Sondaı-aq jıynda 2018 jyldyń 1 qańtarynan tolyqqandy jumysqa kirisetin «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń jumys jospary jáne ambýlatorlyq deńgeıde dári-dármekpen qamtamasyz etý jaıy men salyq, keden salasyn sıfrlandyrý baǵyttary keńinen talqylandy.
Sıfrlandyrý – ekonomıkalyq jańǵyrýǵa tyń serpin
2018-2022 jyldarǵa arnalǵan «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynyń jobasy týraly Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev baıandady.
Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy aıasynda ekonomıkanyń jedel tehnologııalyq damýyna jol ashyp, sıfrlandyrý máselesine erekshe den qoıý – Elbasy qoıyp otyrǵan mańyzdy strategııalyq mindet. Osyǵan baılanysty arnaıy baǵdarlama ázirleý atalǵan mınıstrlikke tapsyrylǵan bolatyn. D.Abaevtyń aıtýynsha, mınıstrlik Memleket basshysy aıtqan barlyq máseleni barynsha qamtı otyryp, baǵdarlamanyń sońǵy nusqasyn daıyndap shyqqan. Baǵdarlama bes baǵytty qamtıdy. Onyń birinshisi – ekonomıka salalaryn sıfrlandyrý. Bul baǵyt eńbek ónimdiligin ósirý jáne kapıtaldandyrýdy arttyrýdy maqsat tutyp, serpindi tehnologııalardy paıdalaný arqyly ekonomıkanyń dástúrli salalaryn túrlendirýdi kózdeıdi. Ekinshisi – «Sıfrly memleketke kóshý». Bul baǵyt memlekettik qyzmet kórsetý salasyn jańa sapaǵa kóterýdi maqsat etedi. Ásirese, qaǵaz júzindegi jumystar elektrondy nusqaǵa kóshirilýmen erekshelenbek. Mınıstrdiń aıtýynsha, qazirgi tańda memlekettik qyzmetterdiń 25-30 paıyzy elektrondy nusqada kórsetilse, tórt jyldan keıin bul kórsetkishti 80 paıyzǵa jetkizý kózdelip otyr.
Al baǵdarlamanyń úshinshi «Sıfrly Jibek jolyn júzege asyrý» baǵytynda málimetterdi berý, saqtaý jáne óńdeýdiń joǵary jyldamdyǵyna qol jetkizilmek. Tórtinshisi – «Adam kapıtalyn damytý». Bul baǵytta «bilim ekonomıkasyna» kóshý úshin kreatıvti qoǵam qurý qolǵa alynady.
Besinshisi – «Innovasııalyq ekojúıe qurý» baǵyty. Munda bıznes, ǵylymı orta jáne memleket arasyndaǵy turaqty baılanys ornatyp, tehnologııalyq kásipkerlik pen ınnovasııany damytýǵa qolaıly jaǵdaı jasaý máseleleri qamtylyp otyr.
D.Abaevtyń aıtýynsha, baǵdarlamada qamtylǵan máselelerdiń bir bóligi taıaý jyldary naqty nátıjesin beredi. Qalǵandary ekonomıkaǵa tyń serpin berýshi sala retinde aldaǵy onjyldyqta jemisin beretin bolady.
Máseleni qaraý barysynda mınıstrler kabıneti «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasynyń jobasyn qoldady. Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtyń sózine qaraǵanda, atalǵan baǵdarlamany engizýdiń nátıjesinde búgingi kúngi ekonomıkalyq tıimdilik 2,2 trln teńgeni quraıtyn bolady. Endi baǵdarlama nusqasy Elbasynyń qaraýyna joldanbaq. «Baǵdarlamaǵa qatysty sharýalardy tııanaqtaý úshin birqatar mınıstrlik jumyla jumys isteýi kerek. Birinshi kezekte Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrligi múddeli memlekettik organdarmen birlesip, bir aıdyń ishinde memlekettik baǵdarlamany uıymdastyrý jónindegi jospardy ázirlep bekitýi tıis. Bıznes úshin de, halyq úshin de keshendi aqparattyq túsindirý sharalaryn qolǵa alýdy tapsyramyn», dedi Úkimet basshysy.
Dári-dármek ýaqtyly jetkizilýi kerek
Búginde elimizde 400-den astam dári 2,5 mln adamǵa tegin beriledi eken. Bulardyń bári – sozylmaly aýrýlarmen dıspanserlik esepte turǵan pasıentter. Halyqty dári-dármekpen qamtamasyz etý jaıynda Úkimet otyrysynda sóz sóılegen Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanovtyń aıtýynsha, tegin jáne jeńildikpen dáriler berý júıesi Qazaqstanda 2005 jyly iske qosylǵan eken. Alǵashqy jyly osy maqsatqa 2,8 mlrd teńge bólinse, bıyl qarjynyń kólemi 130 mlrd teńgege jetken. Atalǵan qarajattyń 36 mlrd teńgesi – vaksınalarǵa, 94 mlrd teńgesi tikeleı resept boıynsha beriletin dári-dármekterge jumsalady.
Ambýlatorlyq negizde tegin beriletin dárilerdiń kóbi jıi kezdesetin áleýmettik aýrýlarǵa beriledi. Mundaı syrqattardyń ishinde birinshi orynda qant dıabeti tur. Oǵan 2016 jyly 8,8 mlrd teńge baǵyttalǵan. Ekinshi orynda qan qysymynyń joǵarylaýyn emdeýge arnalǵan dáriler, úshinshi orynda onkologııalyq jáne qan aýrýlary tur. «Qazir biz ambýlatorlyq negizde tegin beriletin dáriler júıesin áli de jetildire túspekpiz. Qarjynyń kóbi jıi kezdesetin aýrýlarǵa jumsalady. Biraq keıde óte sırek kezdesetin qan aýrýlaryna da qarjy kóp ketedi. Máselen, 585 aýrýǵa 6 mlrd teńge qarjy jumsalyp otyr», dedi mınıstr.
Álbette, tegin nemese jeńildikpen beriletin dárilerdiń bári birdeı tabyla bermeıdi. Mınıstrlik pen «SK-Farmasııa» biryńǵaı dıstrıbıýtory birlese júrgizgen aqparattyq zertteý boıynsha, 2018 jylǵa kem degende 32% nemese 60 mlrd teńge kólemindegi dári-dármek tapshylyǵy baıqalǵan. Osy máseleni eskere otyryp, tıisti azamattardy tegin dárilermen jetkilikti túrde qamtamasyz etý úshin dárilik zattar men medısınalyq maqsattaǵy buıymdardy satyp alý tizimderiniń erejesi bekitilip, Ádilet mınıstrligine memlekettik tirkeýge jiberilipti.
Jalpy, tegin nemese jeńildikpen beriletin dárilerdi satyp alý tender boıynsha júzege asyrylatyny belgili. Biryńǵaı dıstrıbıýtor júrgizetin eki kezeńdi tender rásimniń uzaqtyǵy – 59 kún. Sondyqtan kelesi jylǵa dári-dármekti jetkizýdiń bastalý merzimi shamamen 2018 jyldyń 15 aqpanynan 10 naýryzyna deıin josparlanyp otyr.
Osyǵan baılanysty tegin nemese jeńildikpen dári alatyn azamattarǵa dárilerdi ýaqtyly jetkizý úshin mınıstrlik Úkimet qaýlysynyń jobasyna tolyqtyrý engizýdi usyndy. Mınıstrdiń aıtýynsha, biryńǵaı dıstrıbıýtorǵa 2018 jylǵa arnalǵan dári-dármekter men medısınalyq buıymdardy bir jerden satyp alý múmkindigi berilýi kerek. Sonda tender bitpeıinshe halyqqa dárilerdiń jetpeı qalý máselesi týyndamaıdy.
Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr dári-dármek satyp alý máseleleri Memleket basshysynyń tikeleı baqylaýynda ekenin aıta kelip, eldi dári-dármekpen jetkilikti túrde qamtamasyz etý jaýapkershiligin mınıstrdiń tikeleı ózine júktedi. Sonymen qatar Densaýlyq saqtaý mınıstrligine dári-dármekpen qamtamasyz etýdi uıymdastyrý jumystaryna túzetýler engizip, jospardaǵy kemshilikterdi joıý týraly tapsyrma berildi.
Halyqaralyq qarjy ortalyǵy: alǵashqy adymdar
Osydan eki jyl buryn Elbasy Nursultan Nazarbaev «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyn qurý týraly Konstıtýsııalyq zańǵa qol qoıǵany belgili. Endi mine, ekonomıkanyń eń tıimdi jobalarynyń birinen sanalatyn «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy kelesi jyldyń qańtarynan tolyqqandy jumysqa kiriskeli otyr. Onyń alǵashqy adymdary men biregeı josparlary Úkimet otyrysynda talqylandy.
AHQO basqarýshysy Qaırat Kelimbetov buǵan deıin qolǵa alynǵan qyrýar jumystyń nátıjesinde qarjy ortalyǵy sharýany bastaýǵa tolyqqandy daıyn ekenin málimdedi.
Halyqaralyq ortalyqtyń resmı tili aǵylshyn tili ári bul – TMD keńistigi elderiniń arasynda aǵylshyndyq quqyq qaǵıdatymen jumys isteıtin tuńǵysh qarjy ınstıtýty. Búginde álemdik qarjy ortalyqtarynyń 90 paıyzy osy aǵylshyn qaǵıdattaryna súıenedi eken.
Q.Kelimbetov ótken aıda qarjy ortalyǵy alańynda onyń bırjasy tirkelgenin atap ótti. Onyń jumysyn jańa qurylym – qarjy qyzmetterin retteý komıteti úılestiredi.
Jalpy, bırja, qarjy qyzmetterin retteýshi, arbıtraj ortalyǵy men qarjy soty «Astana» qarjy ortalyǵynyń basty organdary bolady. Ortalyq naqty alty baǵytqa basymdyq beredi. Olar – kapıtal naryqtaryn damytý, memlekettik aktıvterdi basqarý, jańa qarjy texnologııalaryn damytý, jeke adamdardyń ál-aýqatyn basqarý, ıslamdyq qarjylandyrý men sıfrlandyrýdy damytý.
«Astana» qarjy ortalyǵy alańynda ınvestorlarǵa da teńdessiz jeńildik sharttary qarastyrylyp otyr. Aıtalyq, ınvestorlardy yntalandyrý úshin 2065 jyldyń aıaǵyna deıin korporatıvtik jáne jeke tabys salyǵynan bosatatyn salyqtyq jeńildikter usynylady.
Qarjy mınıstri Baqyt Sultanovtyń aıtýynsha, Qazaqstannyń qor naryǵyn damytýǵa járdemdesý maqsatynda 2018 jyldyń birinshi toqsanynda AHQO bırjasyna memlekettik baǵaly qaǵazdardy shyǵarý jáne ornalastyrý kózdelgen.
Sondaı-aq Qarjy mınıstrligi ıslam qundy qaǵazdary – sýkýkty shyǵarý múmkindigin qarastyrýda. 2018 jyldyń birinshi jartysynda AHQO bırjasynda sýkýkty shyǵarý da kózdelýde.
Taqyrypty túıindegen Úkimet basshysy qarjy ortalyǵyn ashý jaýapkershiligi úlken aýqymdy joba ekenin aıta kelip, jyl aıaǵyna deıin barlyq máseleni rettestirýdi tapsyrdy. Sonymen qatar, ol teńdesi joq mundaı iri ortalyqtyń Qazaqstanda ashylǵanyn jer-jahanǵa jarııalaý qajettigin atap ótti.
Qymbat TOQTAMURAT,
«Egemen Qazaqstan»
