Endigi másele sala qyzmetkerleri men dárigerlerdiń jaýapkershilik júginiń joǵary ekenin qanshalyqty jaqsy biletininde. Osy oraıda, halyq tyǵyz ornalasqan jáne demografııalyq ósim boıynsha aımaqtar arasynda aldyńǵy qatarda kele jatqan Ońtústik Qazaqstan oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Muqan EGIZBAEVPEN áńgimelesken edik.
– Muqan Keńesbekuly, elimizde densaýlyq saqtaýdy damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Baǵdarlama sheńberinde Ońtústik Qazaqstan oblysynda qandaı jumystar atqarylýda?
– О́ńirdiń densaýlyq saqtaý salasynda memlekettik baǵdarlamany iske asyrý baǵytynda nysanaly ındıkatorlarǵa qol jetkizý boıynsha júıeli jumystar júrgizilýde. Byltyr ólim-jitim birshama azaıdy. Bıyl alǵashqy tórt aıda ana ólimi 47 paıyzǵa, náreste ólimi 9 paıyzǵa tómendedi. Bul baǵytta eń aldymen bosandyrý mekemeleriniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýdy kózdep otyrmyz. Bıyl bıýdjetten medısınalyq jabdyqtar alýǵa 2,5 mln teńge qarastyryldy. Búgingi tańda oblysta 26 bosandyrý úıi bar bolsa, sonyń tórteýi úshinshi dárejeli perınataldy kómek kórsetedi. 6 − ekinshi, 16 − birinshi dárejeli perzenthana bar. Biraq, halyqtyń tabıǵı ósimi joǵary bolǵandyqtan bosandyrý úıleri jetińkiremeıdi. Sondyqtan bıyl oblys ákimi Janseıit Túımebaevtyń qoldaýymen Túrkistan qalasynda qosymsha ǵımarattyń qurylysy bastalady. Budan ózge, Shymkent pen Saryaǵashta perınataldy ortalyq salý josparlanýda.
Qaterli isikten bolatyn ólim 13 paıyzǵa azaıdy. Bul respýblıka boıynsha eń tómengi kórsetkish. Sol sekildi týberkýlezden bolatyn ólim 27 paıyzǵa tómendedi. Degenmen, josparly profılaktıkalyq tekserýlerden keıin de oblystyq Bilim, Jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmalaryna qarasty jabyq mekemelerdegi azamattardy qaıta tekserýdi qolǵa aldyq. Bul óz kezeginde bizge aýrýdyń aldyn alýǵa kómektesedi. Osy maqsatta joǵary jáne arnaýly orta oqý oryndarynyń aldyna jyljymaly flıýrografııalyq apparattar aparyp qoıyp, stýdentterdi de medısınalyq tekserýlerden ótkizdik.
Oblys ákimi Janseıit Túımebaevtyń tapsyrmasy boıynsha tis emhanasy halyqqa táýlik boıy qyzmet etýge kóshti. Bul elimizde alǵash qolǵa alynǵan shara. Emhanada kúndizdiń ózinde kúnine 400-den astam adam em qabyldaıdy. Oǵan basqarma tarapynan barlyq jaǵdaı jasalǵan. Al, «Densaýlyq» baǵdarlamasynyń negizgi ındıkatory – 2020 jylǵa qaraı halyqtyń ómir súrý jasynyń uzaqtyǵyn 73-ke jetkizý bolyp belgilengen bolsa, byltyr bul kórsetkish oblysta 72-ni qurady. Mundaı oń ózgeristerge respýblıkalyq ǵylymı ortalyqtarmen birlese jumys isteýdiń nátıjesinde qol jetkizip kelemiz. Olarmen birge, medısınalyq uıymdarymyzdyń kómek kórsetý deńgeıiniń sáıkestigin anyqtap, materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtalýyna, mamandarymyzdyń bilim deńgeıleri men biliktilik sanattaryna taldaý júrgizdik.
Biriktirilgen medısınalyq kómek qaǵıdatynyń negizinde medısınalyq kómek kórsetýdiń basty bes baǵyty boıynsha Jol kartasy ázirlendi. Búginde ana men balany qorǵaý, jedel mıokard ınfarktisi, mı qan aınalymynyń jiti buzylýy, qaterli isikter, jaraqattar boıynsha júıeli jumystar júzege asyrylýda. Jol kartasynyń oryndalýy oblystyq úılestirý keńesterinde aı saıyn tyńdalyp, tıisti sharalar qabyldanady.
– Jyl ótken saıyn emdeý mekemeleriniń zamanaýı qurylǵylarmen jańartylyp jatqanynyń kýási bolyp júrmiz. Alaıda medısınalyq qyzmettiń sapasy aldymen mamanǵa baılanysty emes pe?
– Durys aıtasyz. Eń aldymen dárigerlerdiń izdenisterin arttyryp, biliktiligin joǵarylatý mańyzdy. Ońtústikte olardy kásibı sheberlikterin shyńdaý maqsatynda medısınasy ozyq elderge tájirıbe almasýǵa jiberip turý turaqty túrde qolǵa alynǵan. Oblys ákimi Janseıit Túımebaevtyń bastamasymen byltyrǵy jeltoqsan aıynan beri Túrkııa memleketine 100-den astam dárigerimiz baryp qaıtty. Olardyń jol shyǵyndarynan basqasynyń bárin Túrkııa tarapy moınyna aldy. Buryn mundaı tájirıbe almasýlar bolǵan emes. Túbi bir týysqan elden arnaıy kelgen bilikti dáriger, professor Belham Akpınar kardıohırýrgterimizdiń biliktilikterin arttyryp, júrekke jasalatyn kúrdeli otalardy is júzinde úıretip júr. Buryn mundaı otalar Almaty men Astanadaǵy respýblıkalyq ortalyqtarda ǵana jasalyp kelgen bolsa, oblystyq deńgeıde alǵash ret qolǵa alyndy. Bul álemniń kez kelgen damyǵan elinde jasala bermeıtin kúrdeli otalardyń barlyǵy da memleket esebinen qarjylandyrylǵan. Tegin. Keleshekte mundaı kúrdeli otalardy ózimizdiń dárigerlerimiz de jasaı beretin bolady. Jalpy, elimizde ashyq júrekke jasalatyn otalardyń kóbi ońtústikte iske asyp jatqanyn aıta ketken abzal. Oblystyq kardıologııa ortalyǵynda jylyna 310 ota júrgiziledi. Sońǵy segiz jylda 3 myńnan astam ota sátti júzege asty. Qazir kásibı shyńdalǵan mamandarymyz júrek aýystyrýǵa da daıyn.
Sol sekildi óńirimizge arnaıy kelgen Ońtústik Koreıanyń jetekshi medısına uıymdary men oblys ákimdigi arasynda memorandýmǵa qol qoıyldy. Olar arnaıy halyqaralyq sheberlik-synyptar ótkizip, oblystyń ǵana emes, elimizdiń barlyq óńirlerinen kelgen mamandardy oqytyp, úıretýde. Dárigerlerimiz solarmen birge Shymkentte buryn sońdy jasalmaǵan otalarǵa qatysýda. Ońtústik Koreıaǵa da mamandarymyzdy oqýǵa jiberetin kelisimge qol jetkizdik. Sonymen qatar, Fransııa, Reseı, Mońǵolııa memleketterimen de sondaı baılanys ornatqanbyz. Tipti, obyr dertin emdeýde oblystyq onkologııalyq dıspanserdiń mamandary elimizdiń ózge óńirlerine baryp, sheberlik-synyptaryn ótkizip júr. О́z kezeginde bilikti dárigerlerimizden dertine shıpa izdep, Shymkentke keletinderdiń qatary kóbeıip keledi. Sonymen qatar, oblystaǵy densaýlyq saqtaý uıymdaryndaǵy orta býyndy qyzmetkerlerdiń biliktilikterin arttyrý jáne medısınalyq qyzmettiń sapasyn jaqsartý maqsatynda tájirıbe almasý semınarlaryn jıi ótkizip turamyz. Halyqqa kórsetiletin alǵashqy medısınalyq kómektiń 80 paıyzy solar arqyly júzege asyrylady. Sondyqtan meıirgerler ózderine mindettelgen qyzmettiń qyr-syryn jetik meńgerýi tıis.
– Elimizde mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesi týraly zań kúshine enedi. Bul baǵytta júrgizilip jatqan jumystardyń barysy qalaı?
– Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesin engizý boıynsha zańnamalardaǵy ózgerister men tolyqtyrýlardy halyq arasynda keńinen nasıhattaý aıasynda aqparattyq-túsindirý jumystarynyń úshinshi kezeńi júrip jatyr. Aımaqtyq shtab spıkerleriniń sanat boıynsha halyqpen kezdesýiniń keste-jospary bekitildi. 700-ge jýyq kezdesý júrgizilip, 300 myńǵa jýyq adam qamtyldy. Turǵyndarǵa 4 aıda 150 myń danadan astam aqparattyq materıal taratyldy. Mınıstrlik tarapynan berilgen beıne jáne aýdıorolıkter, býkletter, aqparattyq beıneler turaqty túrde medısına uıymdarynda jáne halyq tyǵyz ornalasqan oryndarda taratylýda. Qalalyq kólikter men saýda oryndarynyń LED-ekrandarynda beınerolıkter kórsetilýde. Aýdan, qala ákimdikterimen, medısına uıymdarynyń qatysýymen buqaralyq aqparat quraldary arqyly túsindirý jumystary barynsha júrgizilip jatyr. Oblystaǵy árbir medısınalyq uıymdarda aqparattyq dúńgirshek ornatylyp, oqytylǵan 5 menedjer mamandary aqparattyq-túsindirý jumystaryn júrgizip, tanymdyq materıaldardy taratýda. Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý boıynsha barlyq oblysaǵy sııaqty bizde de halyqtyń suraqtaryna jaýap beretin arnaıy Call-ortalyq jumys isteıdi. Elimizde 5 sáýirde bastalǵan «Emhanaǵa tirkel de – áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesindegi óz mártebeńdi anyqta!» uranymen turǵyndardy emhanaǵa tirkeýdiń naýqanyn ótkizý boıynsha tirkelgenderdiń sany tórt aıda 2 240 774 adamǵa jetti. Tirkelý kezinde 932 376 adamǵa jeke túsindirý jumystary júrgizildi. Jalpy 1 mln 220 myńǵa jýyq turǵynǵa túsindirildi. Bul – oblys halqynyń 42,6 paıyzy.
– Elbasy bıylǵy Joldaýynda memlekettik-jekemenshik áriptestik aıasynda halyqqa qyzmet etýdi odan ári jetildirýdi tapsyrdy. Bul baǵytta qandaı jumystar júrgizilýde?
– Oblysta qazirgi zamanǵy aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar negizinde densaýlyq saqtaý ınfraqurylymyn odan ári damytýdy qamtamasyz etý boıynsha 10 uıym memlekettik-jekemenshik áriptestik tizbesine engizildi. Onyń segizi − jańa qurylys, endi salynady, bireýi senimgerlik basqarýǵa beriletin bolsa, endi bireýi jekeshelendiriledi.
Oblystaǵy emdeý mekemeleri tolyǵymen ınternet júıesine qosylǵan. Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanovtyń tapsyrmasymen olardy aqparattyq júıelerge engizý boıynsha jumystar jalǵasýda. Bul óz kezeginde medısına salasyn qaǵazbastylyqtan aryltady. Búginge deıin atalǵan júıege 37 uıym qosyldy, jumystar jyldyń aıaǵyna deıin aıaqtalady.
Áńgimelesken
Ǵalymjan Elshibaı,
«Egemen Qazaqstan»
