Sózge tartpasań, áńgimege sarańdaý, ózin tym qarapaıym ustaıtyn áıeldiń taǵdyry meni de qyzyqtyrdy. «Búkil elge jarııa etip qajeti qansha?» dep, meniń usynysymdy áýelde qabyldamady. Aqyrynda, «men anamyn ǵoı, eńbegimdi mindet etpeımin, tek balalarymnyń júregin aýyrtyp alarmyn dep qorqamyn, múmkin aty-jónimdi ózgertseńiz» dedi. Ol shyndyqty aıtýǵa, men atyn ózgertip alýǵa kelistik. Ony shyn esiminen alystatpaı Gúlbaram dep aldym.
– Qııandaǵy Naýyrzym aýdanynda óstim. Mektepti bitirgen soń, kúıeýge shyqtym. Tuz-dámimiz jaraspaı, bir qyz tapqannan keıin ajyrastyq. Onyń usynysymen men alımentten, ol baladan bas tartty. Qostanaıǵa kelip, Mehanıka-tehnıkalyq tehnıkýmǵa túsip, elevatorda laborant bolyp istep júrgenimde, ekinshi kúıeýim-
men tanystym. Onyń áıeli qaıtys bolǵan eken, eki balasy qalypty. Birde jol júretinin aıtyp, úsh jasar qyzyn qaraı turýǵa ákep berdi. Bala maǵan birden «mamalap» júgirip, moınymnan qushaqtap aldy. Úsh jasar sábıde eshqandaı kútim joq, aýyratyny kórinip tur. Balany aıap, meniń de ishim ezilip ketti. Sodan kóp uzamaı, 1988 jyly oǵan turmysqa shyqtym. 1989 jyly kishi ulymyz dúnıege keldi. Kóp balaly otbasy bolyp shyǵa keldik. «Meniń qyzymdy, seniń balalaryńdy bir famılııaǵa jazaıyq» dep, onyń eki balasyn atyma jazyp, baýyryma saldym. Biz qosylǵanda uly tórt jasar eken, biraq áli tili shyqpapty, al qyzdyń búıregi aýyrady ári enýrez. Men jańa bosaǵany attasymen eki balany dárigerlerge qaratýdy bastadym. Balanyń tili shyqpaýy qulaǵynyń aýyratynynan eken. Qulaǵyn emdegen soń, ulymnyń tili shyǵyp, sóıleı bastaǵanda qýanyshymda shek bolsaıshy. Qyzymnyń da búıregin 12-13 jasqa kelgenshe qaratýmen boldym. Áıteýir táýir bolyp ketti. Psıhologtar uldyń damýy tejelgenin aıtqan soń, arnaıy mektepke berip, onda 2-3 jyl oqytyp, qazaq mektebiniń birinshi synybyna tapsyrdym. Orys mektebiniń bastaýysh synybynda oqıtyn eki qyzymdy da qazaq mektebine aýystyrdym. Úsheýi qol ustasyp, mektepke birge baryp, birge keledi.
Eger kúıeýim ishpegende, kózime shóp salmaǵanda bizden baqytty otbasy bolmas edi. Úılengen soń 2-3 aı ótpeı-aq ol úıge qonbaıtyndy, iship keletindi shyǵardy. Balalarmen isi joq, bara-bara aptalap ketip qalýdy shyǵardy. Onyń menen buryn turǵan, ishkilikke áýes áıeline baryp júrgeni belgili boldy. Alyp keleıin dep artynan baryp, esik aldynda jylap uzaq otyryp, qaıtyp júrdim. Bul azdaı 90-shy jyldardyń aýyrlyǵy bastaldy, turmys qıyndady. Endi onyń aılyq jalaqysyn da kórmeıtin boldym. Balalar aýyra bergen soń, laboranttyq jumystan da shyǵyp, jataqhanaǵa komendant bolyp ornalasqan edim. Ol jataqhana da jabylyp, komendanttyq jumystan da aıyrylyp qaldym. Balalar ash, kishi balam bir jastan endi asqan. Amalsyz ony 7-8 jasar jáne 5 jasar eki qyzǵa tastap, ózim jumysqa shyqtym. Tanystarymnan qaryzǵa kılolap un surap alyp, nan, ishine kartop, kapýsta salyp, búkpe, baýyrsaq pisiremin de, bazarǵa alyp shyǵyp satamyn. Kúnine nandyq, ári ketse maı alatyn ǵana pulymdy tabamyn. Shaıǵa aqsha shyǵarmaımyn. Jeke úılerdiń aýlasynda kóshe jaqqa jalbyrap ósken shıe, qaraqat, tańqýraı bolsa, solardyń sabaq-japyraqtaryn julyp ákep, úıge keptire beremin. Balalarǵa sony shaı ornyna qaınatyp beremin. Men kelgenshe eki kishkentaı qyzym balany aldandyryp otyrady.
Balalarym da óse bastady. Biraq odan maǵan jeńildik bolǵan joq. Kúıeýim ishýin údete berdi, arasynda meni uratyndy shyǵardy. Balalardyń kıimi, tamaǵy ósti. 90-jyldardyń aıaǵynda, 2000-jyldardyń ózinde qalada jasyryn naýbaıhanalar bolatyn. Qojaıynmen eshqandaı qujatsyz, kelisim shartsyz ózimiz kelisip, soǵan jumysqa turdym. Meniń bir ózimdi túnde naýbaıhanaǵa qamap ketedi, 6-7 qap undy tań atqansha ılep, ashytyp, nan pisirip qoıamyn. Tańerteń 600-den asa bólke nandy saýdaǵa alyp ketedi, men eki bólke nanymdy qushaqtap úıge kelemin. Qojaıyn dúkeninen makaron, maı, eptep qant alýǵa ruqsat etti. Men álsireı bastadym, biraq jumystan aıyrylyp qalmas úshin janushyryp istep, báribir tańerteń nandy daıar etemin. Bir kúni aýyldan sińlim men anam keldi. Olar meniń túrimnen shoshyp ketti. «Búginnen qalmaı dárigerge ush, qansyrap ólip qalasyń» dedi sińlim. Meni dárigerler birden aýrýhanaǵa saldy. Balalardy ýaıymdap, kúnimen-túnimen jylaımyn. Eki qyzym ol kezde 7-shi, 5-shi synyp oqyp qalǵan, ekeýi maǵan jaıaý keledi. Úıdegi qatqan nandy jibitip, ony ılep, betine shóp-shalam seýip, «pıssa» pisirip ákelipti. Birte-birte ýaqyt túzeldi, balalar da ósti. Men bir meıramhanaǵa ydys jýýshy bolyp kirdim. Túnimen ydys jýamyn, odan tamaq pisirýge jumsady. Meıramhanadaǵy qalǵan-qutqan tamaqty úıge, balalaryma tasıtyn boldym. Mine, sol jumysymda áli kúnge isteımin. Allaǵa shúkir, qazir úıge tamaq tasymaımyn, jaqsy aspaz bolyp alǵanmyn. Balalarym ósti, úılendi, nemereler bar. Biraq zeınetkerlikke shyǵý úshin jumysqa baramyn. Úlken ulym «nemerelerińmen úıde otyr» dep keııdi, – dep ol jymıyp qoıdy. Onyń jymıysynda taýqymet kórgen áıeldiń shaǵymy emes, baqytty, myqty áıeldiń keıpi bar edi.
– Men kúıeýimmen kishi ulym on jastan asqanda ajyrastym, – dep áńgimesin jalǵastyrdy Gúlbaram. Bireýmizdi jazym ete me dep te qoryqtym. Bizden ketken soń basqa áıeldermen turdy, olardan da ajyrasty, Uzynkól aýdanynda inisiniń, birde qaryndastarynyń bosaǵasynda júr. Biraq uldaryma: «Sender ulsyńdar, ulǵa laıyq is isteńder. Ol nede bolsa ákeleriń, tiri bolsa qoldaryńnan kelgenshe syrtynan qamqor bolyńdar, ólip qalsa, qoıý da senderdiń moınyńda», dep otyramyn. Eki ulym ony ákelip, dárigerge súırep, narkologııalyq dıspanserge aparyp júredi. Ishkenin báribir qoımaıdy, uldardy da sharshatady.
Eki qyzym búginde Astanada turady, áli turmys qurǵan joq. Úlkeni jaqsy qyzmette, bir kolledjdik, eki joǵary bilimi bar, kishisi kolledj bitirse de, óziniń tańdaýymen shashtaraz-vızajıst bolyp isteıdi. Kishi qyzym erke, kúnine bir telefon shalyp, meniń daýysymdy estimese bolmaıdy. Eki uldan tórt nemerem bar, olardy bir-eki kún kórmesem olar da, men de tura almaımyz. Tórt bala óte tatý boldy, olar úshin ógeı degen sezim joq. Bir birine áli kúnge janyn berip otyrady. Eki uldyń da turmysy jaman emes, belgili jumystary bar. Al kelinderim altyn. Odan basqa teńeý taba almaımyn. Meniń inilerim «kelinderińniń jaqsy bolyp kezdeskeni seniń eńbegińe Allanyń bergen marapaty ǵoı» deıdi.
– Gúlbaram, ómirińe ókinesiń be? – degen suraqtyń ıini kelip-aq qaldy. Ol bir sát únsiz qaldy.
– Qalaı bolǵanda da ómir ótip jatyr ǵoı, ókinish joq, biraq arman bar. Eki uldyń da toıynda quda-qudaǵılarymnyń qasynda ózim jabyrqap jalǵyz turdym. Ákesimen bala ósirgen áıelde de arman bar ma eken deımin, – dedi ol.
Sándi kıingen Gúlbaramdy kóshede kezdestirgen saıyn ol maǵan áıeldiń sulýyndaı kórinedi. «Biz batyrdy alystan izdeıtin sııaqtymyz-aý» degen oı keledi maǵan. Onyń óńin bermeıtini, qartaımaıtyny da tańǵaldyrady. Sol baıaǵy bı bıleýdi ǵana armandaıtyn, pák qalpy sekildi, bir súıkimdilik esip turady.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI
