Tájirıbe almasýdan jalyqpaımyz

Ustazdyq – uly qurmet. Sebebi, urpaqtardy ustaz tárbıeleıdi. О́mirge urpaq bergen analardy qalaı ardaqtasaq, sol urpaqty tárbıeleıtin ustazdardy da solaı ardaqtaýǵa mindettimiz. Baýyrjan MOMYShULY Aýyldy jerlerdegi bala sany az shaǵyn mektepterdiń tarıhy elimizdegi ekonomıkalyq ózge­risterge tikeleı baılanys­ty. 90-shy jyldary aýyl sharýa­shy­lyǵyna júrgizilgen reformadan keıin keńsharlar taraǵan soń, ishki mıgrasııa oryn aldy. Eldiń aýyldan qalaǵa, iri ortalyqtarǵa qaraı kóshýi jıiledi. Jurt kóshken soń aýylda bala sany da azaıdy. Osyndaı sebeptermen qazir Jańaqala aýylyndaǵy Qaratorǵaı orta mektebinde barlyǵy 75 bala bilim alady. Buryn keńshardyń bólimshesi bolǵan aýyl ǵoı, ol ortalyǵymyz bolyp sanalatyn Arqalyq qalasynan 98 shaqyrym jerde ornalasqan. Oblys orta­lyǵynan da, Arqalyqtan da qashyq eken­biz dep, balanyń bilimine q­a­laı bolsa solaı qaraı almaımyz. Bala sany az shaǵyn mektepter jalpy óńirdiń bilim sala­syndaǵy ózekti másele bolyp tabylady. Bul ishki mıgrasııamen, ekonomıkalyq-áleýmettik jaǵdaılarmen baılanysty kó­rinis. Oǵan dál qazir jasar amal joq. Sondyqtan ustazdar qaýymy balalar bilimin ortaıtpaý, kóshten qalmaý úshin negizinen ózimizdiń biliktiligimizge ıek artyp otyramyz. Mekteptegi bastaýysh synyp­tarda – 27, al 5-11 synyptarda 48 oqýshy oqıdy. Sonymen qatar daıarlyq synypqa 4 bala, shaǵyn ortalyqqa 25 bala baryp júr. Olar da erteń mektep synyptaryn tolyqtyrady degen úmitimiz bar. Shaǵyn jınaqtalǵan mekteptegi basty qıynshylyq balanyń azdyǵynan týyndaıdy ǵoı. Biz 2 jáne 4-shi synyptardy, 5-shi jáne 6-shy synyptardy biriktirip oqytamyz. Bul balaǵa da, muǵalimge de jeńil emes. Al­ǵashqy kezderi muǵalimder tipti sharshap, sabaqtyń nátıjesi de onsha bolmaı júrdi. Rasynda, aınaldyrǵan 45 mınýtty eki túrli synyptyń baǵdarlamasyna bólý oqýshylarǵa da ońaı soqpaıdy. Biz túrli tájirıbe de jasap kórdik, eki synypty biriktirmeı, bólek te oqytyp júrdik. Alaıda, aınal­dyrǵan eki balaǵa sabaq ótý de onshalyqty nátıjeli bol­maıdy eken. Halqymyzda «ba­la balaǵa qarap ósedi» degen sóz­diń rastyǵyna kózimiz jetti. Alǵashqy jyldary muǵalimder biriktirilgen sabaqty moıyndamaı, bir bala otyrsa da ár pán­di bólek ótkizýdi de oılady. Ol úshin muǵalim artyq aqy da almaıtyn. Bul da tyǵyryqtan shyǵýdyń joly emes ekenine kózimiz jetti. Sondyqtan ustazdar qaýymy birikken synyptardaǵy ádistemeni jańǵyrtý, jetildirý isine kiristik. Mektepte ylǵı tal­qylap, tájirıbemizben bólisýden, bir-birimizge úıretýden jalyq­padyq. Izdenisimiz kóp boldy. Qazir mektepte burynnan qyzmet etip kele jatqan ustazdar synyptardy biriktirip oqytý ádis­temesin jaqsy deńgeıde meń­gergen. Jyl saıyn mektepke kelgen jas mamandardy aldy­men osy biriktirip oqytý tájirı­besin meńgerýge úıretemiz, beıimdeımiz. Instıtýttan jaqsy oqyp kelgenmen jastardy bul iske tájirıbe ǵana shıratady. Balalar sany az shaǵyn jınaq­talǵan mektepterdegi prob­lemalar ortaq bolǵannan keıin, men 2010 jyly oblysta ótken semınarda biriktirilgen synyptardaǵy sabaq týraly tájirıbemdi taldap kórsettim. Onan keıingi jyldary Arqalyq ma­ńyndaǵy mektepter úshin de qalalyq semınarlarǵa qatysyp, tájirıbe bólisip júrdik. Taǵy bir aıtarym, birikken synyptarda ótkizilgen pánderdi ıgerýge balalar da talpynady, kón­digedi. Sabaqtan bos kezde ony tereńdep ıgerýge tyrysady. Muǵal­imder birikken sabaqtarda kóbine oqýshynyń ózin sóıletýge, oılanýǵa ıtermeleıdi. Munyń ózi eki synyp oqýshylaryna baǵ­dar­lamany ıgerý úshin 45 mınýtty jetkizýde kómegi bar, sony­men qatar balanyń óz betimen izde­nýi­ne mashyqtandyrady, úıre­tedi. Aýyldaǵy balalar sany je­tim­siz shaǵyn mektepterdegi bi­rikken synyptarda sabaqtyń sapasy joǵary bolýy úshin kabınetter, ınteraktıvti taqtalar, kompıýterler sekildi qazirgi zamanǵy jetildirilgen quraldar bolǵany lázim. Bul 45 mınýt boıy muǵalimniń aýzyna qarap otyrmaı, balanyń óz betinshe oı­lanýyna, izdenýine kóbirek múmkindik beredi. Bizdiń mektepte bıologııa kabıneti jasaqtalǵan. Interaktıvti taqta, kompıýter, ınternet bar. Degenmen, mekteptegi bilim sapasynyń deńgeıi aldymen muǵalim biliktiligine tikeleı baılanysty. Muny sanaly ǵumyrym mektepte ótip, bala oqytýmen kele jatqan soń ómirlik tájirıbemnen bilemin. Sondyqtan ustazdar qaýy­mynyń jumysy naǵyz shyǵar­mashylyqpen teń der edim. Olar izdengende, bilimin kóterip otyrǵanda ǵana baǵdarlamany balaǵa jetkize alady. Ádisteme talaby osylaı eken dep, bar salmaqty balanyń ózine salyp qoıý da artyq ketý dep bilemiz. Sondyqtan ustazdar qaýymyna ár 45 mınýt syn saǵaty sekildi. Men óz mektebimizde tek muǵalimder biliktiligine senemin. Mektepte 21 muǵalim qyzmet isteıdi, sonyń 17-niń joǵary bilimi bar, qalǵan tórteýi kolledj bitir­gen. Olardyń arasynda joǵary, birinshi, ekinshi sanatty mu­ǵalimder de bar. Balaǵa bilim­niń negizi bastaýysh synypta qala­nady. Oqýshynyń bilimge yntasyn, qabiletin osy synyptarda asha bilý kerek. Bastaýysh synyp muǵalimderi Orynsha Omarova, Shynar Ábdildına osy jolda naǵyz ter tókken ustazdar dep bilemin. Balalar sany az mektepter negizinen alys aýyldarda orna­lasqan, olarda saǵat sany az bolǵan soń, jastar jaǵy kele bermeıdi. Qazirgi kúni hımııa jáne mýzyka páninen mamandar bolmaı otyr. Munyń ózi aýyl mektebine ońaı tıip otyrǵan joq. Hımııa sabaǵyn fızıka pániniń muǵalimi ótkizedi, ustazdyń biliktiligi ar­qa­synda tyǵyryqtan jol tap­qandaımyz. Bizdiń túlekter jyl saıyn joǵary jáne arnaýly orta oqý oryndaryna túsedi. Aýyl­da oqýyn jalǵastyra almaı qalǵan túlek joq, barlyǵy da mamandyq alyp jatyr. Bul mektep bergen bilimniń deńgeıin kórsetedi. Muǵalim biliktiligi ba­lanyń qalyp­tasýyna, ómirde óz jolyn adaspaı tabýyna da yqpal etedi. Ustazdy sol úshin de ulyq kóremiz. Júrsin BAIGО́KINA, Qaratorǵaı orta mektebiniń dırektory Qostanaı oblysy, Arqalyq qalasy, Jańaqala aýyly