Bıylǵy jyldyń qańtar-qyrkúıek aılaryna taldaý júrgizý nátıjesinde ótken jylmen salystyrǵanda aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń jalpy kólemi 2,1%-ǵa, azyq-túlik ónimderi 4,9%-ǵa ósken. Jyldyń basynan 10 qarashaǵa deıin 770 kooperatıv qurylsa, onyń ishinde: sút baǵytynda – 273, et baǵytynda – 375. Sonymen qatar 109 563 múıizdi iri qaraǵa arnalǵan 6 627 otbasylyq mal bordaqylaý alańdary qurylǵan.
Kooperatıvterde birigýdi yntalandyrý úshin memleket ár túrli memlekettik qoldaýlardy qamtamasyz etip otyr. Sonyń biri – satylǵan súttiń (lıtrine 10 teńgeden), iri qara mal basyna (20 myń teńgeden) jáne satyp alynatyn aralas jemderdiń (tonnasyna 20 myń teńgeden) sýbsıdııalar bólý, sondaı-aq agroónerkásiptik keshen tarapynan jabdyq pen tehnıkany satyp alýǵa jumsalǵan shyǵyndardy 50%-ǵa deıin óteý. Sonymen qatar modýldik sút qabyldaý jáne mal soıý stansalaryn, sondaı-aq kooperatıvterge, olardyń múshelerine bastapqy kepildiksiz sút tasyǵysh pen tońazytqyshtardy satyp alýǵa syzba engizildi. Alǵash ret aýyl halqynyń shaǵyn nesıelerin kepildendirý tetigi kózdeldi.
Egistik alańdarynyń qurylymyn tıimdi ártaraptandyrý júrgizilip, talap etiletin egis alqaby 1 mln 348 myń gektarǵa artyp, 340 myń gektardy qurady. Sondaı-aq bıylǵy jyly kóktemgi-egis jáne egin jınaý boıynsha qaryz alýshylarǵa jyldyq 6%-ben (ótken jyldary 9-10% bolǵan) nesıe berildi.
15,3 mln gektar astyq jáne burshaq daqyldary alynyp, bastapqy salmaǵy 22,1 mln tonna astyq bastyryldy jáne ortasha eseppen gektaryna 14,4 sentner astyq jınaldy. Astyqtyń sapasyn arttyrý úshin tuqym óndirisin qoldaý jáne mıneraldy tyńaıtqyshtardy paıdalaný boıynsha qajetti sharalar qabyldandy.
Túpnusqaly jáne elıtalyq tuqymdardy sýbsıdııalaý qalpyna keltirilip, sýbsıdııalaý kezindegi eń tómengi normalar joıyldy. Tuqym óndirisin qarjylandyrý basymdyqtardy qaıta qaraý arqyly bıýdjet esebinen 3,7 mlrd teńgeden 7,2 mlrd teńgege deıin ulǵaıtyldy. Osy arqyly elıtalyq tuqymdardy paıdalaný 40%-ǵa artyp, sapasy tómen tuqymdardy paıdalaný 1,7 esege azaıdy. Nátıjesinde, aǵymdaǵy jyly 3 synypty astyqtyń úlesi 65%-dy qurasa, ótken jyly bul kórsetkish 44%-dy quraǵan, al ulpaly daqyldar 25-28% bolsa, ótken jyly 9% bolǵan.
AО́K-ti damytýdyń mańyzdy baǵyttarynyń biri – aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý. 2017 jyldyń 10 aıynda byltyrǵy jylmen salystyrǵan taldaý nátıjesinde jarma óndirý 33,3%-ǵa, makaron – 10,6 %-ǵa, sary maı 9,1%-ǵa qaıta óńdelgen sút jáne qaımaq 2,8%-ǵa ósken.
Eksportty alǵa jyljytý maqsatynda «Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy UK» AQ barlyq aýyl sharýashylyǵy ónimderin syrtqy naryqtarda satý jónindegi operatorǵa aınaldy. Qazir ol tek astyqpen ǵana emes, basqa da aýyl sharýashylyǵy ónimderimen aınalysady. Bıylǵy jyldyń 9 aıynda aýyl sharýashylyǵy ónimderi men ony qaıta óńdeý ónimderin eksporttaý 1,5 mlrd dollardy qurady, bul ótken jylmen salystyrǵanda 13%-ǵa artyq.
Qytaı naryǵy balyq óndirý, qoı, ara jáne jylqy jáne kebek úshin ashyq. Nətıjesinde, 9 aıda Qytaı Halyq Respýblıkasyna aýyl sharýashylyǵy ónimderin eksporttaý 20,2% -ǵa artty. Alǵash ret Qytaıǵa 4,3 myń tonna soıa eksporttaldy.
Tiri qoılardy, muzdatylǵan jáne salqyndatylǵan qoı etin Qazaqstannan Iranǵa jetkizý boıynsha veterınarlyq talaptar kelisildi. Nátıjesinde, bıylǵy jyly tiri qoılar men qoı etin eksporttaý bastaldy. Sondaı-aq Birikken Arab Ámirlikterine iri jáne usaq maldy jetkizý úshin kedergiler joıyldy.
2017 jyldyń qańtar-qazan aılarynda aýyl sharýashylyǵynyń negizgi kapıtalyna salynǵan ınvestısııalar kólemi ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 4,9% -ǵa ósip, 237,0 mlrd teńgeni qurady. Azyq-túlik ónimderi óndirisine ınvestısııa salý 51,6%-ǵa ósip, 62,7 mlrd teńgeni qurady.
«QazAgro» UBH» AQ aǵymdaǵy jyldyń maýsym aıynan bastap kredıttik jáne lızıngke elektrondy ótinish engizdi. Holdıngtiń kredıttik saıasaty qaıta qaraldy. Holdıngtiń kredıttik ónimderi boıynsha qajetti qujattar sany 24%-ǵa azaıdy (mysaly, zańdy tulǵalar úshin «Agrarlyq nesıe korporasııasy» – 27, 19-y, jeke tulǵalar úshin – 16, 12 qujat).
«Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ arqyly mıkrokredıtter 6% mólsherinde beriledi (buryn 14%-ǵa jetti). Agroónerkásiptik keshendi damytýdyń jańa memlekettik baǵdarlamasynyń mindetteriniń biri aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerdi zamanaýı tehnıkamen, jabdyqpen qamtamasyz etý, sondaı-aq respýblıkadaǵy aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn damytý bolyp tabylady.
Búgingi tańda «QazAgroQarjy» AQ, «Gomselmash» AQ, «AgromashHoldıng» AQ, sondaı-aq «QazAgroQarjy» AQ, «Rostselmash kombınaty» JShS jáne «Agroónerkásiptik keshenniń vektory» arasynda otandyq aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn damytý boıynsha úsh jaqty yntymaqtastyq týraly kelisimder jasaldy.
Investısııalyq sýbsıdııalardy paıyzdyq normadan bastap bekitilgenge deıin aýystyrý júrgizildi. Buǵan deıin sheteldik óndiristiń astyq kombınaty úshin 30 mln teńgeden astam somaǵa baǵalanǵan, qazirgi ýaqytta osy qorlarǵa 3 kombaın sýbsıdııalanatyn bolady.
Aqmola jáne Qostanaı oblystary kásiporyndarynyń bazasynda kishigirim trıýmdi jáne montajdalǵan jabdyqty óndirý uıymdastyryldy. 2021 jyly Qazaqstandaǵy maksımaldy óndiristi uıymdastyrý jáne osy tehnologııa túrlerine ımport úlesin 25% qysqartý mindeti qoıyldy.
Ekonomıkany jańǵyrtý aıasynda mınıstrlik agroónerkásiptik keshendi damytýdyń maqsattaryna qol jetkizý úshin jobalardy basqarý quraldaryn jáne ádisterin paıdalanady.
Alqa otyrysynyń qorytyndysy boıynsha, Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri A.Myrzahmetov barlyq qatysýshylardy Aýylsharýashylyq qyzmetkerleri kúnimen quttyqtap, olardyń jumystarynda tabysqa jetýine tilek bildirdi jáne aýyl sharýashylyǵynyń el ekonomıkasynda mańyzdy ról atqaratyndyǵyn atap ótti.
Ashat RAIQUL,
«Egemen Qazaqstan»
