Áleýmettik senimniń irgetasy

О́z zamanynyń talaptaryna sáıkes keletin rýhanı órleýdi qazaq etnosy HV-HVIII ǵasyrlar aralyǵynda Qazaq handyǵy dáýirinde bastap ótkerdi. Qazaqtyń búgingi bizge asa qajet bolyp otyrǵan rýhanı qundylyqtarynyń sol ǵasyrlarda qalyptasqany aqıqat. 
HIH-HH ǵasyrlar otarshyl ımperııanyń qazaq halqynyń rýhanı qundylyqtaryn tunshyqtyrýmen jáne barynsha shekteýimen sıpattalady. Otarlaýshy el qazaq etnosynyń rýhanı kodyn, tarıhı jadyn, ulttyq sanasyn múldem óshirip tastaýdy, qazaqty beıultty, máńgúrt tobyrǵa aınaldyrýdy maqsat tutty.
Táýelsiz memleket bolysymen Qazaqstan naryqtyq qatynastar negizin jasaıtyn ekonomıkalyq jańǵyrý, ekonomıkalyq modernızasııa jasaýdy iske asyrdy. Bul iste aıtarlyqtaı jetistiktermen qatar, eleýli olqylyqtar da boldy. Olqylyqtardyń túpkilikti sebebi ekonomıkalyq jańǵyrýmen rýhanı jańǵyrýdyń úndespeýi bolatyn. Rýhanılyq, ádilettilik pen demokratııa qundylyqtary ornyqpaǵan saıası-mádenı júıe ekonomıkanyń ári qaraı damýyna tusaý saldy. Rýhanı jańǵyrý adam faktoryna jol ashatyn. Qazaqstan qoǵamynda osy mańyzdy tetik tolyqqandy iske qosylǵan joq. «Aldymen – ekonomıka, odan keıin saıa­sat» prınsıpi tórtinshi ındýstrııalyq revolıýsııa kezeńine jaýap bere almaıtyndyǵyna kóz jetkizdik. Bolashaq damý ǵylymǵa, bilimge, ıntellektige jáne jańashyldyqqa súıenetin damyǵan memleketter tájirıbesiniń durystyǵyn dáleldeýde. Sondyqtan, Qazaqstannyń bolashaǵy rýhanı jańǵyrý úrdisin damytýǵa táýeldi ekendigi daýsyz. 
Rýhanı jańǵyrý – óte kúrdeli, kóp jaqty keń aýqymdy qubylys. Bul úrdisti qalyptastyrý ekonomıkalyq jańarý úrdisin qalyptastyrýdan da qıyn. Sebebi, halyqtyń sanasyn, dúnıetanymyn jáne is-áreketti tańdaýyn tárbıeleý qıynnyń qıyny. Bul jumys – belgili bir tarıhı merzimdi qamtıtyn uzaq úderis. Rýhanı jańǵyrýǵa árbir azamat, árbir otbasy óz úlesterin qosýǵa mindetti. Tárbıeniń, ulttyq qundylyqtardyń tamyry tal besikten bastalatyny aqıqat. Iаǵnı, rýhanı jańǵyrý memlekettiń mindeti dep qarap otyrýǵa bolmaıdy. Árbir otbasynda qazaq halqynyń ana tiline, tól mádenıetine, ańyz-ertegilerine, ulttyq salt-dástúrlerine degen qurmet qalyptassa, el halqynyń adamgershilik kelbeti túzeledi. Rýhanı mádenıettiń shýaǵyna shomylǵan jas jetkinshek bolashaqtyń mádenıetti, bilimdi, isker adamy bolady. 
Árıne, memleket – rýhanı jańarý saıasatyn iske asyrýshy qozǵaýshy kúsh. Memlekettiń zorlyqshyl totalıtarızm saıasatynan bas tartýynyń ózi rýhanı jańarýǵa betburystyń bastalýy bolmaq. Rýhanı jańǵyrý maqsatynda memleket memleket quraýshy qazaq ulty tiliniń tolyqqandy damýyn qamtamasyz etýi tıis. Rýhanı jańǵyrýdyń tili – qazaq tili. El halqynyń 70 paıyzyn qurap otyrǵan halyqtyń tili qoǵamdyq qatynastardyń barlyq salasynda tolyqqandy qoldanylmaı, rýhanı jańǵyrý bolmaıdy.
 Al saıasatta memlekettiń saıası júıesi jáne zańdary izgilenýge betburys jasaýdy bastaıdy. Ol degenimiz, saıası júıeniń demokratııalanýy. Bıliktiń halyq aldynda jaýap berýiniń jáne eseptiliginiń naqty júzege asýy. Konstıtýsııalyq talap «bıliktiń qaınar kózi halyq bolýynyń» tolyqtaı iske asýy.
 Áleýmettik salada rýhanı jańǵyrý – áleýmettik ádilettilik qaǵıdatynyń saltanat qurýy. Ádiletti el bolmaı rý­hanı jańǵyrý bos jańǵyryq bolyp qa­lady. Áleýmettik ádilettilikti bılik­tiń, sottyń, búkil júıeniń saqtaýy ha­lyq­tyń áleýmettik optımızmge den qoıýy­­nyń, bolashaqqa seniminiń irgetasy bola­dy.
 Bilimde, ǵylymda, mádenıette rýhanı jańǵyrý eldiń, jerdiń, halyqtyń tarıhyn, ótken joldaryn durys túsindirýge negizdeledi. Durys tárbıelengen tarıhı sana, mádenı ustanym – búgingi otan­shyl­dyqtyń, qazaqstandyq patrıotızmniń negizi. Salt-dástúr, dinı ustanymdar, halyqtyń dili asa mańyzdy. Alaıda, olardyń da ozyǵy bar, tozyǵy bar. Búgingi naryqtyq ekonomıka bılik quryp, el halqynyń «sanasy monettenip», ıaǵnı sanany aqsha bılep jatqan kezeńde halyqty adamgershilik aýqymynan shyǵarmaıtyn birden-bir qýatty kúsh – halyqtyń adamgershilik ustanymdary.
 Ideologııada rýhanı jańǵyrý – «Máń­gilik El» bolý ıdeıasyn jan-jaq­ty negizdeý. Ultymyzdyń ozyq oıly tul­ǵalary Abaı, Shákárim, Alash qaırat­kerleri ustanǵan adamgershilik ıdeolo­gııasyn jan-jaqty ýaǵyzdaý. Sonda ǵa­na adal eńbek etken adamnyń shette qa­lýy degen bolmaıdy. Bılik adamǵa qyz­met etetin ahýal qalyptasyp, ekono­mıka men saıasat, adam men qoǵam, bılik pen halyq arasynda úılesim paıda bo­lady. Qazaqstan halqynyń kemel bola­shaǵy, baqytty ómiri qoǵamnyń rýhanı jań­ǵyrýyna táýeldi ekendigi daýsyz.