AQSh-tyń qazirgi prezıdenti D.Trampty Saddam Hýseındi birden táýbesine keltirgen Dj. Býshtaı bola almadyń dep qyzdyratyndar da joq emes ekeni sheteldik baspasózderde aıtylyp júr. Saıasatty meńgere bastasa da pendeshilik qyzýqandylyǵy kórinip turatyn Amerıka prezıdenti mundaı arandatýlarǵa eligetin de sııaqty. Sondyqtan da ol álsizdik tanytýdan qashyp, kelisim ústeline otyrýǵa ázirge kónińkiremeı júr.
Árıne, áskerı turǵydan alǵanda ózin batyl prezıdent etip kórsetý úshin Dj. Býshqa jaǵdaı tıimdi boldy. Ol Iraktyń ıadrolyq qarýy joq ekendigi dáleldengennen soń, qarý-jaraǵynyń sapasy áldeqaıda tómen ekendigine kóz jetkizgennen keıin baryp «Daladaǵy daýyl» operasııasyn bastady.
Al myna jerde... Soltústik Koreıany búktep tastaýǵa ondaı múmkinshilik bolmaı otyr. Oǵan alǵashqy kedergi bolyp turǵan, árıne KHDR-dyń ıadrolyq qarýy. Ony birden zararsyzdandyryp, tunshyqtyryp tastaýdyń 100 paıyzdyq senimi joq. Ekinshi alyp «kedergi» – Qytaı. Eliniń irgesinde ıadrolyq qarý jarylsa onyń jerine shektiretin zalaly az bolmaıdy. Sondyqtan Qytaı tek qana kelissózder ústeliniń basynda mámilege kelýdi ǵana jaqtaýda. Al AQSh Qytaıdyń ustanymyn attap kete almaıdy, sanasady. Tramptyń qol-aıaǵyn baılap otyrǵan úshinshi kedergi – Japonııa men Ońtústik Koreıa. Ekeýi de AQSh-tyń uzaq jyldardan bergi senimdi odaqtasy. Phenıanǵa eń jaqyn ornalasqan kórshileri bolǵandyqtan, olar ıadrolyq ottyń ortasynda qalyp, óz elderiniń qıraǵanyn, adamdarynyń zardap shekkenin qalamaıdy. Sondyqtan da AQSh-tyń ekonomıkalyq qysymdaryn qoldaǵanymen, áskerı áreketke barýyna dıplomatııalyq ádistermen qarsylyq bildirýde.
Donald Tramptyń qolyn baılap otyrǵan taǵy bir tarap – Reseı jaǵynyń ustanǵan saıasaty. AQSh-pen onsyz da qyrǵı-qabaq bolyp otyrǵan, ıadrolyq arsenaly mol bul elmen sanaspaý da múmkin emes. Soltústik Koreıamen dástúrli túrde jaqyn qarym-qatynastaǵy Reseı AQSh-tyń bastamasymen jasalǵan BUU-nyń Qaýipsizdik Keńesiniń qyrkúıektegi kezekti sanksııalaryn qoldady. Oǵan Reseıdiń áddi de joq edi, óıtkeni qatarynan altynshy ret jasalǵan ıadrolyq synaqtar búkil álemdi tolǵandyryp otyrǵan másele. Qytaı jaǵy da ony qoldady. Sondyqtan Reseıdiń mundaıda jalǵyz qalýy – búkil álemniń qarsylyǵyn týdyrar edi.
Sońǵy kezderi Soltústik Koreıanyń ózi Reseıdi qoldaýyn arttyryp keledi. Ol Reseıdiń Qyrymdy qosyp alǵanyn, onda bolǵan referendýmnyń nátıjesin qoldaǵan az elderdiń biri edi. Endi ózderinde álemniń jańa atlasyn jasaǵanda Qyrymdy Reseıdiń túsimen boıap, ony osy eldiń aýmaǵy dep tanypty. Bul da Reseıdi qoldaýdyń anyq ısharasy.
Donald Tramp qansha tyryssa da osyndaı «kedergilerdiń» sebebimen Soltústik Koreıaǵa áskerı shabýyl jasaı almaıtynyna kózi jetken sııaqty. Mamandar da onyń bul shabýyldy eshqashan jasaı almasyn aıtady. Qysymnyń jalǵyz joly – ekonomıkalyq sanksııalar. Al Koreı túbeginiń mańyndaǵy áskerı oıyndar men áskerı kemelerdiń kóbeıýi jaǵdaıdy onsyz da shıelenistirip jiberetin syńaıly.
AQSh prezıdenti qarashanyń 3-i men 14-i aralyǵynda Shyǵys Azııa elderine resmı saparmen baryp, Qytaı, Ońtústik Koreıa, Japonııa, Fılıppın jáne Vetnam elderin Phenıanǵa qarsy ekonomıkalyq qysymdy arttyrý kelisimine kóndirýge tyryspaqshy. Bul týraly Memlekettik departamenttiń resmı ókili ashyq aıtty.
Tramp aldymen árıne, Qytaıǵa barmaqshy. Soltústik Koreıamen osy ýaqytqa deıin eń úlken áriptes bolyp kelgen osy el. 2016 jyldyń qorytyndysy boıynsha, Phenıan Qytaıǵa jasaǵan eksportynyń arqasynda 1,5 mlrd dollar kiris engizgen eken. Endi Tramp osynsha tabystyń kózin múlde jaýyp tastaýdy kózdep otyr. Onyń Qytaıdy bul iske kóndirýge dıplomatııalyq qudireti jete me, joq pa, ony osy sapar qorytyndysy kórsetpek. Al Qytaı kónse, basqa taraptardyń AQSh-tyń yqpalynan shyqpasy anyq.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»
