Aglomerasııa ýrbanızasııany azaıta ma?

Ras, elimizde aglomerasııa ortalyq­taryn damytý pármendi júrip jatyr. Dál osy aglomerasııa úderisi aýyl-aımaqtyń jaqyn mańdaǵy qalalyq óndiris oshaqtaryna arqa súıep, qanattasa damýyna jol ashýy kerek bolatyn. Qajet kezinde taýar almasý men tabys tabýdyń dańǵyl jolyna aınalyp, qalany azyq-túlikpen qamtıtyn aýyl sharýashylyǵynyń damýyna yqpal etýi tıis-tuǵyn. О́kinishke qaraı, osy jerde sál kereǵarlyq týady. Adamdar óndiris oshaqtaryna, saýda-sattyq núktelerine arqa súıep, alys aýyldar men shalǵaı eldi mekenderdi damytýǵa baǵyttalǵan sharalardyń nátıjesin sezinip otyrǵan joq. Demek, aglomerasııa talaptarynan týyndaıtyn isterdiń jemisin jeıtin ýaqyt tym uzaqqa sozylyp ketti nemese nıet pen maqsattyń oń ekendigin túsindirý jumystary ıdeologııalyq sıpat almaı qaldy. Biz muny qalaǵa údere kóshý úrdisiniń báseńdemeı otyrǵanyna qarap aıtyp otyrmyz. 

Ýaqytsha tirkeýdiń esebi boıynsha, Qazaqstandaǵy ishki mıgrasııanyń esebi 700 myńǵa jýyq adamdy quraǵan eken. Iаǵnı osynsha adam týǵan aýylynan qonys aýdaryp, negizinen qala jaǵalaýǵa májbúr bolǵan. Demek, aglomerasııa úderisi ýrbanızasııa úrdisiniń shańyna kómilip jatyr. Bul eńbek naryǵyndaǵy tepe-teńdiktiń buzylýyna ákelip soǵýda. Ásirese aýyldyq óńirdegi qol kúshi men ónim óndirýshi-óńdeýshi adamnyń kásibin tastap ketýinen sharýashylyq zardap shegýi múmkin. Qazirdiń ózinde qoralap mal ustap, gektarlap jer ıgerip otyrǵan sharýa qojalyqtary men aýyl sharýashylyq kooperatıvterinde shopan men baqtashy, dıqan men mehanızator jetispeýshiligi sezilýde. Esesine úlken qalalardyń bazarlarynda arba súıregen er-azamattardan aıaq alyp júrgisiz. Endi osy adamdardyń qaladaǵy jaǵdaıy kisi qyzyǵarlyqtaı ekendigine sendirý qıyn. Bul ýrbanızasııa úrdisiniń kóńilsizdeý sýretiniń bir parasy ǵana.

Endi osyny Almaty mańyndaǵy jaǵdaıǵa qatysty qarastyrsaq. Qazir shaharda 1mln 700 myńnan astam adam resmı túrde tirkeýde tur degen derek bar. Iаǵnı osynsha jannyń jeke basynda úı-jaıy bar nemese olar tirkeýge turatyndaı senimdi baspanaǵa qol jetkizgen bolýy múmkin. Demek, aıtylǵan 2 mln shamasyndaǵy turǵyn qaladaǵy qyzmet kórsetý salasynyń turaqty tutynýshysy degen sóz. Biz bul jerde qyzmet kórsetýdiń áleýmettik-ekonomıkalyq sektoryna qatysty aıtyp turmyz. Elektr qýaty, jylý, telefon baılanysy sııaqty kommýnıkasııa júıesi qyzmetinen bólek qujattandyrý, áleýmettik tólem­­­dermen, mekteppen qamtý, qoǵam­dyq kólik pen qoljetimdi medı­sınalyq kómek alý máselesi tolyq­qandy sheshimin taýyp otyr. Tıisinshe, turaqty tirkeýde turatyn qalalyqtar múlik, jer salyǵy sııaqty bıýdjettik túsimder men qoldanǵan qyzmetterdiń aqysyn da ýaqytyly tólep, qazynany toltyrýǵa úles qosyp otyrǵany anyq. Bul adamdardyń ómir súrýine qolaıly jaǵdaı jasaý arqyly memlekettik basqarý talaptaryna zań júzinde moıynsunýǵa shaqyrýdyń órkenıetti joly bolsa kerek.

Endi tarazy basyna áleýmettiń ekinshi tobyn, ýrbanızasııa tolqyny urǵan adamdardyń taǵdyryn qatar qoıyp kórelik. Tym surqaı kórinis qylań beredi. Taǵy da Almaty týraly: beıresmı derek boıynsha qalaǵa kúnine 2,5 mln adam kirip shyǵady eken. Osy sandy 1mln 700 myń­ǵa azaıt­saq, tipti ókpek jolaýshy retin­de esepke alynǵan taǵy bir 100 myń­ǵa jýyq adamdy kemitsek, 700 myń shamasyndaǵy adam turaqty tirkeý­siz kúneltip jatyr degendi bildire­di. Sonda mana aıtqanymyzdaı, elimiz­degi ishki mıgranttardyń jalpy esebi­ne kiretin úlken shoǵyr bir ǵana Almaty­da turyp jatqan bolyp shyǵa ma?

Aglomerasııanyń bir sharty aýyl­dyq turmysty qalalyq ómirge beıim­deý bolatyn. Almatyda bul baǵytta qozǵalys bar eken. Byltyr Qarasaı men Ile aýdandarynyń quramynan alyn­ǵan aýyldardy jaryqpen qam­tamasyz etýge qarjy bólinip, 153 gek­tar aýmaqqa elektr energııasy tar­tyl­ǵan. Sonymen qatar Almaty obly­synyń Qarasaı, Talǵar, Ile, Eńbek­shiqazaq jáne Jambyl aýdandary jáne Qapshaǵaı qalasynyń aýmaǵy Almaty aglomerasııasynyń yqpal etý aımaǵyna engen. Dese de...

Aglomerasııa ýrbanızasııany azaıta ma?