Keshe irgeli oqý ordasynda til bilimi ǵylymynyń kásibı mamandary, zııaly qaýym jáne Qazaqstan halqy Assambleıasy ulttyq-mádenı ortalyqtarynyń ókilderi, oqytýshylar «Memlekettik tildiń biryńǵaı standartty álipbıiniń ǵylymı-ádisnamalyq negizi» atty respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııada bas qosyp, qoǵam aldynda turǵan basty máseleni birge talqylady.
Konferensııany ashqan QazUÝ rektory, akademık Ǵalymqaıyr Mutanov Elbasy N.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasyn negizge ala otyryp, latyn álipbıine kóshýdiń tereń tarıhı logıkaǵa negizdelgenin atap ótti. Ǵalymqaıyr Mutanov qazaq tilin latyn grafıkasyna kóshirý memlekettik tildiń rólin odan ári bıiktete túsetin qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birlikti nyǵaıtatyn rýhanı jańǵyrý ustanymynyń kórnekti bastaýy ekenine erekshe ekpin berdi. «Bul qazirgi zamanǵy tehnologııalyq ortanyń, kommýnıkasııanyń, sondaı-aq HHI ǵasyrdaǵy ǵylymı jáne bilim berý úderisiniń ereksheligine baılanysty. Ulttyq qundylyǵymyz árqashan ana tilimizden bastalady. Latyn qarpi onyń qoldanysyn jańa deńgeıge kóteredi. Álem elderiniń basym bóliginde, atap aıtqanda ekonomıkasy eń iri 30 eldiń 22-sinde, al ekonomıkasy jetekshi 10 eldiń 7-nde latyn álipbıi qoldanylady», dedi ol. Sondaı-aq ýnıversıtet rektory dúnıe júzindegi aldyńǵy qatarly elderdiń kópshiligi ǵylymy men bilimin latyn álipbıimen kórkeıtip otyrǵanyna toqtaldy. Rektordyń aıtýynsha, el damýynyń jańa sapaly kezeńinde qazaq tiliniń jańǵyrýy jahandyq aqparattyq-kommýnıkasııalyq quraldardy til saıasatynda qoldanýdyń álemdik suranysyna tolyǵymen saı keledi. Mysaly, álemdegi ózekti aqparattyń 70 paıyzynan astamy latyn grafıkasynda beriledi, al álemdik IT-salasynda tehnıkalyq sheshimder men baǵdarlamalaýdyń basty quraldaryn latyndyq format quraıtyny – jurt moıyndaǵan shyndyq.
Ǵylymı konferensııaǵa qatysýshylar latyn álipbıiniń biryńǵaı standartyn engizýge baılanysty jobany keńinen talqylap, qazaq tiliniń jańa álipbıine qatysty ózekti máselelerdi kóterdi. Sóz alǵan lıngvıster men fılologtar latyn álipbıine kóshýdiń mańyzdy qyrlaryn: álipbıdegi árip pen dybys arasyndaǵy baılanysty taldaýǵa, jańadan jasalatyn emlelerdiń sıpatyn anyqtaýǵa, álipbı men jańa emle-erejelerdi oqytý mazmunyn saralaýǵa erekshe kóńil bóldi. Fılologııa ǵylymdarynyń doktory, orys fılologııasy jáne álem tilderi kafedrasynyń professory Valentın Lı «Aıta keterligi, jańa álipbıge kóshý qajettiligi til, áleýmettik ómir men mádenıet, ásirese etnosaralyq jáne mádenıetaralyq baılanystar salasynda bolyp jatqan búkilálemdik úderistermen anyqtalǵan. Bul jaýapty mindette otandyq ǵylym maıtalmandarynyń baı tájirıbesine jáne latyn álipbıine kóshken shetelderdiń, eń aldymen túrkitildes memleketterdiń júrip ótken jolyna arqa súıeýimiz kerek» ekenin atap ótti.
Latyn álipbıine kóshý – zaman talaby. Bul qazaq tiliniń álemdik órkenıet keńistigine shyǵýyna, jańa geosaıası jaǵdaıdaǵy onyń qoldanylý aıasyn keńeıtýge jáne ǵylymı-tehnıkalyq progrestiń bel ortasyna kirýine jol ashady.
Konferensııaǵa qatysýshylar ulttyń jahandyq básekege qabilettiligin arttyrý úshin latyn álipbıiniń biryńǵaı standartyn engizýdiń der kezinde qolǵa alynǵandyǵyn, progressıvtiligin jáne paıdasy mol ekendigin ómirdiń ózi dáleldeıtinine senim bildirdi, sondaı-aq osy strategııalyq jobanyń tabysty júzege asýy úshin aıanbaıtyndyqtaryn jetkizdi.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
