Sáken joly

Belgili zertteýshi qalamger Amantaı Káken qylyshynan qan tamǵan qyzyl ımperııanyń tusynda Qazaqstanda nemis avtonomııasyn qurýǵa qarsy bas kótergen 1979 jylǵy Selı­nograd oqıǵasyna baılanysty «Poz­nanıe sebıa», «Shyrǵalań», «Krem­levskıı kolobrod» atty kitaptary arqyly tarıhtaǵy aqtań­­daqtardy zertteýdegi tyń­ǵylyqty sheber­ligimen tanylyp, qazaq oqyrmandaryn eleń etkiz­gen edi. Odan keıingi jyldarda qalamger sákentaný úrdisine tereń den qoıdy. Sákentaný ilimin ilgeriletken Sábıt Muqanov, Esmaǵambet Ysmaıylov, Serik Qırabaev, Tursynbek Kákishev sııaqty zańǵarlardan keıin bul taqyrypqa júreksinbeı qalam tartyp, qala berdi tyń derekter taýyp, batyl tujyrymdar jasaý múmkin emesteı edi. Alaıda, Amantaı Kákenniń «Qazaqtyń Sákeni» atty alǵashqy zertteý-essesi kózi­qaraqty oqyr­mandaryn birden baýrap aldy. Kitaptyń alǵashqy taraýlarynan-aq sákentaný ilimine súbeli eń­bek qosylǵany, sákentanýshy qalam­gerler qatary keń tynysty, tereń zerdeli zertteýshimen tolyq­qany aıqyn tanyldy. Odan keıingi kezeńde Amantaı Kákenniń «Nepokorennyı syn stepı», «Sáken Seıfýllın», «Sáken taǵylymy» atty to­lymdy eń­bekteri jaryq kórdi. Endi mine, Astanadaǵy «Jasyl orda» baspasynan qalamgerdiń «Sáken joly» atty kezekti tyń týyndysy oqyrmandaryna jol tartty. Qazaqtyń birtýar per­zenti Sáken taǵdyry aýyr da asqaq. Aýmaly-tókpeli kezeńde sanaly eńbek jolyn bastaǵan Sákenniń ómiri qandaı shyrǵalańǵa toly bolsa, jendetter qolynan qapyda mert bolǵan aqıyq aqynnyń qaza bolǵannan keıingi taǵdyry da alypqashpa áńgimelerge toly boldy. Asyl aqynnyń eńbekterine syn aıtyp, esimine kóleńke túsirgisi kelgender de az bolǵan joq. Biraq halyq aqıyq aqynyn jazadan da, jaladan da aqtap aldy. Bul rette zertteýshi qalamger «Sáken joly» kitabynyń alǵysózin Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaq­tyń birtýar perzenti, asa kórnekti memleket qaıratkeri Sáken Seıfýllın halyq jadynda máń­gi saqtalar jan, asyldardyń asyly, aıaýlylardyń aıaýlysy dep eske alamyz. Sáken – bizdiń ulttyq maqtanyshymyz, el úshin eńiregen el, qaıtpas qaısar kúresker», degen júrekjardy lebizimen ashady. Qazir tanymal sákentanýshylar qataryna qosylǵan zertteýshi qalamger Amantaı Kákenniń «Sá­ken joly» atty bul eńbegi de aqıyq aqynǵa qatysty tarıhı aqtańdaq shyndyqtardy ashýǵa arnalǵan. Qalamger osy bir tolymdy, derekti zertteý eńbegi arqyly táýelsiz Qazaqstannyń búgingi qoǵamdyq ómirindegi Sáken Seıfýllınniń aı­shyqty ornyn jarqyrata kórsetýge tyrysady. Avtor bul maqsatyn jalań sózben ǵana emes, bultartpas tarıhı shyndyq arqyly, muraǵat qoınaýynan alynǵan derekter arqyly tujyrymdaıdy. Tili jatyq, oıy tereń bul shyǵarmada dala daýylpazyna qatysty tarıhı shyndyqtyń san alýan qatparlary ashylǵan. Sonymen birge, kitapqa avtordyń Sáken týraly erterektegi keıbir suhbattary, oı-pikirleri men tujy­rymdary da engizilgen. «Sáken joly» atty osy eńbegi arqyly Aman­taı Káken daýylpaz aqyn Sáken taqyrybyna adaldyǵyn taǵy da kórsetti. Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»