16 jyl mektep dırektorynyń tárbıe isi jónindegi orynbasary, 7 jyl oqý isi jónindegi orynbasary jáne 7 jyl mektep dırektory qyzmetin atqarǵan Gúlnár Ýathanqyzy aýdandyq, oblystyq jáne respýblıkalyq deńgeıde túrli marapattarǵa ıe bolǵan eken. Bilim salasynda baǵyndyrǵan bıikterin rastaıtyn marapat qaǵazdarynyń túpnusqasyn birge joldapty. Al 2014 jyldyń 17 qarashasynda «Bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri» tósbelgisimen marapattalady. Alaıda dál osy mereıli kúnniń erteńinde, 18 qarasha kúni mekteptiń bas esepshisi M.Kókenova, aspaz B.Orazalına jáne muǵalim G.Mamıdoldanovanyń jazǵan aryzy negizinde ony oblystyq tártiptik keńes dırektorlyq qyzmetten bosatý týraly usynys jasaıdy. Osy usynys negizinde aýdandyq bilim bólimi 2015 jyldyń 25 aqpanynda G.Ahtanovany dırektor qyzmetinen alǵan. Ne úshin degen zańdy saýal týady. Hat ıesi joldaǵan tártiptik keńes sheshiminiń kóshirmesine úńilgen edik. Onda 2008 jyldyń 30 qyrkúıeginen beri Abaı atyndaǵy orta mektep dırektory qyzmetin atqaryp kele jatqan G.Ý.Ahtanovanyń ústinen tártiptik is qozǵalǵany, ıaǵnı mekteptiń 3 qyzmetkeriniń dırektordyń zańsyz áreketi jónindegi aryzyna sáıkes bıýdjet qarjysyn maqsatty paıdalaný jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy zańnamany, «Memlekettik satyp alý týraly» zańdy saqtaý boıynsha tekserý júrgizilgeni, nátıjesinde zań buzýshylyqtar anyqtalǵany jazylǵan. Bul qandaı zań buzýshylyqtar? Tártiptik keńes sheshiminde kórsetilgendeı, 2012 jyly shilde aıynda «Elhon stroı» JShS dırektory Ý.Shakaev mektep dırektory G.Ahtanovamen mektep avtobýsyn (tirkeý nomeri F 809 DK) qyrkúıek aıyna deıin jaldaý jóninde kelisim jasaıdy. Jaldaý aqysyna alynǵan 360 myń teńge mekteptiń esep aıyrysý shotyna engizilmegen. 2012 jyldan bastap mektep ashanasynda 216 bala tegin ystyq tamaqpen qamtamasyz etilgen. 2012 jyldan bastap tekserý bolǵan kúnge deıin mektep ashanasynda 216 oqýshydan basqa 10-15 oqýshyǵa kúndelikti tamaq satyp alynyp otyrǵan. Sondaı-aq ár senbi saıyn ashanada orta eseppen 200-ge jýyq samsa pisirilip, oqýshylarǵa 35 teńgeden satylǵan. Túsken aqshany B.Orazalına mektep dırektory men onyń tárbıe isi jónindegi orynbasary L.Áýbákirovaǵa jáne psıholog A.Dúısenbekqyzyna berip otyrǵan. Budan ózge 2013 jyldyń qyrkúıek aıynda G.Ahtanova mekteptiń 10 tehnıkalyq qyzmetkerin jeke kásipker M.Kamalbekovanyń kartobyn jınaýǵa úsh kúnge jibergen. Bul kómek úshin mektepke 20 qap kartop berilgen. Atalǵan kartop ta mektep ashanasy arqyly ıgerilip, qarjysy qaltaǵa túsip otyrǵan. Sondaı-aq 2014 jyldyń 15-30 shilde aralyǵynda zerthanashy A.Mahranovanyń ornyna kelisim boıynsha qosymsha (qyzmet ýaqytynan tys) A.Kekbaevanyń jumys istegeni, oǵan 10 myń teńge tólengeni, bul qarjynyń jartysyn G.Ahtanovaǵa bergeni aıtylady.
Mine, mektep dırektorynyń quqyq buzýshylyq áreketteri tártiptik keńes shyǵarǵan sheshimde osylaı kórsetilipti.
Al mekteptiń burynǵy dırektory G.Ahtanova bul aıyptaýlarmen kelispeıdi. Iаǵnı mektepke ashanadan túsken barlyq qarjy arnaýly esepshotqa túsip otyrǵan. Muny rastaıtyn bank túbirtekteri saqtalǵan. Al samsa pisirý jospary aýdandyq bilim bólimimen bekitilip, qazynashylyqtan ótkendigi týraly qujattary bar. Jáne 2004 jyldan 2014 jylǵa deıin mekteptiń óz ónimin ótkizýi zańdy bolyp tanylyp kelgen. Túsken qarjyny kiristeý, mektepke kerekti zattarǵa jumsaý tárbıe isi jónindegi orynbasary men qamqorlyq keńesiniń músheleri arqyly júrgizilgen. Bıýdjetten bólinetin qarjy mektepti kútip ustaýǵa, mádenı sharalar uıymdastyrýǵa jetpeıtindikten, bilim bólimi qoıǵan talaptardy oryndaý úshin qosalqy sharýashylyq pen demeýshilikten túsken qarjy arnaıy esepshot arqyly mekteptiń muqtajyna paıdalanylǵan.
Aýdannyń basqa mektepteri sııaqty bizdiń ujym da 2003 jyldan bastap qosalqy sharýashylyqpen aınalysyp, mektep oqýshylaryna kúndelikti tegin tamaqqa bólingen 70 teńgeniń ornyna 100-120 teńgeniń tegin tamaǵyn berip keldi. 2012-2013 oqý jylynda tegin tamaqtanatyn 177 balaǵa qosymsha óz esebimizden 23 oqýshyny tamaqtandyryp, tegin tamaqtanatyn oqýshy sanyn 200-ge jetkizdik. Qosalqy sharýashylyq esebinen bıýdjettiń tegin tamaqqa bólingen qarjysynan 2010 jyly – 150 myń teńge, 2011 jyly – 398 myń, 2012 jyly 100 myń teńge qarjy únemdelip, memleketke qaıtaryldy. Barlyq qarjynyń jumsalýy týraly túbirtekteri men aktileri, aspazdyń esebi kassasııalyq sotqa berilgen. Sondyqtan meni kásipkerlikpen aınalysty degen tártiptik keńestiń jeleýi zańsyz, dep jazǵan eken hat ıesi.
Onyń ústine mekteptiń 2,7 gektardy quraıtyn baqshasy bar. Oǵan mekteptiń qamtý qyzmetkerleri kókónis egedi ári sharýa qojalyqtary da baqsha ónimderin aqysyz berip otyrady. Aýdan bıýdjetinen bólinetin qarjynyń azdyǵyna baılanysty bul kókónister oqýshylardyń taǵamyna qosylyp berilip otyrady. G.Ahtanova alynǵan ónimniń kestesi men qujattarynyń barlyǵyn hatqa tirkep, birge joldapty.
Redaksııamyzdan arasha surap, ádildik izdegen Gúlnár Ýathanqyzymen Zaısan aýdanyndaǵy jumys saparymyzdyń aıasynda kezdesip, muń-muqtajyn tyńdaǵan edik. Aıtýynsha, 2012 jyly da ústinen aryz jazylyp, tekserý bolypty. Al 2014 jyly mınıstrliktiń tósbelgisimen marapattalǵan kúnniń erteńinde-aq eki jyl burynǵy ispettes aryzdyń quzyrly organdarǵa qaıta túsýi ishke shynashaq aınalmaıtyn qyzǵanyshtyń kórinisi deıdi ol. О́zi aýdandyq máslıhattyń depýtaty bolǵandyqtan, tósbelgini máslıhat hatshysy men bilim bólimi kásipodaq uıymynyń tóraǵasy arnaıy kelip, ujym aldynda tabys etkenin aıtady. Bul kezde mekteptiń ádistemelik keńesi ótip jatqan bolatyn. Jıynda aryzǵa qol qoıýshynyń biri, buryn oqý isiniń meńgerýshisi bolyp qyzmet istegen G.Mamıdoldanova da otyrdy. 2012 jyly jazylǵan aryzdyń ıesi de Mamıdoldanovanyń týysy eken.
– Men keıin sot materıaldarymen tanysýǵa múmkindik alyp, aryz jazýshynyń bergen túsinigin kórdim. Onda G.Mamıdoldanova ashanadan alǵan 32 myń teńgeni dırektorǵa aparyp bergenin jazady. Túbirtekke qarasaq, bul qarjynyń bankke qaıyrymdylyq qorynyń esepshotyna salynǵanyn kórýge bolady, – deıdi G.Ahtanova.
«Bilim berý týraly» zańǵa sáıkes, mektep ujymdary qosalqy sharýashylyqpen aınalysýǵa quqyly. О́nimnen tapqan paıda mekteptiń qajetine jumsalady. Oǵan mektep ujymy, qamqorshylar keńesiniń músheleri qol qoıady. Bul rette mektepte aqyly qyzmettiń jospary jasalyp, ony aýdandyq bilim bólimi bekitken. G.Ahtanova atalǵan aqyly qyzmet josparyn mekteptiń bas esepshisi ádeıi jasyryp qoıǵanyn, tekserý kezinde bul qujatty tappaı qalǵanyn aıtady.
2006-2011 jyldar aralyǵynda mekteptiń oqýshylardy tasýǵa arnalǵan jeke avtobýsynyń qajettiligi úshin bıýdjetten eshqandaı qarjy qarastyrylmaǵan. Tipti mektep menshigine alý kezinde aýdan ákimi orynbasarynyń bergen anyqtamasynda avtobýstyń shınasy joq, dvıgatel bloginiń syzatty ekendigi jazylǵan. 1991 jylǵy eski kólik ekenine qaramastan, «Elhon stroı» JShS avtobýsty jóndep, ýaqytsha paıdalanýǵa jáne belgili jaldaý aqysyn tóleýge kelisedi.
– Fırmanyń eki aıǵa jaldaý aqysyna tólegen 360 myń teńgesin men jáne tárbıe isiniń meńgerýshisi, esepshi, hatshy jáne psıholog bar, bárimiz sanap aldyq. Keıinnen bul qarajatty esepshiniń arnaıy shotqa ádeıi túsirmegeni anyqtaldy. Iаǵnı qaıta-qaıta qońyraý shalsa da esepshotty durys aıtpaǵan. Sondyqtan fırma jetekshisi О́skemennen arnaıy kelip, qarjyny óz qolymen berip ketti. Bul qarjy da mekteptiń qajettiligine jumsaldy, deıdi G.Ahtanova.
Sondaı-aq zerthanashynyń jumys isteýine múmkindik bergenimen, eńbekaqynyń 5 myń teńgeni quraıtyn jarty bóligin alǵany tártiptik keńes barysynda dálelin tappady. Degenmen, tártiptik keńes sheshimi boıynsha taǵylǵan aıyp ózgerissiz qaldy. Sol sııaqty Qamalbekovanyń kartoby da qosalqy sharýashylyq ónimi retinde oqýshylardyń tegin tamaǵyna jumsalǵan.
Mine, aryzda kórsetilgen jaıttar durys dáleldenbegennen keıin Gúlnár Ýatqanqyzy tártiptik keńestiń sheshimimen kelispeı, aýdandyq sotqa júginedi. Zaısan aýdanynyń soty G.Ahtanovanyń qyzmetin qaıta qalpyna keltirgenimen, aýdan prokýrory isti apellıasııalyq sotqa beredi. Oǵan osy sot otyrysynda aryzǵa qol qoıǵan mektep esepshisiniń «Sonda 5 jyl ishinde túsken 710 myń teńgeniń qaıda jumsalǵany belgisiz bolyp qaldy» degen sózi negiz bolady. Apellıasııalyq sot prokýrordyń narazylyǵyn qanaǵattandyrdy. Bul sheshimmen kelispegen G.Ahtanova kassasııalyq sotqa júginedi. Alaıda kassasııalyq sot apellıasııalyq sottyń sheshimin ózgerissiz qaldyrdy. Osylaısha, quqyq qorǵaý organdarynyń arasynda qaqpaqyl bolyp, saly sýǵa ketkende «Nur Otan» partııasy qyzmetkerleri G.Ahtanovaǵa Q.Qojamjarovtyń qabyldaýyna onlaın arqyly qatysýǵa keńes beredi. 2015 jyldyń 2 qyrkúıeginde Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń tóraǵasy Q.Qojamjarovtyń onlaın-qabyldaýynda bolǵannan keıin, Azamattyq-prosessýaldyq kodekstiń 404-babyna súıene otyryp, zańdy kúshine engen sot sheshimin apellıasııalyq sotta qaıta qaraýǵa berýine tolyq quqyly ekendigi týraly jaýap alady. Biraq Astanadan kelgen jaýapta tekserý qorytyndysy naqty, tolyq jazylmaǵan deıdi G.Ahtanova. Budan keıin de ádildik izdep, sarsylǵan shaǵymdanýshy ár esikti kútýmen tabaldyryq ta tozdyrǵanyn, ýaqyt ta ozdyrǵanyn jetkizdi. Aıtalyq, agenttik bergen jaýapty negizge alyp, apellıasııalyq sotqa qaıta shaǵymdanǵanymen, aýdandyq bilim bóliminiń meken-jaıy kórsetilmegeni úshin shaǵym keri qaıtarylady. Jáne jańa jylda zańnamaǵa tıisti ózgertýler engizilgennen soń kassasııalyq sotqa berýge bolatyndyǵy týraly keńes beriledi. Al 2016 jyly kassasııalyq sotqa júgingen oǵan apellıasııalyq sot sheshiminsiz kassasııalyq sot bolmaıtyndyǵy aıtylady. Osylaısha, apellıasııalyq sotqa qaıta oralǵanymen, ondaǵylar ótinish hat jazbaǵanyn aıtyp, taǵy keri qaıtarady. О́tinish hatty aýdandyq sottyń maquldaýymen qaıta ótkizgeninde, apellıasııalyq sot qabyldap alǵanyn rastaıtyn buryshtama soqqanymen, keıinnen shaǵymdanýshyǵa taǵy da ótinish hattyń bolmaǵanyn alǵa tartady. Iаǵnı shaǵymdanýshynyń bir barǵan jerine san barýyna týra keldi. Byltyr 1 tamyzda ótken apellıasııalyq sot áýre-sarsańǵa salǵan isti aýdandyq sot sheshiminiń kemshiligi dep uıǵarady.
Sot sheshiminiń shalaǵaılyǵy úshin men nege japa shegýim kerek? Meniń sandalysym aıaqtala ma, aıaqtalmaı ma? Kimnen arasha kútemin? Kim meni qorǵaıdy, dedi ashynǵan pedagog. Budan keıin de sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres ulttyq bıýrosy men prokýratýraǵa shaǵymdanǵanymen, bul istiń núktesi áli qoıylǵan joq. О́ıtkeni tártiptik keńestiń otyrysynan keıin mekteptiń kásipodaq uıymnyń jıyny ótip, ujym músheleri bas esepshiniń qyzmetin tekserý jóninde ortaq uıǵarym shyǵarǵan eken. Osy arqyly revızııalyq tekserý kezinde esepshiniń mektep dırektorynyń syrtynan qol qoıyp, qanshama qarjyny jeke paıdasyna asyrǵany, ujym músheleriniń zeınetaqy qoryna tıisti qarjyny aýdarmaǵany, áriptesteriniń issapar shyǵyndaryn bermeýi sııaqty keleńsizdikteri belgili boldy (11.01.2017 j. oblystyq sot-saraptama ınstıtýtynyń №94 qorytyndysy boıynsha qoıylǵan qoldardyń G.Ahtanovaniki emes ekeni anyqtaldy).
Mekteptiń kúrdeli jóndeý jumystaryna baıqaý jarııalanǵan sátte jeke múddesin ótkizýdi kózdegeni de esepshige esh zııan tıgizbedi. Úsh márte revızııalyq tekseris kezinde qarjylyq shalaǵaılyqtar anyqtalǵanymen, esepshi óz qyzmetin áli jalǵastyryp keledi, deıdi ol.
Bizge joldaǵan qujattardyń arasyndaǵy respýblıkanyń Bas prokýroryna joldaǵan hatqa nazar aýdardyq. 2014-2015 oqý jylynda mekteptiń tolyq kúrdeli jóndeýden ótkeni, eki jylǵa josparlanǵan jóndeý jumystarynyń ekinshi jylǵa qaldyrylmaı jańa oqý jylynda mektepte sabaq bastalǵany, osy kezden beri mektep dırektoryna jala jabylyp, birjaqty tekserýler júrgizilgeni aıtylǵan eken. Kórealmaýshylyqtan týyndaǵan, qıynnan qıystyryp jala jabýshylardyń is-áreketine núkte qoıyp, aq-qarasyn ádil sheship berýdi suraǵan mekteptiń kásipodaq komıteti men pedagogıkalyq jáne qamtý quramynyń músheleri, barlyǵy 60-tan astam adam qol qoıǵan. Osy ispetti hatty Joǵarǵy sot Tóraǵasy men Bas prokýrorǵa aýdandyq máslıhat apparaty da joldaǵan. 2017 jyldyń 17 qańtarynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl ulttyq bıýrosy ShQO boıynsha departamentiniń basshysy S.Potanın Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń ShQO boıynsha departamentiniń basshysy, Ádep jónindegi keńestiń tóraǵasy B.Kamalovqa G.Ahtanovaǵa qatysty Tártiptik keńes sheshimin qaıta qaraý týraly usynys jasaǵanymen, sheshimnen keıin sot otyrysy bolǵanyna baılanysty sot sheshimin ózgerte almaıtyndyǵyn alǵa tartqan.
Biz osy oraıda ekinshi tarapqa da habarlasyp, olardyń ýájin tyńdaýǵa qulyqty ekenimizdi jetkizip, elektrondy meken-jaıymyzdy da berdik. Biraq ol taraptan eshqandaı túsinikteme berilgen joq. Sondyqtan búginge deıin quqyq qorǵaý organdarynyń ortasynda ári-sári kúı keship, ádildik tappaı kele jatqan G.Ahtanovanyń jaıyn jetkizgendi jón kórdik.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
