Kásipke baýlýdyń keıbir máseleleri

Bul maqsatqa jetý úshin úsh deńgeıli oqý júıesi qarastyrylǵan. Birinshisi, eńbek naryǵynyń qajettilikterin eskere otyryp, tehnıkalyq jáne kásiptik bilimi bar kadrlardy daıar­laý. Baǵdarlamaǵa qatysýshylarǵa atalǵan mamandyqtarǵa oqytýdyń eki deńgeıli modeliniń modýldik baǵdarlamalaryna sáıkes tegin beriledi. О́tken jyly bul jóninde Elbasy Qazaqstan halqyna Jol­daýynda aıtqan bolatyn. 
Bul oqýǵa ómirlik qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan jáne turmysy tómen otbasylardyń 9-11-synyptardy bitirgen balalary, oqý oryndaryna túspegen, jumys izdep júrgen adamdar, sondaı-aq ózge sanattaǵy azamattar qabyldanady. Al ózge sanattaǵy adamdarǵa jatatyn kimder degen suraq týady. Olar kóp balaly otbasylardyń balalary, ataýly áleýmettik kómek alýǵa quqyǵy bar otbasylardyń, sondaı-aq memlekettik ataýly áleýmettik kómek almaıtyn, jan basyna shaqqandaǵy ortasha tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıinen tómen otbasylardyń balalary, mektep-ınternattarda jáne daryndy balalarǵa arnalǵan ınternattarda, ınternattyq uıymdarda bilim alatyn, densaýlyq jaǵdaıyna qaraı úıde nemese emhanada, medısınalyq ońaltý uıymdarynda oqıtyn, jetim, ata-analarynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan, múgedek jáne kámeletke tolma­ǵan­dardy beıimdeý ortalyqtaryndaǵy balalar. Olardyń oqýy tegin, bir rettik ystyq tamaqpen, shákirta­qy­men, jol júrý aqysymen qamtama­syz etiledi. Al oqýdy aıaqtaǵan jáne biliktilik emtıhanynan ótken oqýshy­ǵa belgilegen tártippen tehnıka­lyq jáne kásiptik bilim týraly dıplom, biliktilik týraly sertıfıkat beriledi. Birinshisi túsinikti, al ekin­shi beriletin sertıfıkattyń da óz máni bar. О́ıtkeni, onsyz mıkrokredıt ala almaısyz. 
Ekinshi oqý júıesi, bul jumysshy kadrlardy eńbek naryǵynda suranysqa ıe kásipter jáne daǵdylar boıynsha qysqa merzimdi kásiptik oqytý. Baǵdarlamaǵa qatysýshy­lar­dy qysqa merzimdi kásiptik oqytý kadrlardy daıarlaýdyń dýaldy modeliniń elementterimen bilim berý uıymdarynda, onyń ishinde mobıldi oqý ortalyqtary arqyly júrgiziledi. Qysqa merzimdi kásiptik oqý ereksheligine qaraı bir aıdan alty aıǵa deıingi merzimdi quraıdy. Qysqa merzimdi kásiptik oqýdan ótetin baǵdarlamaǵa qatysýshylar 29 jasqa deıingi jastar men halyqty jumyspen qamtý ortalyqtarynda tirkelýine qaramastan, jumyssyzdar jáne ózin ózi jumyspen qamtyǵandar bolyp tabylady.
Úshinshisi − «Bastaý Bıznes» jobasy boıynsha kásipkerlik negizderine oqytý. Bul joba jumys­syzdar, kásipkerlik áleýeti bar jáne aýyldar men aýdan orta­lyqtaryn­da turatyn ózin ózi jumyspen qamtyǵan adamdardy kásipkerlik daǵdylarǵa oqytýǵa, onyń ishinde aýyl sharýashylyǵy kooperatıv­terin qalyptastyrý qaǵıdattaryna, sondaı-aq olardyń bıznes joba­laryn súıemeldeýge baǵyttalǵan. Bul oqý da tegin, oǵan qosymsha stıpendııa tólenedi.
Oqý merzimi 30 kún, biraq oqýǵa qatysýshynyń 12 aıǵa deıin bız­nes-jobasynyń iske asyrylýy súıemeldenedi. Ol jumysty qar­jylaı emes qoldaý operator­lary atqarady. Bıznes-jobany iske asy­rýdy súıemeldeý bıznes-joba­ny iske asyrý kezeńinde kon­sýl­tasııalyq qoldaý kórsetýge baǵyttalǵan. Osy jerde meniń oıyma ıslam bankınginiń qaǵıdattary kelip otyr. Olar nesıe bergende paıyz­dyq ústeme almaıdy, sizdiń bıznesińizdiń júrýin qadaǵalap, paıdańyzben bólisedi. Qazaqstanda ıslam bankteri iri bıznes arasynda ǵana júr, shaǵyn bıznes pen aýyl ekonomıkasyna áli bet bura qoıǵan joq. Sondyqtan bul baǵdarlamadaǵy qaǵıdattar quptarlyq.

Atamurat ShÁMENOV,
ekonomıka ǵylymdarynyń doktory