Respýblıkalyq deńgeıdegi memlekettik mańyzdy mereıtoılyq shoý-qoıylymdardyń qaı-qaısysynda da bolsyn kórkemdeýshi, kózi ótkir Alshynbaevtyń rejısserlik qoltańbasy bar. Onyń esimine qazaq óneriniń asqaq tulǵasy keshegi Roza Baǵlanovadan bastap, qazirgi jas shoǵyr daryndarǵa deıin iltıpat tanytyp jatýynyń syry da osynda. Búginde Astanada otaý qurǵan «Qazaq áýenderi» AQ prezıdentiniń Almatydaǵy ǵımaratynda uzaq jyl taban aýdarmaı orynbasar qyzmetin atqarǵan Glazbaı Alshynbaevtyń jalpy «Qazaqkonsert» birlestiginde shyǵarmashylyqpen etken eńbegine jarty ǵasyrdan astam ýaqyt ótipti.
– Glazbaı aǵa, sizdiń ónerdegi jolyńyz meniń bilýimshe, respýblıkalyq estrada-sırk stýdııasy, óner ınstıtýttary (Almaty, Máskeý), «Qazaqkonsert» birlestigi... bolyp tizilip kete beretin sııaqty.
– Jo-oq... men aýyldan shyqqanda maldárigerlik ınstıtýtty betke alyp edim. Ony aıtpasam bolmas. Sádý esimdi týǵan aǵam Almatyǵa meni arnaıy alyp kelip, joldastaryna shegelep tabystady. Bes mınýtsyz mal sharýashylyǵynyń mamany bolýǵa daıyn turǵanyma qaramastan, men paqyrdyń júrek qalaýym basqada edi. Bala kezden aýyl sahnasynyń shańyn shyǵardym. Bar oı-armanymnyń tek qana bıshi bolý ekendigi aǵaıyn-týǵan, aýyldastaryma málim bola tura, osylaısha aǵa «qatygezdiginiń» qurbanyna aınaldym. Kóńili jaılanǵan aǵam kóp aıaldamaı aýylǵa qaıtty. Sol kúni-aq beıtanys Almatyny jaıaý sharlap, suraı-suraı estrada-sırk stýdııasynyń ǵımaratyn taýyp aldym.
– Aǵasynyń aıtqanyn eki etpeýge kelisim bergen 17 jastaǵy aýyl balasynyń alyp-ushqan kóńil kúıin kóz aldyma elestetip otyrmyn...
– Aıtpa, sodan ne kerek... úlken esikten artymnan ıt qýyp kele jatqandaı ekpindeı kirgende, áldekimmen soqtyǵysyp qaldym. Sasqalaqtaǵanym sonsha, soqtyǵysqan adamymnan «Qabyldaý komıssııasy qaıda?» dep surappyn. Alǵash tiksinip qalǵanymen, artynsha maǵan sabyrmen jol siltep, tipti qaı mamandyqty qalap kelgenime deıin táptishtep suraǵan ınabatty sol jan... keıin oqýǵa túsken soń bildim, ataqty Ahmet Jubanovtyń ózi eken. «Jalyndap turǵan bir jas balaǵa jón kórsetip jiberip edim, synaqtaryńnan ótti me?» degenin de keıin estip, ol kisimen kezdesken saıyn qatty qysylatynmyn. Ushyp-qonyp júrip, halqymyzdyń ardaqty da asyl týǵan azamatynan óner jolyna alǵash bata alǵanymdy bilmeı qalyppyn...
– Sodan birden bıshiler daıyndaıtyn bólimge qabyldandyńyz ba?
– Aýyldyń bı «juldyzy» Glazbaı birinshi synaqta kúlli komıssııa men bolashaq bıshilerdi kúlkige qaryq qyldy. Synaqqa Almatynyń bı úıirmelerine bes jasynan qatysqan, kil býynsyz qyzdar keletinin men qaıdan bileıin? Qara terge malshyndym-aı. Biraq, bar ónerimdi ortaǵa saldym. Shara Jıenqulova apam jyp-jyly jymıyp, óńsheń qyzdyń arasynda synaqqa túsken kil er balalardyń ishinen jalǵyz meni shákirt etip qabyldady. Ol – ómirimdegi eń baqytty kún edi...
– Sizdiń bul sheshimińizdi aýyldaǵy Sádý aǵamyz qalaı qabyldady?
– Ol kisiniń minezi tym qatal bolatyn ári aýdandyq mılısııa bóliminde isteıtin. Jambasynda salbyrap júretin tapanshasyn sýyryp alyp: «Men ol júgermekti atyp tastaımyn!» dep ábden ashýǵa basypty. Amal qansha, anam men aǵaıyndarymnan asyp túse almady. Ol ol ma, semestr arasyndaǵy demalysqa barǵanda apamnyń nan jaıatyn uzyn oqtaýyn arqama tósep, qolymdy qaıyryp, boıymdy tiktep tapjylmaı birneshe saǵat boıy jatyp alatynmyn. Osyndaı «ónerimdi» baıqap qalǵan Sádý aǵam: «Qap, kúıdirdi-aý, mynaý, á», dep terisine syımaı býlyǵyp, dalaǵa atyp shyǵyp keter edi. Ol kezderi aǵamnyń minezindegi kóńil kúıi maǵan áser etpeıtin, sebebi bı ataýynyń erekshe ilim ekenine kózim jete bastaǵan. Túkpirden kelgen aýyl balasyna naǵyz bıshi bolý úshin 24 saǵat jattyǵýdyń ózi azdyq etti. Keshegi Astanaǵa kelgen ataqty kınojuldyz Djekkı Channyń 17 jyl bıshi bolǵanyn kópshilik bile me eken? Men de sondaı synaqtan óttim! Armanyma jettim. Oqýdy bitirgen soń eki jyldaı Shymkenttiń oblystyq fılarmonııasynda bıshi boldym. Biraq, men áli de ártis emes edim.
– Qyzyq eken, Glazbaı aǵa, nege olaı dedińiz?
– О́ıtkeni, 1969 jyly Qurmanǵazy atyndaǵy О́ner ınstıtýtynyń akterlik fakýltetine túsip, alǵashqy dáris sabaǵy bastalǵanda, halyq ártisi Hadısha Bókeeva apamyz osylaı degen. Ol kisi: «Myna otyrǵan báriń birdeı ártis bolmaısyńdar. Biraq, sol salada júresińder», degeni áli esimde. Altynbek pen Tuńǵyshbaı, Merýert pen Kádirbek shyn máninde halyq ártisteri atandy. Al men... ustaz-apamnyń aıtqany aıdaı keldi, estrada rejısseri boldym. Alǵashynda óz betimshe talpynyp jasaǵan «Aldarkóse estradada», «Álemde talaı qyzyq bar» degen estradalyq qoıylymdarym synshylar tarapynan durys baǵa aldy. Sol mezetten bastap rejısserlik qyzmetke moıyn burdym.
– Birden «juldyz» atandyńyz ba?
– Máskeýden rejısserlik bilimimdi ushtap, oqý bitirip kelgen jyly áýelden beri ańsarym aýyp júrgen jobam edi, «Shámshi – baqyt qushaǵynda», odan ile-shala «Kúlki atasy – Ospanhan» degen eki birdeı qoıylymdy birinen soń birin sahnalap jiberdim. Olar da shyn qýandy, kórermen de shat-shadyman. Rejıserlik alǵashqy shynaıy tabysqa jetkenim sol shyǵar. «Juldyzdardyń» juldyzdaryn jarqyrattym!
– Bala kezgi arman bolǵan bıdiń qyzýy jaıyna qaldy deseńizshi, bıshi bolamyn degen jastyqtyń býy-aý, sirá?!
– Jaıyna qaldy dep aıta almaımyn. Áli kúnge deıin suranys týyp jatsa, álem halyqtaryna tán bılerdiń túbin túsiremin (kúldi). Úlken ónerge bekzat óner bı arqyly keldim desem, artyq aıtpaıtyn shyǵarmyn. Ulymyz Farhat Esengúl jeńgeń ekeýmizdiń jolymyzdy qýyp, sırk ártisi atandy. Ataǵy dardaı akrobat. О́te kúrdeli trıýkter jasaıdy. Meniń bıshilik ónerim bizdiń áýlettegi ekinshi urpaqqa osylaı jalǵasty. Farhat kóp jyl Amerıkada óner kórsetti. Dúnıe júzinde barmaǵan eli de, jeri de joq. Eki ul, bir qyzdan 8 nemeremiz bar. Kóbiniń kózinen ónerge degen shynaıy qumarlyqty baıqaımyn. Ol da baqyt!
– О́ner adamy, onyń ishinde sahnalyq qoıylymdar sheberi retinde sizdiń de álemde sharlamaǵan jerińiz joq shyǵar?
– «Joq» deı almaımyn. «Qazaqkonserttiń» arqasynda dúnıe júziniń talaı memleketterin sharladym. Qazaqstanda tek qana teledıdardan kóretin Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaev Ispanııadaǵy bizdiń ártisterimizdiń bir qoıylymynda alǵysyn aıtyp, qolymdy qysty. Mundaı tosyn sátter jadyńda máńgi saqtalady. Birde Japonııaǵa memlekettik delegasııany ol kezdegi Premer-Mınıstrimiz Danıal Ahmetov bastap bardy. Jaz aıy edi, japondyqtarǵa kórsetilgen qoıylymnan soń Premer-Mınıstr bizge rızashylyǵyn bildirdi. Biz Úkimet basshysyn týǵan kúnimen quttyqtadyq. Sonda bizdiń Roza Rymbaeva qarap turmaı: «Búgin bizdiń rejısserimizdiń de týǵan kúni», demesi bar ma. Sóıtip, Kúnshyǵys elinde týǵan kúnimdi kúlli delegasııa bolyp atap óttik.
– Sizdiń esimińiz maǵan Qazaqstanda ǵana emes, Jer sharynda da jalǵyz ári biregeı sııaqty bolady da turady?
– Nege Glazbaı deısiń ǵoı? Bizdiń aýyldyń eń ozat kombaınshysy, jalǵyz orys Glazov bir traktormen eki kombaın súırep astyq bastyrǵany úshin «Lenın» ordenin alǵan. Men sol kúni týyppyn. Ákem eńbektes joldasynyń qurmetine yrym jasap, atymdy Glazbaı qoıypty.
– Sahna men stadıondaǵy nemese úlken sharshy alańdaǵy teatrlandyrylǵan qoıylymdardyń aýqymy men tynysy, kólemi jaǵynan ózindik erekshelikteri bolatyny haq. Osylardyń qaısysynda sharshaısyz, qaısysyna kóp kúsh jumsap, júıkeńiz juqarady?
– Júıkesi nashar adamdar qandaı sharýada bolsyn qur aıqaımen «sharshap» qalyp jatady. Men ondaı qasıetterden quralaqanmyn. Qazaqsha aıtqanda, kez kelgen isti oınap-kúlip júrip atqaramyn. Bizder – óner adamdarymyz. Degenmen de, sonshama adamnyń basyn qurap, án men bı shashýyn ret-retimen múltiksiz kórermenge usynýdyń rejısserlik óz qupııasy, ájeptáýir salmaǵy bolady. Sahnanyń syrtynda júrgenmen de únemi iske jaýapty memleket adamdarynyń nazarynda turasyń, ári olar sát saıyn baılanysqa shyǵyp jatady. Jaýapkershilik qashan da zor. Osy kúnge deıin óz atyma bul salada bir ret te syn estip kórmeppin.
– Sondaı irgeli qoıylymdardyń ózińiz sekildi rejısserleri kórermenge beımálim, tipti nazardan tys qalyp qoıady. Oǵan nalıtyn kezder joq pa?
– Joq. Qoıylym úlken, meıli, kishi bolsyn, áıteýir, basy-qasynda júrgen soń kórermenniń oıynan shyqqanyn sezesiń ǵoı endi bylaı... kórermen qol shapalaqtap, kóńildi kúlip otyrady ǵoı... Syrttaı baqylap turasyń da, «úh» deısiń! Rejısser úshin marapattyń da, madaqtyń da eń zory sol.
– Áńgimeńizge rahmet, eńbegińiz jansyn, Glazbaı aǵa.
Áńgimelesken
Talǵat Súıinbaı,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty
Sýretti túsirgen
Nurmanbet Qızatuly
