Osyndaı azamattyń biri Emilbaıuly Omarǵalı 1897 jyly qazirgi Kabanbaı aýyldyq okrýginiń aýmaǵyndaǵy Emil ózeniniń boıynda kedeı otbasynda dúnıege kelgen.
Bala kezinen turmys tarshylyǵyn kórip ósken ol óziniń eti tiriliginiń arqasynda on úsh jasynda sol kezdegi Kóktuma (Baqty) aýylyna baryp baı orystarǵa jaldanady.
On alty jasynda Qytaıdyń Sháýeshek qalasyndaǵy orys konsýldyǵyna at baǵýshy bolyp jumysqa kiredi.
Onyń bul jumysqa ornalasýyna bolashaq iri, dúnıe júzine áıgili túrkolog ǵalym Ámir Nájibtiń sol kezde Reseı konsýldyǵynda kyzmet isteıtin ákesiniń kóp kómegi tıedi.Ámir Nájib 1899 jyly týǵan, Omarǵalıdan 2 jas kishi, bolashaq ǵalym ekeýi jaqyn qarym-qatynasta bolady.
1916 jyly aq patshanyń ııýn jarlyǵyna sáıkes Reseı azamaty bolǵandyqtan Omarǵalı qara jumysqa, okop qazýǵa alynyp orys pen nemis soǵysyp jatqan Batys maıdanǵa tap bolady. 1917 jylǵy aqpan tóńkerisinen keıin aq patsha taqtan qulap onyń áıgili ııýn jarlyǵy kúshin joıǵannan keıin qara jumysqa alynǵan buratanalar elge qaıtarylady. Mine, sol kezde Álıhan Bókeıhanovtyń jumsaýymen qazaqtardy toptastyryp, uıymdastyryp elge aman-esen alyp qaıtýǵa barǵan, ózi zańger Otynshy Áljanov Omarǵalımen tanysady.
Orys, qytaı tilderine sýdaı azamatty Otynshy budan bylaı janynan tastamaı ózine kómekshilikke alady.
1917jyly jeltoqsanda, Orynborda Alashorda úkimeti jasaqtalǵan soń onyń múshesi bolyp taǵaıyndalǵan Otynshy Áljanov Jetisýda atap aıtqanda sol kezdegi 12 bolys Qarakereı ornalasqan Lepsi ýezinde Alash áskerin jasaqtaı bastaıdy.
12 bolystyń árqaısysyna minis attarymen, áskerge kerek-jaraqtarymen qamtamasyz etilgen 100 atty sarbaz, jasaqtaý mindetteledi.
Bul isti bolystar bir aýyzdan maquldap, qysqa ýaqyttyń ishinde 11bolystan 1100 sarbaz al Qabanbaı batyrdyń altynshy urpaǵy Qanaǵat 200 sarbaz jasaqtap, barlyǵy 1300 atty sarbaz Jetisý Alash polki bolyp qurylady. Qanaǵat qosymsha 100 sarbazdy Kytaıdaǵy dúngen jigitterinen jasaqtap, barlyq shyǵynyn óz moınyna alady.
Áskerge basshy bolyp Lepsi qalasyndaǵy ýezdik áskerı garnızonnyń ofıserleri Keńsaba Mýharabov pen Kerimbaı Asanov taǵaıyndalady.
Alash polki qyzyldarmen soǵysyp jatqan ataman Annenkovtyń armııasynyń quramyna kirip, soǵys ónerin úırenedi.Áskerı jattyǵýlar Úsharal qalasynda ótedi.
Alash áskerin qazaqsha tilge sýdaı júırik, keıin 1933 jyly Sháýeshekte dúngen kóterilisin qanǵa boıap basqan kapıtan Hılovskıı jattyqtyrady.
Aıta ketetin bir jaıt, 1918 jyly Ahmet Baıtursynov pen Mirjaqyp Dýlatovtyń Sháýeshek qalasynda ótkizgen jınalysyna barar jolda Omarǵalı bastaǵan Alash júzdigi olardy Lepsi ýeziniń shekarasynan kútip alyp, qyzyldardan qorǵap Sháýeshekke alyp barady. Jıyn bitken soń olardy qaıtadan Semeı jaqqa shyǵaryp salady.
1920 jyly Reseı kuramynda Qazaq avtonomııasy qurylyp Lenın burynǵy bolshevıkterge qarsy kúreskenderge tolyq keshirim bergen soń Omarǵalı da el isine kirisedi.1920 jyldan 1925 jylǵa deıin Qaraǵash bolysynda mılısıoner,1925-1927 jyldary Qaraǵash bolysynyń basqarýshysy.1927 jyldan 1937 jylǵa deıin Shyǵys shekara okrýgi Emil komendatýrasynda aýdarmashy(tilmásh) bolyp jumys isteıdi.1937jyly jergilikti belsendilerdiń kórsetýimen Omarǵalı «halyq jaýy» retinde ustalyp, Úrjardyń abaqtysyna qamalady.Omarǵalıdyń baǵyna oraı tergeýshi tatar kezinde Annenkovtyń áskerinde bolǵan, onyń ústine Omarǵalı ajaldan qutqarǵan azamat bolyp shyǵady. Ol Omarǵalıdy aqtap, bosatyp qoıa beredi.
Bul jaǵdaı Omarǵalıǵa jaısyz tıedi. Ol aýdarmashylyq jumysynan bosap qalady da shekara otrıadynyń qosalqy sharýashylyǵynyń qoı fermasyna meńgerýshi bolady. Bul jumysty 1942 jyldyń qazan aıyna deıin qashan soǵysqa ketkenshe isteıdi.
1944 jyly 9 naýryzda fashıstermen soǵysta Belorýssııa jerinde erlikpen qaza bolady.Súıegi Mogılev oblysyndaǵy Chaýssy aýdanynyń Skvarsk selosyndaǵy baýyrlastar zıratyna jerlengen.
Muhametkárim OmarǴalıev
Shyǵys Qazaqstan oblysy
