Kıkiljiń kelissóz arqyly sheshiledi

Keńestik jetek­te bolǵan sosıalıstik lager mem­le­ket­teriniń arasynda bul el bir kez­de barynsha damyǵan, eko­no­mı­kasy ornyqty, mádenıeti de, ǵy­ly­my da joǵary qarqynmen ór­ken­dep kele jatqan memleket sanalatyn. Jalǵan tujyrymdamaǵa negizdelgen «qoǵamdyq menshik», «qo­ǵamdyq sana» degen sııaqty so­sıalıstik murattardyń beti ashy­lyp, basqa elderdiń bári na­ryqtyq damýǵa bet burǵanda, bul el burynǵy sosıalıstik joldy ustanyp, bılik qu­ry­lym­­daryn ózgertpeı qala bergen. Syrt­tan kiretin jańalyqtar men óz­geristerge de esik-terezesin be­kem jaý­yp, alys túgil óziniń ońtús­tik­tegi qandastarymen de qarym-qatynasyn barynsha shektegen. 

Eski ádisten aıyrylǵysy kelmegen bı­lik demokratııalyq ózgeristerdi qa­laǵan ozyq oıly adamdardy da qý­ǵynǵa ushyratty. Sonyń kesirinen de­mokratııalyq qundylyqtardy qor­ǵaýshy elder men halyqaralyq uıym­dar tarapynan qysymshylyqtar ja­sa­la bastady. Onyń eń basynda ózi­niń qandastary, demokratııalyq qu­ry­lystyń arqasynda damýdyń dańǵyl jolyna túsken Ońtústik Koreıa tur... 

Bas­qarýshy partııa men onyń basyn­da otyr­ǵan bıleýshi top ıadrolyq qarý jasaýǵa jáne ony kúnnen-kún­ge jetildirýge eldiń barlyq áleý­etin jumyldyryp otyr. Osyǵan qarsy syrtqy kúshterdiń aralasýy­men, halyqaralyq uıymdardyń te­geý­ri­nimen jasalǵan ekonomıkalyq san­ksııa­lar bul eldiń resýrstaryn barynsha azaıtyp, damýyn tejeýde. Halyqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq ahýaly da alańdatarlyq jaǵdaıda. Bi­raq oǵan qarap jatqan KHDR bı­ligi joq, sońǵy bir aıda ekinshi ret bal­lıs­tıkalyq zymyrandaryn sy­naqtan ót­kizdi. Bul álemdik qoǵam­das­tyqtyń ashý-yzasyn týǵyzyp, BUU Qaýipsizdik Ke­ńesi ekonomıkalyq sanksııa jasaý jó­ninde kezekti qararyn qabyldady. 

Bul – burynǵy sanksııalardyń ús­tine jańa ekonomıkalyq qysym ja­saýdy kózdeıtin sheshim. Búgingi tańda KHDR-men saýda-ekonomıkalyq baılanysy eń joǵary memleket – Qytaı Halyq Respýblıkasy. KHDR eksportynyń 90 paıyzy osy elge tıesili. Sol eksporttyń 40 paıyzdaıy kok­styq kómirge jatady. Qytaıdyń qu­rysh qorytý kásiporyndary osy shıkizatty paıdalanatyn. Biraq ústimizdegi jyldyń sáýir aıynan beri halyqaralyq sanksııalarǵa qosylǵan Qytaı KHDR kómirin alýyn toqtatty. Bul − Phenıan jyl saıynǵy eks­portynyń 1 mlrd dollarynan aıyryl­dy degen sóz. Alaıda, bul shara­lar da KHDR-dy toqtata alǵan joq. Jo­ǵaryda aıtqanymyzdaı, ol sońǵy bir aıda ballıstıkalyq zymyrandaryn eki ret synaqtan ótkizdi.

Endi BUU Qaýipsizdik Keńesiniń kezekti otyrysynda KHDR-ǵa  qarsy sanksııalardy kúsheıte túsý máselesi qaraldy. Oǵan BUU QK turaqty emes múshesi bolyp tabylatyn Qazaqstan ókili de qatysyp, kezekti sanksııalardy qoldaıtynyn málimdedi. «KHDR-dyń zymyrandyq jáne ıadrolyq baǵ­dar­lamalarynyń qaýpi barlyq múd­de­li taraptarǵa ózara qolaıly she­shim­derdi kelissózder prosesi arqyly tabý jolyn tez arada jáne belsendi júr­gizýge májbúr etedi. Qazaqstan dıplo­matııasy qalyptasqan jaǵdaıdyń problemasynan kúshpen emes, tek   únqatysý arqyly shyǵýǵa bolady dep sanaıdy» delingen Qazaqstan ókiliniń málimdemesinde. 

Otyrys qorytyndysy boıynsha BUU QK-niń Phenıanǵa qatysty kezekti, 2371 nómirli qarary bir­aýyz­dan maquldandy. Bul qujat Soltústik Koreıa­nyń barlyq eksportyna tyıym sa­lýdy kózdeıdi. Sóıtip, endi KHDR kómirge qosa óziniń temirin, temir rýdalaryn, qorǵasyn men qorǵasyn rýdalaryn, teńiz ónimderin de syrtqa shy­ǵara almaıtyn boldy. Sonymen qa­tar, shekteý tizimine KHDR-dyń bu­ryn­­ǵy sanksııalarynyń buzylýyna qa­tysy bar delingen jeke adamdar men zańdy tulǵalar da engizildi. 

Buryn qoldanylyp kórmegen mun­daı sanksııalar KHDR-dyń ıadrolyq baǵ­darlamasynyń iske asýyna qar­jy­lyq jaǵynan qysym týdyryp, toq­taý salar degen úmit bar. О́ıtkeni, bul shara Soltústik Koreıanyń syrttan enetin tabysyn úshten birge azaıta­dy. Búkil halqynyń taǵdyryn ta­razyǵa salyp otyrǵan mundaı tyǵyryqtan tek beıbit kelissóz arqyly ǵana shyǵýǵa bolady.   

Jaqsybaı SAMRAT,

«Egemen Qazaqstan»