Byltyrǵy jańa jyldy batysqazaqstandyqtar qara shańmen qarsy alǵany da umytyla qoıǵan joq. Al bıylǵy jaǵdaı odan ózgerek. Qysqy ylǵal shólirkep jatqan Shalqar kóline, jantalasyp jatqan Jaıyqqa, sharq uryp jatqan Shaǵanǵa nár bolyp tamsa ıgi.
Batys Qazaqstan gıdrometeorologııa ortalyǵynyń málimdeýine qaraǵanda, qańtardyń onynshy juldyzynda Oral qalasy mańynda 22 mıllımetr qar jaýǵan. Bul orta eseppen alǵanda bir aıda túsetin ylǵal mólsherimen deńgeıles. Meteorologııalyq jylnama derekterine súıensek, dál osy kezeńde Oralda qardyń osyndaı mólsherde mol túsý kórinisi uzaq jyldardan beri tirkelmegen. Aıtalyq, 1963 jylǵy qańtar aıynyń bir kúninde 19,2, al 1984 jylǵy 12 qańtar kúni 21,6 mıllımetr qar túsken. Bul aldaǵy yrys kózi bola ala ma? Oǵan birjaqty jaýap qaıtarý qıyn-aq. О́ıtkeni álginde aıtylǵandaı, mol qar mólsheri tek Oral qalasy mańynda ǵana túsken. Oblys aýdandarynda múldem qar jaýmaǵan. Sol 10 qańtar kúni biz oblys ortalyǵynan eki júz alpys shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan Jańaqala aýdanynda issaparda júrgenbiz. Munda qardyń qyltanaǵy da bolǵan joq. Biz joǵarydaǵy saýaldy sý resýrstaryn paıdalanýdy retteý jáne qorǵaý jónindegi Jaıyq-Kaspıı basseındik ınspeksııasy Batys Qazaqstan oblysy boıynsha bóliminiń bastyǵy M.Úmbetııarovqa qoıdyq. – Meniń oıymsha, Oral qalasy mańynda túsken mol qar yrys kózi bolyp jaryta almaıdy. О́ıtkeni, ol nyǵyzdalmaǵan ulpa, óte jeńil qar. Kún jylynǵan kezde jerge tez sińip ketedi. Onyń ústine oblys aýmaǵynda, sonyń ishinde Oral qalasy mańynda jer asty sýlary sońǵy jyldary tym tómendep ketti. Iаǵnı, ylǵal mólsheri qalypty deńgeıden úsh-tórt ese tómen. О́tken jyly Aqjaıyq óńirinde qurǵaqshylyq oryn aldy. Bul jaǵdaıdy odan ári kúrdelendirip jiberdi. Degenmen, qystyń ortasyna endi jetip otyrmyz. Alda áli ylǵal túsetin kúnder kútilýde. Sondyqtan túbegeıli baılam jasaýǵa áli erterek dep oılaımyn. Málik Maǵalymuly óz oıyn osylaı tujyrymdady. Bul pikirge qosa aıtaıyn degenimiz, osydan shyǵatyn taǵy bir mándi másele bar. Egemendik alǵannan keıingi kezeńde biz kóktemde bolatyn tasqyn sýdyń mólsherine de alańdaıtyndy shyǵardyq. Bul tipti jyldan-jylǵa úlken saıası reń alyp bara jatqandaı. Osy arada qaıtip, qalaı, nege degen saýaldardyń týyndaýy da oryndy. Negesi sol, Reseı men Qazaqstan aýmaǵyndaǵy transsshekaralyq ózenderde kóktem kezinde tasyǵan sý mólsheri eki memleketke 50 de 50 degen tepe-teńdik boıynsha bólinýi kerek. О́ıtkeni, 1992 jyly Reseı men Qazaqstan memleketteri arasynda bolǵan kelisimde osyndaı málimdeme jasalǵan. Odan keıingi jyldary ótkizilgen halyqaralyq kelisimderde de osy tujyrym alǵa tartylyp keledi. Degenmen, búginde osy táýelsizdiktiń eleń-alańynda jasalǵan kelisimdi qaıtadan jańǵyrtý men naqtylaýdyń da ýaqyty jetken sekildi. О́ıtkeni, naqty iske kelgende bul kelisim oryndala bermeıtinine de dálelder jetkilikti. Aıtalyq 1994 jyly Edil ózeniniń joǵarǵy jaǵynan tasqyn sý mólsheri kútpegen jerden tym joıqyn túrde kelgendikten Qaztalov aýdanyn sý basyp qaldy. Al keıingi jyldary buǵan kerisinshe kórinister oryn alýda. “Batyssýshar” MRK dırektorynyń orynbasary Muqan Seriqalıevtiń gazet tilshisine qaıtarǵan jaýabyna qaraǵanda Reseıdiń Saratov oblysy aýmaǵyndaǵy Aleksandrov Gaı, Pıterka, Novoozen kentteri mańynda myzǵymastaı platınalar men bógetter salynyp tastalǵan. Mundaı jaǵdaıda elý de elý degen proporsııanyń saqtalýy neǵaıbyl. Halyqaralyq kelisimder men normalar boıynsha qys aılarynda transsshekaralyq ózender mańynda túsken qar men ylǵal mólsheri arnaıy stansalardyń kómegimen muqııat esepke alynyp otyrýǵa tıis. Qys maýsymy kezindegi mundaı sońǵy esep 1 naýryzda jasalmaq. Osy ylǵal mólsheri, joǵaryda aıtylǵandaı, Qazaqstan men Reseıdiń kórshiles óńirlerine teń bólinýi kerek. Iаǵnı, qysqy qar, odan paıda bolatyn tasqyn sý – erteńgi yrys kózi. Basty maqsat ony zardapsyz, tıimdi paıdalana bilýde. Batys Qazaqstanda mundaı oń tájirıbeler men daǵdylar qalyptasyp úlgergen. Shyntýaıtyna kelgende sońǵy jyldary Aqjaıyq óńirinde qys kezinde qar jaýmaıtyn bolyp júr. Byltyrǵy jańa jyldy batysqazaqstandyqtar qara shańmen qarsy alǵany da umytyla qoıǵan joq. Al bıylǵy jaǵdaı odan ózgerek. Qysqy ylǵal shólirkep jatqan Shalqar kóline, jantalasyp jatqan Jaıyqqa, sharq uryp jatqan Shaǵanǵa nár bolyp tamsa ıgi. Temir QUSAIYN, Oral.
