JOLDAR JABYLYP, QAÝIPSIZDIK ShARALARY QARASTYRYLÝDA

Qańtar aıynyń ekinshi onkún­diginde synap baǵanasy kúrt tó­mendep, adamdardy ábigerge sal­dy. О́ńirde de osyndaı tabıǵat­tyń qatal “minezi” erekshe baı­qalyp, jolǵa shyǵyp, úskirik boran men qar qursaýynda qal­ǵandarǵa kómek kórsetilip, bári de jaq­sylyqpen aıaqtalǵanyn aıt­qan jón.

О́tken senbi, ıaǵnı 23 qańtar kúni Almaty – Taldyqorǵan –О́skemen baǵytyndaǵy kúre joldar jabylyp, túnimen jaýǵan jaýynnan soń kúnniń kúrt sýy­týynan joldardaǵy kók muz av­to­máshıne ǵana emes, jaıaý júr­gin­­shilerdiń júrýine de edáýir qı­yn­dyq keltirdi. Osyǵan baıla­nys­ty Taldyqorǵan – Almaty jáne Taldyqorǵan – О́skemen, Dostyq – Úsharal baǵytyndaǵy avtokólik joldary jabyldy. Degenmen, erteletip jolǵa shyq­qan jolaýshylarǵa arnaıy bó­lingen tehnıkalar kómekke keldi. Joldarǵa qum tóselip, tazalaý jumystary jalǵasqannan soń Taldyqorǵan – Almaty baǵy­tyndaǵy jolaýshylardyń mejeli jerine jetýine múmkindik týdy. Aýa raıynyń qolaısyzdyǵy men joldarda júrý qaýpine baılanysty óńirdegi jaǵdaı baqylaýǵa alynǵan. Memlekettik avtoınspeksııa qyzmetkerleri jol-kólik oqıǵalarynyń aldyn alýǵa jumyldyrylǵan. Qazirgi kezde ońtústik-shyǵys­tan soqqan jel Jalańashkól aı­maǵynda saǵatyna 30 metr jyl­damdyqty kórsetýde. О́ńirdiń qaı­bir aımaǵynda qar jaýyp, tu­man túsip, kóktaıǵaq jol jú­risine áli de kedergi keltirýde. О́ńirdegi qalyptasqan jaǵdaıǵa baı­la­nys­ty Taldyqorǵan – О́ske­men, Dos­tyq – Úsharal baǵytyn­daǵy jol­dar jabylǵan. Oblys­tyq tótenshe jaǵdaılar jónindegi departa­ment­tiń baspasóz qyzme­tiniń máli­metine súıensek, 25 qań­tar kúni Shyǵys Qazaqstan jáne Almaty oblystarynyń shekara­syndaǵy memlekettik avtoıns­pek­sııa qo­synynda 31 avtomáshıne men ondaǵy 46 jolaýshy toq­tatylyp, jol ashylǵansha olar­dyń jaǵ­daılary baqylaýǵa alynypty. Mundaı qaýipsizdik sharalary Dostyq baǵytyndaǵy joldarda da jalǵasyp otyr. Buǵan deıin osy baǵyttaǵy jolǵa shyqqandar qatty soqqan boran men tuman­nyń áserinen qar qur­saýynda qa­lyp, jedel kórsetilgen kómektiń nátıjesinde mejeli jerge aman-esen jetkizildi. Aýa raıynyń kúrt sýytýy men qardyń kóp túsýine oraı arnaıy komıssııa qurylyp, ár ba­ǵyttaǵy jol qaýipsizdigi má­seleleri qatań baqylanyp, kez­deısoq jaǵdaılardyń aldyn alý jumystary jalǵasýda. Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy. SÝ TASQYNYNA TOSQAÝYL QOIYLÝDA Aǵymdaǵy jylǵy qys aılarynyń aýa raıy Syr aımaǵynda qubylmaly bolyp tur. Jeltoqsan aıynyń úshinshi onkúndiginde kún kúrt sýytyp, sarshunaq aıaz Syrdarııa ózenindegi muzdy ustastyryp, qalyńdata túsken. О́kinishke oraı, bertin kele kún jylynyp, nátıjesinde qalyńdaǵan muz ústinen júrgen sý arnasynan asyp, ózen etegine qonys tepken eldi mekenderdi ábigerge sala bastady. Bıyl ǵana emes, jyl saıyn eldi eleń etkizetin bul tosyn qubylys erterektegi rettiliktiń buzylýynan týyndap júrgen jáıt deýge ábden bolady. Aıta keteıik, ótken jyly kóktemde muz seńi qaýip-qatersiz shyǵarylyp salynǵan. Árıne, oǵan Syrdarııanyń qaýipti aımaqtaryn der kezinde nyqtap alýdyń septigi tıdi. Al, darııadan aǵymdaǵy jyly keler qaýip bar ma? Endi osy saýalǵa tıisti mekemeler bergen jaýaptarǵa júginelik. Aral-Syrdarııa basseındik sý sharýashylyǵy ınspeksııasy bergen derekterge júginer bolsaq, aǵymdaǵy jyly tómen túsip jatqan sý kólemi ótken jylǵydan edáýir kóbirek kórinedi. Olardyń paıymdaýynsha, bul kúnderi Shardara sý torabynda 3 mlrd. 427 mln. tekshe metr sý bar eken. Al, Toqtaǵuldan búginde sekóntine 1000 tekshe metr sý kelýde. Bul kórsetkish ótken jylmen salystyrǵanda 2 ese kóp syńaıly. Byltyrǵy jyldyń osy mezgilinde 8 mlrd. tekshe metrden astam sý qory bolǵan Toqtaǵulda qazir 11,5 mlrd. tekshe metr sý jınalǵan. Sodan da Syrdarııa ózenine Shardaradan sekóntine 370 tekshe metr sý túsip jatyr. Bul kórsetkish ótken jyldyń osy kezeńdegiden 140 tekshe metr artyq. Demek qaýip bar. Syrdarııanyń Qazaly sý torabyna deıingi 115 shaqyrym arnasyn muz qursap tur. Sınoptıkterdiń aıtýynsha, qańtar aıynyń sońǵy onkúndigi salqyn bolmaq. Demek, kún kúrt sýytyp, seń júrip darııa deńgeıi 60-70 santımetr kóterilse, sý tasqyny bolýy ábden múmkin. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi atap ótkendeı, aqpan aıynda “Kóksaraı” sý rettegishi 4 mlrd. tekshe metr sý qabyldaıtyn bolsa, qaýip seıilmek. Búginde jergilikti bıliktiń tikeleı nusqaýymen darııa boıyndaǵy qaýipti aımaqtardyń bógetterin nyǵaıtý jumystary júrgizilýde. Bógetterdiń buzylmaýy basty baqylaýǵa alynýda. Qaýiptiń aldyn alýǵa baılanysty shtabtar qurylyp, Syrdarııa ózeniniń arnasyn kún-tún qadaǵalaýdy kún tártibinen túsirmeı keledi. Erkin ÁBIL, Qyzylorda oblysy.