Shynyn aıtý kerek, sol sapardan moınymyzdan úlken bir júk túskendeı bolyp, aýylymyzdyń eńsesiniń kóterilgenin kórip, qýanyp oraldyq. Elimizdiń shyǵysynyń eń bir túkpirindegi Zaısan aýdanynyń Qarabulaq aýyly óziniń gúldený dáýirin bastan keship jatyr eken. Turǵyndardyń aıtýyna qaraǵanda, qazir munda bos otyrǵan bir jan joq. Eńkeıgen qarty men eńse tikteı bastaǵan balasyna deıin túgeldeı eńbekke kirisken. Bizdiń toqtaǵan úıimiz – Gúlzada tátemniń ózi (ákemniń inisi marqum Qabden aǵamnyń toqsanǵa taıap qalǵan kempiri) qolyna taıaǵyn súıretip, qarys qadam jerge ázer jetse de, baıaǵy sharýaqorlyǵynan tanbapty. Qajet bolsa, shaıdy da ózi qaınatyp jiberedi. Tirshilikten áli de qalmaǵandyǵyn tanytyp, osy úıdiń búkil tirshiligin dóńgeletip otyrǵan Baqytjan baýyrymyzǵa qaratyp, eskertýlerin jasap otyrady eken. Al nemeresi Erlan – osy aýyldyń mańaıynda ornalasqan gaz óndiretin kásiporynda eńbek etedi. Jýrnalıstik qyzyǵýshylyǵymyz oıanyp, «qansha jalaqy alasyń?» dep suraǵymyz kelgenimen, ádeptilikti oılap úndemedik. Biraq bir otbasyn erkin asyraıtyndaı ájeptáýir tabys tabatyndyǵyn estigende, ishteı marqaıyp qaldyq.
– Biz osynyń tabysyna qarap otyrǵanymyz joq. Aqshańdy óziń jınap, tezdetip úılenip, bas qura dep otyrmyz. Meniń zeınetaqym, Baqytjannyń alatyn aqshasymen qosqanda, ózimizge erkin jetedi. Onyń ústine malymyz, baqshamyz bar. Maldyń bári Jelshıde túıe baǵyp otyrǵan balam Batyrhannyń qolynda. Ol úıdegi kelin de gaz kásipornynda jumys isteıdi. Bul aýylda qazir bos otyrǵan bir jan joq. Tipti qoly bos degen biz sekildi kári-qurtańnyń ózine jumys degen jetip-artylady. Eldiń jaǵdaıy qazir burynǵydaı emes, jaqsy, – dep biraz jaıdan habar berip ótti Gúlzada tátem.
Keshkisin erteńgi kúnge qatym túsirgenge soıylatyn úlkendigi taıynshadaı iri qoıdy jetektep Batyrhan da jetti.
– Qazir elde bári bar, tek ýaqyt tapshy. Bir qoldy eki ete almaı otyrǵan jaıymyz bar, – dep qoıady baýyrymyz keshigip kelgenine keshirim suraǵandaı.
Aıtsa aıtqandaı, Batyrhannyń ózi qazirgi sátte birneshe sharýamen aınalysyp jatqan kórinedi. Sodan artyq sózge múldem murshasy joq. Alyp kelgen qoıdy úlkenderdiń batasymen tezdetip baýyzdap, butarlady da, ekinshi bir sharýasyna asyqty. Sóıtsek osy Qarabulaq aýylynyń ortasyn oıyp turyp úlken úı salǵyzyp jatyr eken.
– Úı salýshylar kóp pe? – deımiz bul jańalyqqa eleń etip. О́ıtkeni úı salynyp jatqan jerde kiris bar, bereke bar, turaqtylyq bar ekendigin bilemiz.
– Jetedi, – deıdi Batyrhan. – Tek úı ǵana emes, áleýmettik, kásipkerlik qurylystar salyp jatqandar da bar. Anaý kórinip turǵan úlken qurylys – toıhana. Ony osy aýyldyń baıyrǵy turǵyndary Túsipovter salyp jatyr, – dep aýyldyń shyǵys bóliginde alystan menmundalap turǵan bıik te eńseli nysandy kórsetti.
– Úı salýdyń shyǵyny kóp pe? – deımiz taǵy da bile túskimiz kep.
– Kóp, – deıdi Batyrhan. – Ásirese, qurylysshylardy jaldaý aqysy qymbat. Qazir arzanǵa eshkim jumys istemeıtin bolyp aldy. Jýyqta Almatydan osy aýylda mektepte birge oqyǵan synyptastarymyz kelgen edi. «Oıpyrmaı, senderde qurylysshylardy jaldaý aqysy Almatydan da qymbat eken!» dep tańdanyp qaıtty.
Aýyldaǵy taǵy bir jaǵymdy jańalyq, mundaǵy árbir úıge gaz kirgizilmek eken. Gaz qubyrlaryn tartatyn mekeme paıda bolyp, gaz qubyryn árbir aýyldyń aýlasyna deıin jetkizip, basyn qada sekildi etip qaǵyp ketipti. Endi joǵary jaqtyń arnaıy ruqsatyn kútip otyrǵan kórinedi.
Keshkisin bos jatpaıyq dep, aýyl aqsaqaldarynyń biri Aınabek aǵanyń úıine kirip, sálem bergendi jón kórdik. Aınabek Hamıtov – osy «Qarabulaq» keńsharyn uzaq jyldar basqaryp, keńshar tarardyń aldynda aýyl ákimi qyzmetine aýysyp, ony da biraz jyl atqaryp, zeınetkerlikke shyqqan aǵamyz. Eń bastysy «týra bıde týǵan joq» degendeı, ádildigi, qoǵam malyna qol suqpaıtyn adaldyǵymen aty shyqqan adam. Sol qasıetine baılanysty halyq ta syılap, qurmet tutady. Bálkim sodan ba eken, keńshar tarap, aýyldyń at tóbelindeı belsendisi japa-tarmaǵaı qala jaqqa qozǵalǵanda, aǵamyz eshqaıda moıyn burmastan osynda qala bergendi jón sanapty.
Biz Aınabek aǵanyń eńseli úıiniń daǵaradaı qaqpasynan kelip kirgenimizde ymyrt úıirile bastaǵan shaq edi. Jeńgemiz esik aldyndaǵy úlken baý-baqshany kútip dalada júr eken. Al esiktiń aldyn ıran baǵy dersiz. Birneshe jerge gúlzarlar ornatylǵan. Tamyryna quıylǵan sýdan qanyp ishken aǵashtar sámbi taldaı bas ıedi. Murynǵa neshe túrli jemis-jıdektiń ańqyǵan ıisi keledi.
– Tańqýraıdy, qulpynaı men qaraqatty aldyq, endi júzim men kókónisterdi jınap jatyrmyz, – dedi jeńgemiz.
Aınabek aǵanyń jasy 77-de. Jeńgeıdiki de sol shamalas. Biraq jasymyz keldi eken de bos otyrǵan bul kisiler joq. Aǵamyz kitap jazyp, shejire taratýdy taǵylym etetin sekildi. О́z týystary men ata-babalarynyń tarıhy týraly eki-úsh adammen birigip jazǵan jalpaqtyǵy tabaqtaı qalyń kitapty qolymyzǵa ákelip ustatty.
Bul aýylda mektep bitirýshilerdiń 20, 30, 40, 50 jyldyq kezdesýlerin ótkizip otyrý – ábden dástúrge engen jaıt. Byltyr bizdiń synyptastardyń 40 jyldyq kezdesýi ótkende, jumystan qolymyz bosamaı oǵan bara almaǵan edik. Sondyqtan aýyldaǵy synyptastarymyzdyń tym bolmaǵanda bireýiniń bet-júzin kórip, sálem berýdi paryz sanap, bala kúnnen birge oınap ósken dosym Toqtashtyń úıine «kesh jaryq» dep kirip barǵan kezimizde, áıeli Baqyt ekeýi toqsanǵa kelip, aralaryna bir kún salyp qatar qaıtys bolǵan áke-shesheleri tirilip kelgendeı qatty qýandy. Sonan keıin Baqyt ta dastarqan jaıýǵa kiristi. Dastarqanda ne joq deısiz. Osynaý kúzdiń berekeli shaǵynda búkil Qarabulaq aýyly barlyq molshylyǵymen aldymyzǵa kelgendeı boldy. Qurt, irimshik, qaımaq, jent, maı, baýyrsaq, jemis-jıdek, kókónis pen tosaptyń neshe túri ústel qaıystyrady.
Toqtash ta, Baqyt ta jumysbasty, mal-jandy adamdar. Toqtash aýyldyń bildeı agronomy eken. Bul qyzmet sońǵy kezderi aýyl sharýashylyǵy salasynda júrip jatqan ózgeristerge baılanysty aýyl ákimdiginiń qasynan jańadan ashylǵan syńaıly. Baqyt bolsa Zaısanda kásiptik ýchılıshede sabaq beredi. Eki uldy qalanyń ınternatyna berýleriniń syry osynda sekildi.
– Aýylymyz Astanańnan kem emes, – dep qoıady Toqań. – Kóshelerimiz áne tún ishinde samaladaı jarqyrap tur. Aýyl bolsaq ta bir emes, birneshe parkimiz bar. Adam sany bolsa jyldan jylǵa ósip keledi. Qysqasy tirshiligimiz qaınap jatyr.
Toqańnyń osy sóziniń eshbir ótirigi joqtyǵyn aýyl ákimdiginen alynǵan málimetten bildim. 2009 jyly aýylda 2300 adam tirkelse, 2014 jyly 2400-diń ústine shyqqan, qazir 2500-ge taıaǵan eken. Sebebi munda kóship kelýshiler bar. Bala sany da jyldan jylǵa óse túsýde.
Aýylda 1 dıirmen, 1 kishi naýbaıhana, 2 maı syǵatyn seh, 5 dúken, 1 mal dárigerlik qyzmet, 1 shashtaraz, 1 dárihana jumys isteıdi. 1 dárigerlik ambýlatorııa, 1 kitaphana, 1 stadıon, 1 sport zal, 1 mádenıet úıi, 1 orta mektep bar. «Balyq Vostok Prodýkt» zaýyty 2005 jyldan bastap óz jumysyn bastap, aýyldaǵy 120-daı azamatty jumyspen qamtyp kelgen. Munyń syrtynda 2006 jyly et óńdeıtin seh ashylyp, basshysy «Asyq» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi A.Kópenov oblystyq bıýdjetten 15 mln teńge nesıe alyp, kúrdeli jóndeý jumystaryn jasap, mal soıý sehyn ashyp, aýyldyń 15-teı azamatyn jumyspen qamtyǵan. Aldaǵy ýaqytta bul sehty jetildire otyryp, sapaly daıyn ónimder shyǵarý josparlanyp, qondyrǵylary satylyp alynýda.
Aýylsharýashylyq ónimderin óndirýmen 106 sharýa qojalyǵy aınalysady. Onyń ishinde, qoı sharýashylyǵy jáne egin egýmen 101 sharýa qojalyǵy aınalyssa, 5 sharýa qojalyǵy iri qara malyn ósiredi. 479 aýlanyń 462-i (96 paıyzy) mal baǵýmen aınalyssa, solardyń teń jarymy muny mise tutpaı, jaz shyqsa baý-baqsha salyp, tary, kartop, qaýyn-qarbyz, kókónistiń kóptegen túrin egedi. Bıdaı, arpa salýshylar da az emes. Munyń syrtynda, úı qasyndaǵy baqshalyq jerlerge jemis-jıdek otyrǵyzý da jappaı etek ala bastapty. Sebebi aýylda mal kóbeıgen soń aralarynan ortaq baqtashy jaldap nemese myńǵyrtyp mal ustaıtyn baılarǵa aqsha tólep qosyp, maldy jaılaýǵa shyǵarý isi qyzý jandanyp keledi eken.
Endi onyń ústine, aýyl irgesinde munaı men gaz ken oryndary ashylǵan soń kóptegen jastar sonda eńbek etedi eken. Mine, osylaısha sońǵy jyldardyń ózinde tirshiliktiń kóptegen kózi paıda bolǵan soń, munda eshkim qol qýsyryp, bos otyrǵysy kelmeıdi.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»
