashqy kezeńderinde Qazaqstandy álemge tanytýda syrttaǵy saparlar úlken ról atqardy desek, al qazir, kerisinshe, Qazaqstanǵa qyzyǵýshylyǵy artqandardyń kóshi basym túsip jatqany shyndyq. Iаǵnı, sheteldik óner sheberleriniń Uly Dala elin tanyp-bilýge degen súıispenshiligi eselene ósýde. Bastapqydaǵy bir jaqty sapardyń birte-birte jańasha sıpatqa ıe bolyp, aıqysh-uıqysh ekijaqty saparlarǵa ulasýy, ózara shyǵarmashylyq baılanystyń teńesýi – qýanarlyq qubylys. Álemdik deńgeıdegi tanymal óner sheberleriniń sońǵy jyldary otandyq operalarǵa kóptep qatysa bastaýy osy oıymyzdyń rastyǵyn dáleldeıdi. Opera juldyzdaryna Mılandaǵy «La Skala», Madrıdtegi Koroldik opera, Máskeýdegi Úlken teatr nemese Nıý-Iorktegi «Metropolıten opera» sahnalary qandaı ystyq bolsa, HHI ǵasyrdaǵy sáýlet óneriniń týyndysy – «Astana Opera» teatrynda óner kórsetý de sondaı armanǵa aınalyp keledi. Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan»