Sot oryndaýshylar mindetine selqos qaraıdy

Májilis depýtattarynyń sońǵy kezdegi birshama saýalyna sholý jasaı ketetin bolsaq, olar ómirdiń barlyq salasyndaǵy máselelerin qamtıtynyn kóremiz. Máselen, Halyqtyq kommýnıster partııasynyń fraksııasynan depýtat Aıqyn Qońyrov moınynda sottyń atqarý qujattary men ákimshilik aıyppuldary bar azamattar qaryzyn tólese de, bul týraly kóbinese Ortalyqtandyrylǵan derekter bazasyna málimet túspeıtinin aıtady. Mundaılar jekemenshik sot oryndaýshylar tarapynan jıi oryn alatyn kórinedi. Aqysyn óndirgen olar basqamen isi bolmaı, azamattyń moınyndaǵy qa­ryzynyń ótelgenin bazaǵa en­gizýge asyqpaıtyn kórinedi. Sonyń kesirinen buryn qa­ry­zy bolǵan azamattar shetel­ge shy­ǵaıyn dese shekarada «us­talyp», kóptiń kózinshe oq­shaý­­lan­dyrylyp, moraldyq soq­qy alady. Aıqyn Qońyrov osy má­seleni Ádilet mınıstri Ma­rat Beketaevqa joldap, keleshek­te mundaı áreketti boldyrmaý sharalaryn qarastyrýdy usy­n­dy. Tipti, óz mindetin aıaǵyna deı­in oryndamaıtyn sot oryn­daýshylarǵa jaza qoldaný ke­rek­tigin de kóldeneń tartty. Al «Nur Otan» partııasy frak­­sııasynyń Vasılıı Oleınık bas­taǵan músheleri Ádilet mını­s­t­ri Marat Beketaev pen Ishki is­ter mınıstri Qalmuhanbet Qa­symovqa saýal joldap, alıment óndirýdiń qıyndyǵy týraly másele kóterdi. Depýtattyń jazýyna qaraǵanda, sońǵy bes jylda ǵana alıment óndirý týraly sot sheshimi 135, 5 myńnan 279,4 myńǵa deıin artqan eken. Ústimizdegi jyldyń 9 aıyndaǵy má­limetke qaraǵanda, sonyń 205 myńy alımentin tólemegen, qaryz kólemi – 502 mln teńge. Bul 370 myń balanyń nápaqasy. Al barlyq qaryz 1,8 mlrd teńgeni quraıdy. Osynshalyq qaryz bolýy sebebi nede degen suraqqa óz tarapynan zertteý júrgizgen depýtat onyń mynadaı sebepteri baryn anyqtaǵan:

1. Qylmystyq jazalaý jú­ıe­­siniń yqpaldy emestigi; My­sa­ly, 2015 jyly ǵana sotqa tú­si­ril­gen isterdiń ishinen 92,3% «munda qylmystyq is joq» degen she­shimmen keıin qaıtarylypty. Tek 140 adam ǵana sottalǵan, onyń tek bireýin ǵana bas bostandyǵynan aıyrǵan.
2. Sot oryndaýshylary ju­mys­tarynyń tıimsizdigi; 2016 jyl­­dyń 1 qańtarynan bastap alıment óndirý isi jekemenshik sot oryndaýshylarǵa berilgen. Olardyń tıimdi jumys isteýin qoldaý úshin memleket ústimizdegi jyly 260 mln. teńge bólgen. Alaıda tıimdi jumys kórinbeıdi. Qazir olardyń sany 1200-ge jetip, qaraýyna alǵan isteri 53 myńnan asyp otyr.
3. О́kiletti organdardyń bir-birimen baılanysy joq;

Osyndaı olqylyqtardy joıý úshin V.Oleınık eki mınıstrge tómendegideı usynys jasapty:

1. Qazaqstan Respýblıkasy Úılestirý keńesiniń sheshimimen bekitilgen «Alımentter. Tóle­m­eý­shilerge qarsy 30 qadam» atty sha­ralar josparyn iske asyrý qa­tań baqylaýǵa alynsyn;
2. Alımentterdi erkinen tys óndirý júıesin jetildirýde bir­les­ken sharalar qabyldaý qajet; Bul jumystyń júrgizilý barysy tý­raly halyqty habardar etip otyrǵan jón.
3. Alıment óndirýge qatysty zańnamany kezeń-kezeńmen je­tildirý baǵytyndaǵy máselelerdi qarastyrý qajet;

Mine, osyndaı usynystar ja­sal­ǵan saýalǵa Májilistiń basqa depýtattary da qoldap, qoldaryn qoı­dy. Olardyń qatarynda Z.Balıeva, B. Ertaev, B.Kesebaeva jáne t.b. bar. Ázirlegen Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan» Sezden sońǵy